Brandend maagzuur: wat het is, hoe het ontstaat en wanneer het gevaarlijk wordt

Brandend maagzuur ontstaat wanneer maagzuur terugstroomt vanuit de maag in de slokdarm. Het geeft een branderig gevoel achter het borstbeen, soms uitstralend naar de keel. Bijna iedereen heeft er weleens last van — maar als de klachten regelmatig terugkomen, is het verstandig de oorzaak serieus te nemen.¹

Hoe ontstaat brandend maagzuur?

De maag maakt zoutzuur aan om voedsel te verteren en bacteriën te doden. De maagwand is bekleed met een beschermend slijmvlies dat dat zuur aankan; de slokdarm niet. Normaal sluit een ringvormige spier — de onderste slokdarmsluitspier — de overgang tussen maag en slokdarm af. Als die spier verslapt of niet goed functioneert, stroomt maagzuur terug. In medische termen heet dit gastro-oesofageale refluxziekte (GERD).¹²

Het teruggestroomde zuur irriteert de slokdarmwand. Veelvoorkomende klachten zijn:

• Een branderig gevoel of pijn achter het borstbeen
• Een zure of bittere smaak in de mond of keel
• Oprispingen
• Soms heesheid, aanhoudend kuchen of keelpijn — dit kan wijzen op laryngofaryngeale reflux, waarbij het zuur de keel bereikt³

Het ergste moment is vaak direct na het eten, maar klachten ‘s nachts zijn ook mogelijk.

Wat zijn de oorzaken van brandend maagzuur?

Brandend maagzuur kent meerdere, soms samenlopende oorzaken.¹²

Levensstijl en voeding

Koffie, alcohol, chocolade, vet voedsel, pepermunt en scherpe kruiden kunnen de sluitspier tijdelijk verzwakken. Roken heeft hetzelfde effect. Grote maaltijden verhogen de druk in de maag. Kleinere porties verspreid over de dag verminderen die druk aanzienlijk.²

Overgewicht en zwangerschap

Overtollig buikvet oefent van buitenaf druk uit op de maag. Circa 70 % van de zwangere vrouwen ervaart reflux, met name vanaf het tweede trimester.⁴ Hormonale veranderingen ontspannen de sluitspier, terwijl de groeiende baarmoeder de maag mechanisch omhoog duwt — een tijdelijk maar vervelend probleem.

Stress en een vertraagde maaglediging

Chronische stress verhoogt de maagzuurproductie én maakt het slijmvlies kwetsbaarder. Een vertraagde maaglediging (gastroparese) zorgt ervoor dat voedsel langer in de maag blijft, waardoor de druk stijgt en reflux toeneemt. Bepaalde medicijnen — waaronder sommige kalmeringsmiddelen en pijnstillers — kunnen de maagwerking vertragen.¹

Anatomische oorzaken

Bij een hiatushernia (breuk in het middenrif) schuift een deel van de maag door de middenrifopening in de borstholte. De sluitspier werkt daardoor minder efficiënt. Niet iedereen met een hiatushernia heeft klachten, maar het vergroot de kans op reflux.¹

Te weinig maagzuur

Paradoxaal genoeg kan ook een tekort aan maagzuur branderigheid veroorzaken. Als voedsel te lang in de maag verblijft, gaat het gisten en ontstaan er zuurverbindingen die irritatie geven. Dit is minder frequent dan een overschot, maar het illustreert dat de klacht niet altijd dezelfde achtergrond heeft.

Wat zijn de risico’s op de lange termijn?

Incidentele reflux is onschuldig. Chronische reflux — meer dan twee keer per week — kan de slokdarm beschadigen.¹²

• Refluxoesofagitis: ontsteking van de slokdarmwand door aanhoudend zuurcontact
• Barrett-slokdarm: het slijmvlies past zich aan om het zuur te weerstaan, maar dit gaat gepaard met een verhoogd risico op slokdarmkanker¹ — dit is zeldzaam, maar reden voor periodieke controle bij langdurige klachten
• Tandschade: het teruggestroomde zuur tast het glazuur aan; de tandarts ziet deze sporen soms als eerste⁵
• Keelklachten: heesheid, chronisch keelschrapen of een gevoel van een brok in de keel kunnen het gevolg zijn van laryngofaryngeale reflux³

Heb je regelmatig last, bespreek dit dan met je huisarts. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare uitleg over wanneer een consult nodig is.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als:

• Je meer dan twee keer per week klachten hebt
• Vrij verkrijgbare middelen onvoldoende helpen
• Je moeite of pijn hebt bij het slikken
• Je onbedoeld afvalt
• Je bloed braakt of zwarte ontlasting hebt

De laatste twee zijn alarmsymptomen die direct medische aandacht vereisen.¹

---

Dit is deel 1 van een driedelige special over brandend maagzuur. Deel 2 gaat over voeding en leefstijlmaatregelen; deel 3 bespreekt de behandelopties.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen brandend maagzuur en reflux?

Reflux is het terugstromen van maagzuur vanuit de maag naar de slokdarm. Brandend maagzuur is het branderige gevoel dat daarvan het gevolg is. Je kunt dus reflux hebben zonder het te voelen, maar aanhoudende klachten worden samen aangeduid als GERD (gastro-oesofageale refluxziekte).

Kan stress echt brandend maagzuur veroorzaken?

Ja, onderzoek suggereert dat chronische stress de maagzuurproductie verhoogt en het maagslijmvlies kwetsbaarder maakt. Daarnaast kan stress de maaglediging vertragen, waardoor druk in de maag toeneemt. Stressreductie is dan ook een erkend onderdeel van de behandeling bij frequente klachten.

Is brandend maagzuur gevaarlijk?

Incidenteel brandend maagzuur is doorgaans onschuldig. Als de klachten meer dan twee keer per week optreden, kunnen ze op termijn de slokdarm beschadigen — variërend van ontsteking tot, in zeldzame gevallen, een verhoogd risico op slokdarmkanker via Barrett-slokdarm. Regelmatige klachten zijn dus een reden om een huisarts te raadplegen.

Wat kan ik zelf doen bij brandend maagzuur ‘s nachts?

Slaap met je hoofd en bovenlichaam licht omhoog — dit remt het terugstromen van maagzuur. Eet de laatste maaltijd minstens twee tot drie uur voor het slapengaan en vermijd alcohol en vet voedsel in de avond. Als dit onvoldoende helpt, bespreek het dan met je huisarts.

Kan brandend maagzuur ook keelklachten geven?

Ja. Wanneer maagzuur de keel bereikt, heet dit laryngofaryngeale reflux. Klachten zijn heesheid, een aanhoudend gevoel van een brok in de keel, chronisch keelschrapen of een droge hoest. Deze klachten worden soms niet direct in verband gebracht met de maag, waardoor de diagnose vertraging kan oplopen.

Moet ik bij brandend maagzuur tijdens de zwangerschap naar de dokter?

Milde klachten tijdens de zwangerschap zijn normaal en verdwijnen meestal na de bevalling. Bespreek het wel met je verloskundige of huisarts voordat je medicatie gebruikt, want niet alle middelen zijn veilig tijdens de zwangerschap. Kleine, frequente maaltijden en niet plat liggen na het eten helpen vaak al.

Hoe weet ik of ik een hiatushernia heb?

Een hiatushernia wordt vastgesteld via een gastroscopie of röntgenonderzoek met contrast; je kunt het zelf niet voelen of zien. Veel mensen hebben een kleine hiatushernia zonder het te weten. Als je regelmatig last hebt van reflux, kan je huisarts beoordelen of verder onderzoek nodig is.

Footnotes

1. Dunbar KB. Gastroesophageal Reflux Disease. Annals of Internal Medicine. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39133924/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Iwakiri K, Fujiwara Y, Manabe N. Evidence-based clinical practice guidelines for gastroesophageal reflux disease 2021. Journal of Gastroenterology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35226174/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Cui N, Dai T, Liu Y. Laryngopharyngeal reflux disease: Updated examination of mechanisms, pathophysiology, treatment, and association with gastroesophageal reflux disease. World Journal of Gastroenterology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38690022/ ↩ ↩²

4. Bailey JM. Gastrointestinal Conditions: Gastroesophageal Reflux Disease. FP Essentials. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38767884/ ↩

5. Mahajan R, Kulkarni R, Stoopler ET. Gastroesophageal reflux disease and oral health: A narrative review. Special Care in Dentistry. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35605234/ ↩

Bronnen

1. Mahajan R, Kulkarni R, Stoopler ET — Gastroesophageal reflux disease and oral health: A narrative review · Special Care in Dentistry · 2022
2. Dunbar KB — Gastroesophageal Reflux Disease · Annals of Internal Medicine · 2024
3. Cui N, Dai T, Liu Y — Laryngopharyngeal reflux disease: Updated examination of mechanisms, pathophysiology, treatment, and association with gastroesophageal reflux disease · World Journal of Gastroenterology · 2024
4. Iwakiri K, Fujiwara Y, Manabe N — Evidence-based clinical practice guidelines for gastroesophageal reflux disease 2021 · Journal of Gastroenterology · 2022
5. Bailey JM — Gastrointestinal Conditions: Gastroesophageal Reflux Disease · FP Essentials · 2024