Galstenen: De ultieme gids om galstenen te voorkomen

galstenenSoms voel je het even, soms heb je er wat meer last van, en soms kan het ondraaglijke pijn bezorgen. net als nierstenen, kunnen ook galstenen voor behoorlijk wat problemen zorgen. Gelukkig is er wel wat aan te doen, mits je je tijdig bij je huisarts meldt. Maar het is natuurlijk beter om dit allemaal te voorkomen!

In dit artikel geef ik je achtergrondinformatie over de galstenen, en aan het einde vind je 4 belangrijke adviezen over hoe je het risico op de vorming van galstenen zo laag mogelijk kunt houden.

Allereerst de galblaas

De galblaas is een menselijk orgaan wat met name betrokken is bij de opslag en het transport de gal. Dit laatste is een bruingelige vloeistof wat geproduceerd wordt door de lever en noodzakelijk is om vetten in de dunne darmen af te breken en te verteren.

Je kunt de galblaas het beste bekijken als een hol orgaan wat de, door de lever geproduceerde, gal op kan slaan. Deze twee zijn verbonden via de zogenaamde galgang.

De gal die door de lever aangemaakt wordt, wordt opgeslagen in de galblaas. De galblaas onttrekt water aan de gal, waardoor het ingedikt wordt en tevens zijn typische geelgroene kleur krijgt.

De voorraad gal wordt pas aangesproken als er vet voedsel in de dunne darm aankomt. Het gal wordt dan naar de dunne darm getransporteerd via de zogenaamde galwegen. De gal bevat bepaalde stoffen die het vet in de dunne darmen kunnen emulgeren in een waterige oplossing waardoor het vet gemakkelijker kan worden verteerd door de enzymen.

Op het moment dat er problemen zijn met de galblaas, wordt deze in de meeste gevallen verwijdert. De galblaas is namelijk niet een essentieel orgaan. Zonder galblaas kun je prima overleven.

Nog sterker: Wist je dat bijvoorbeeld dat ratten helemaal geen galblaas, of iets anders om gal op te slaan, hebben? Jammer voor deze beestjes, want juist dat feit maakt ze zo populair voor medische proeven: Ze verteren hun voedsel veel directer én ze kunnen niet overgeven. Een leuk weetje, maar dat even terzijde.

En dan de galstenen

Er zijn twee hoofdtypes galstenen, afhankelijk van het materiaal waaruit de steen gevormd is:

  • Pigment galstenen: Deze worden gevormd als er te veel Bilirubine in je gal zit. Bilirubine is een afvalproduct van de rode bloedcellen. De stenen worden dan gevormd uit deze afvalstoffen, eventueel in combinatie met kalk. Deze vorm van galstenen komt veel voor bij mensen die last hebben van een leverziekte, een bloedziekte, bloedarmoede of last hebben van geïnfecteerde galbuizen.
  • Cholesterol Galstenen: De naam zegt het al: Deze worden gevormd als er een overdaad aan cholesterol in je gal zit. Cholesterol is namelijk een stof die niet water op kan lossen, maar wel in gal. De galblaas bevat vaak heel veel cholesterol die in haar opgeloste toestand lekker blijft hangen. Maar als het gal verzadigt is met cholesterol, zullen er piepkleine kristallen van de cholesterol gevormd worden. Deze kristallen worden groter en groter, en het begin van een galsteen is geboren! Galstenen die gevormd zijn van cholesterol, is het meest voorkomende type.

Wie hebben een verhoogd risico op galstenen?

Hoewel iedereen in principe last kan krijgen van galstenen, zijn er toch bepaalde groepen mensen die een verhoogd risico hebben. Zal ik ze even overzichtelijk op een rijtje zetten?

  • Mannen of vrouwen met overgewicht of obesitas, en dan met name vrouwen.
  • Vrouwen die zwanger zijn, of zwanger zijn geweest.
  • Mannen of vrouwen die in een korte tijd veel gewicht hebben verloren.
  • Mannen of vrouwen die regelmatig te maken hebben met het jojo-effect: Snel gewicht verliezen, en weer snel aankomen in gewicht.
  • Vrouwen die de pil slikken
  • Vrouwen die een Oestrogeen therapie volgen.
  • Mannen of vrouwen met een familiegeschiedenis met galstenen. Met andere woorden: Erfelijke factoren spelen ook een rol.
  • Mannen of vrouwen die veel en vaak erg vet eten, en dan met name de slechte vetten en transvetten.
  • Vrouwen hebben 2 keer zo veel kans op het krijgen van galstenen dan mannen.
  • Mannen of vrouwen die ouder zijn dan 60 jaar.
  • Mannen of vrouwen die statines innemen. Statines zijn cholesterolverlagende medicijnen.
  • Mannen of vrouwen die last hebben van Diabetes Type 1 of Type 2.

De symptomen van galstenen

In de meeste gevallen veroorzaken galstenen helemaal geen klachten. Veel mensen hebben galstenen, maar die zijn zo vreselijk klein, dat je er helemaal geen last van hebt.

Maar als ze op een bepaald moment op beginnen te spelen, dan krijg je last van de volgende symptomen:

  • Een vreemd gevoel in het bovenste deel van je buik
  • Veel last van winderigheid
  • Je hebt steeds de neiging dat je moet boeren
  • Regelmatig last van een plotseling opkomende pijn, rechtsboven in de buik. Deze is meestal brandend en zeurderig van aard.

Galstenen kunnen heel erg vervelend zijn, en als er niet ingegrepen wordt kunnen er ernstige complicaties optreden. Ik zet ze even voor je op een rijtje. Niet om je bang te maken, maar om je met de neus op de feiten te drukken zodat je actie onderneemt wanneer dit écht nodig is:

  • Als de galstenen zich beginnen te verplaatsen en je galwegen blokkeren, dan zal de stroom gal onmiddellijk stoppen, of in ieder geval minder worden. Het gevolg hiervan is dat je ogen en je huid geel worden. Dit noemen we ook wel geelzucht.
  • Kleinere galstenen kunnen via de galwegen richting de alvleesklier reizen en de opening hiervan blokkeren. Dit zal een ontsteking in de alvleesklier veroorzaken. Dit kennen we beter onder de naam
  • Als een galsteen de galwegen blokkeert, en er ontstaat een ontsteking, dan kun je hele hoge koorts krijgen, in combinatie met rillen en heftig zweten.
  • Als een grote galsteen door je lichaam gaat reizen, dan kan deze uiteindelijk vast komen te zitten en hiermee je darmen blokkeren.
  • Galstenen kunnen, als het niet behandeld wordt, leiden tot galblaaskanker en mogelijk ook leverkanker.

Als je een aanval van galstenen hebt, dan is dit in veel gevallen tijdelijk. Op het moment dat de galstenen zich verplaatsen, dan is de pijn vaak ook weg, of in ieder geval veel minder. Natuurlijk moet je dan een afspraak met je huisarts maken, maar naar de eerste hulp post gaan heeft weinig zin.

Het wordt een ander verhaal als je één of meerdere van de volgende symptomen hebt:

  • Je hebt al meer dan 5 uur achtereen last van buikpijn.
  • Je bent misselijk en je moet overgeven.
  • Je hebt koorts, en je hebt last van rillingen.
  • Het wit van je ogen krijgt een gelige kleur, evenals je huid.
  • Je urine is lichtbruin van kleur, en je ontlasting is wit van kleur.

Als je één of meerdere van deze symptomen ervaart, dan is het zaak om direct contact op te nemen met je huisarts of met een eerstehulppost. Om erger te voorkomen moet er direct ingegrepen worden.

galstenen

Galstenen voorkomen is veel beter dan genezen: 4 ultieme tips!

Helaas zijn er geen kant en klare oplossingen om de vorming van galstenen voor 100% te voorkomen. Je kunt nog zo gezond en sportief leven, de kans blijft altijd aanwezig. Maar er zijn wel heel veel dingen die je kunt doen om dat risico in ieder geval zo laag mogelijk te houden.

Galstenen voorkomen 1: Let op je gewicht

Obesitas en overgewicht vormen belangrijke factoren voor de algemene gezondheid, en verhoogt het risico op het vormen van galstenen. Als je last hebt van overgewicht, dan kun je het beste nu actie ondernemen om deze vervelende pondjes te verliezen. Niet alleen om het risico op galstenen te verminderen, maar ook voor je algemene gezondheid.

Vermijd echter een té snel gewichtsverlies, zoals bijvoorbeeld bij crash diëten. Dit brengt een hoog risico op de vorming van galstenen met zich mee. Gewichtsverlies moet langzaam en duurzaam zijn. Over het algemeen wordt een snelheid van maximaal 1 kilo per week aangeraden. Alleen dan is de kans op galstenen beperkt en voorkom je het zogenaamde jojo-effect: Het bekende mechanisme waarbij je de verloren kilo’s er snel weer bij krijgt.

Maar niet alleen het snel gewicht verliezen kan een probleem vormen. Ook het jojo-effect zelf verhoogd het risico op galstenen. Het jojo-effect ontstaat doordat je té snel gewicht verliest, waardoor het lichaam denkt dat er sprake is van een voedselcrisis. Hierdoor wordt het metabolisme in een lagere versnelling gezet om zo veel mogelijk energie uit te sparen. Hierdoor zakt je basale metabolisme. Na het dieet blijft het metabolisme nog heel lang trager da normaal, dus zullen de verloren kilo’s er heel snel weer bijkomen.

De enige oplossing om dit te voorkomen is om langzaam af te vallen, zodat de kilo’s inderdaad wegblijven. Als je niet meer dan 300 kilocalorieën per dag minder inneemt, dan is dat genoeg om langzaam af te vallen, maar net niet genoeg om je lichaam te laten denken dat er sprake is van een voedselcrisis. Je metabolisme blijft dus op het oude niveau.

Galstenen voorkomen 2: Gezond eten

Om het risico op galstenen zo veel mogelijk te voorkomen, is je voedingspatroon heel erg belangrijk. Maar schrik niet: Je hoeft echt niet alléén maar op fruit en een paar rauwe wortelen te leven. In feite is een ‘normaal’ voedingspatroon afdoende: Gezond en gevarieerd!

Hieronder leg ik je uit wat een gezond voedingspatroon is, met betrekking tot galstenen.

Gezond eten 1: Vetten

Vet heeft een hele slechte naam. Vetten zouden slecht zijn voor je lichaam, en je zou overgewicht krijgen van het eten van vet. Vetten worden nog té veel geassocieerd met het opgeslagen lichaamsvet in je buikstreek. Dus om af te vallen moet je minder vet eten. Dat is een fabeltje!

Niet alle vetten zijn slecht voor je lijf. Neem bijvoorbeeld de enkelvoudig onverzadigde vetten die je in olijfolie en kunt vinden. Of de Omega-3 vetzuren die rijkelijk aanwezig zijn in avocado’s, lijnzaad en vette vis. Dit soort vetten kunnen helpen om het risico op de vorming van galstenen te verlagen. Met name de vetten uit vette vis, in combinatie met andere voedingsstoffen die je in vis kunt vinden, speelt hierin een belangrijke rol: Deze helpen de mensen die een hoog niveau aan triglyceriden hebben, omdat deze vetten zorgen voor het legen van de galblaas.

Olijfolie is bijvoorbeeld een heel goed idee: Gebruik dagelijks minimaal 2 eetlepels olijfolie voor een betere gezondheid. Dit advies is het gevolg van een studie waarin vastgesteld wed dat mensen in de Mediterrane landen, waar veel olijfolie wordt gegeten, veel minder last hebben dan de mensen uit Noord-Europa. Natuurlijk zijn er meer elementen die hierin meespelen, maar het kan in ieder geval geen kwaad. Integendeel!

Aan de andere kant moet je de verzadigde vetten zo veel mogelijk vermijden. Deze vind je veel in rood vlees, boter en andere, met name dierlijke, producten. Verzadigde vetten verhogen de kans op de vorming van galstenen. Daarnaast is het ook nog eens slecht voor je algehele gezondheid.

Kies dus voor de magere varianten, als je toch dierlijke producten wilt eten. Zet magere kip op tafel, in plaats van rood vlees. En qua zuivel kun je het beste kiezen voor magere melk en magere yoghurt.

Gezond eten 2: Vezels

Vezels hebben een aantal belangrijke functies in je lichaam. Vezels zorgen voor een langer vol gevoel in je maag, voor een langzamere opname van koolhydraten en voor een betere stoelgang. Al met al spelen vezels dus een belangrijke rol in de algehele gezondheid, en speciaal als je af wilt vallen. En, zoals we eerder al vastgesteld hebben, is een gezond gewicht belangrijk om het risico op galstenen zo laag mogelijk te houden.

Vezels krijg je binnen door te kiezen voor volkoren producten zoals volkorenbrood, volkoren pasta en bruine rijst. Ook fruit en groente bevatten veel vezels.

Gezond eten 3: Fruit en groenten

Ik kan zo een lijst van 20 voordelen van het eten van fruit en groente opschrijven. Geen probleem. Maar waar het nu om gaat zijn de galstenen. In een aantal opzichten is het eten van groente en fruit belangrijk voor het verlagen van het risico op galstenen: Ten eerste de aanwezige vezels die zorgen voor een vertraagde opname van de koolhydraten. Hierdoor blijft je bloedsuikerspiegel stabieler en heb je dus geen pieken in je insuline. Allemaal prima voor het krijgen, en behouden, van een gezond gewicht. We hebben eerder al vastgesteld dat overgewicht één van de belangrijkste factoren is in de vorming van galstenen.

Daarnaast zitten er heel veel belangrijke voedingsstoffen in die bijdragen aan de algehele gezondheid van het lichaam. Denk maar eens aan de grote hoeveelheid Omega 3 vetzuren in de avocado’s die direct een bijdrage leveren in het verlagen van het risico op galstenen.

Gezond eten 4: Noten

Pinda’s en noten, zoals amandelen en walnoten, kunnen bijdragen om het risico op galstenen te verlagen. Dit komt met name door de goede vetzuren in deze lekkernijen. Daarnaast kunnen deze een bijdrage leveren om gewicht te verliezen omdat ze de honger verminderen. Maar let er wel op dat noten en zaden ook veel calorieën kunnen bevatten. Niet overdrijven dus!

Gezond eten 5: Suiker

Suiker is een bekend probleem, en ligt aan de basis van heel veel aandoeningen, waaronder een verhoogd risico op de vorming van galstenen. Toch blijven we eten van deze zoete lekkernij. Natuurlijk kun geen suiker meer in de koffie of thee doen, of geen snoepjes meer eten. Maar uiteindelijk is dit maar een klein deel van je totale suikerinname. Het overgrote deel zit als ‘verborgen’ suikers in allerlei industriële producten verwerkt als smaakmaker en als conserveringsmiddel.

De enige oplossing is om je directe suikerconsumptie fors naar beneden te brengen, dus géén suiker meer in je koffie en thee, en géén zoet broodbeleg meer. Daarnaast is het belangrijk om goed de ingrediëntenlijstjes te lezen: Zijn er (vaak onnodige) suikers aan toegevoegd? Dan laten staan en kiezen voor een suikerarm of suikervrij alternatief.

Gezond eten 6: Koolhydraten

Het liezen van de juiste koolhydraten is ontzettend belangrijk voor de gezondheid van je lichaam. Koolhydraten worden door je lichaam omgezet in glucose, als brandstof voor de cellen. En, zoals we net al gezien hebben in het vorige punt, is glucose (suiker) een slecht idee voor je algemene gezondheid en voor galstenen in het bijzonder.

Kies voor langzame koolhydraten door volkoren producten te eten: Volkoren brood, volkoren pasta en bruine rijst. Helaas zijn er nog té veel mensen die voor de ‘gemakkelijke’ weg kiezen door nog steeds witbrood, witte pasta en gewone witte rijst te eten.

Langzame koolhydraten hebben ook een belangrijke functie bij het afvallen, wat ook weer goed is tegen galstenen. Langzame koolhydraten worden namelijk langzaam opgenomen door het lichaam, waardoor de bloedsuikerspiegel niet of nauwelijks zal reageren. Gevolg: Geen piek in je insuline niveau!

Want het zijn juist deze pieken in je bloedsuikerspiegel en in je insuline die er voor zorgen dat je last van overgewicht krijgt.

Een ander voordeel van langzame koolhydraten: Je houdt veel langer een vol gevoel, en je hebt voor langere tijd voldoende energie. Je hebt dan geen behoefte om tussendoor (ongezond) te snacken!

Gezond eten 7: Alcohol en koffie

Je hoeft echt je eerste kopje koffie in de ochtend of je glaasje wijn te laten staan om galstenen te voorkomen. Dat valt wel een beetje mee. Maar overmatig gebruik zal wel degelijk het risico op de vorming van galstenen verhogen!

Nog sterker: Er zijn een aantal studies geweest die suggereren dat een matige consumptie van koffie en alcohol het risico op galstenen zelfs enigszins kan verlagen!

Met name voor de alcohol is een matige consumptie noodzakelijk. Beperk het tot één glas per dag, en dan bij voorkeur rode wijn. Rode wijn bevat heel veel antioxidanten die je lichaam helpen om de vrije radicalen onschadelijk te maken. Bier kent deze eigenschappen niet, en bevat heel veel koolhydraten. Het mag duidelijk zijn dat bier een dikmaker is!

Galstenen voorkomen 3: Bewegen en sporten!

Bewegen, en nog liever sporten, is altijd een verstandig idee als onderdeel van een gezonde levenswijze. Bewegen en sporten draagt bij aan een goede gezondheid en zal helpen om af te vallen of om op een gezond gewicht te blijven.

Ga lekker drie keer per week joggen, minimaal een half uur lang. Of ga lekker zwemmen. Allemaal cardio sporten die een sterke bijdrage leveren aan het verbranden van lichaamsvet. Daarnaast kun je ook kiezen voor krachttraining, dus op de sportschool. Dit zal in eerste instantie geen lichaamsvet verbranden, maar wel spiermassa kweken. Door extra spiermassa zal je basale metabolisme omhoog gaan, waardoor je sneller calorieën verbrand. Zelfs in ruststand! Indirect helpt krachttraining om af te vallen en om op gewicht te blijven.

En heb je geen tijd om te gaan sporten? Dan kun je ook gewoon méér bewegen: Pak eens wat vaker de fiets om boodschappen te doen of om naar je werk te gaan. Of stap een tramhalte eerder uit om het laatste stuk te gaan lopen, of neem de trap in plaats van de lift. Allemaal kleine dagelijkse bewegingen die wel degelijk het verschil maken!

Galstenen voorkomen 4: Vermijd bepaalde medicijnen

Kijk eens kritisch naar de verzameling medicijnen die in je badkamer staan. Nagenoeg alle medicijnen hebben bijwerkingen. Soms heb je daar last van, soms ook niet. Maar er zijn medicijnen die het risico op de vorming van galstenen fors verhogen.

Kijk eens naar de volgende soorten medicijnen:

Bijwerkingen medicijnen 1: Hormoontherapie

Door het gebruik van hormonale medicatie kan met name een vrouw het risico op het vormen van galstenen verhogen. Dit komt doordat het hormoon Oestrogeen zorgt voor een hogere productie cholesterol. En een hoog cholesterol geeft een grotere kans op de vorming van cholesterol galstenen.

Als je hormonale medicatie hebt, is het wellicht verstandig om met je behandelend arts te overleggen over het risico op galstenen, en of er wellicht alternatieve medicijnen voorhanden zijn.

Bijwerkingen medicijnen 2: Cholesterol verlagende medicijnen

Het klinkt misschien wat tegenstrijdig, maar cholesterolverlagende medicijnen kunnen wel degelijk het risico op galstenen verhogen. Dit komt doordat deze medicatie het cholesterol in het bloed verlagen, maar tegelijkertijd het cholesterol in het gal verhogen. En dit laatste kan leiden tot cholesterol galstenen.

Als je een cholesterol verlagend medicijn slikt, is het wellicht verstandig om met je behandelend arts te overleggen over het risico op galstenen, en samen eventueel te zoeken naar een alternatieve oplossing.

Tot slot…

Zoals je ziet: gezond en gevarieerd eten, in combinatie met sporten, is het beste wat je kunt doen. Niet alleen om het risico op galstenen zo veel mogelijk te voorkomen, maar vooral ook voor je algemene gezondheid.

Het is overigens niet altijd even gemakkelijk om je te houden aan een gezond voedingspatroon in combinatie met een gezonde levenswijze, maar dit is en blijft het mooiste geschenk wat je je lichaam, en daarmee jezelf, kunt geven!

 

Bronnen

www.medicalnewstoday.com/articles/311357.php?trendmd-shared=0

www.medicalnewstoday.com/articles/153981.php

pmj.bmj.com/content/77/906/221.full