Bacteriële overgroei (SIBO) en prikkelbare darm: oorzaak, diagnose en behandeling

Bacteriële overgroei in de dunne darm (SIBO) is een erkende onderliggende oorzaak van prikkelbare darmklachten. De aandoening is vast te stellen via een ademtest en bij een positieve uitslag doorgaans goed behandelbaar met antibiotica. Heb je aanhoudende buikklachten, dan is laten testen zinvol.

Wat is SIBO en hoe ontstaat het?

In een gezonde darm leven de meeste bacteriën in de dikke darm (colon). De dunne darm bevat van nature weinig bacteriën, zodat voedsel er ongestoord verteerd en opgenomen kan worden. Bij SIBO vermenigvuldigen bacteriën zich overmatig in de dunne darm — doordat ze vanuit de dikke darm migreren, of doordat de normale verteringsbewegingen verstoord zijn.¹

Die overtollige bacteriën fermenteren koolhydraten al vóór ze goed opgenomen worden. Hierbij komen waterstof- en methaangassen vrij, wat leidt tot opgeblazen gevoel, boeren en krampen. Tegelijkertijd nemen de bacteriën voedingsstoffen op die voor jou bedoeld zijn, waardoor bij langdurig onbehandelde SIBO tekorten kunnen ontstaan.²

Bekende risicofactoren voor SIBO zijn:³

• Verminderde darmbeweging (dysmotiliteit)
• Onvoldoende maagzuurproductie, bijvoorbeeld door langdurig gebruik van protonpompremmers
• Eerdere buikoperaties of anatomische afwijkingen van de darm
• Langdurig of herhaald antibioticagebruik dat de darmflora verstoort

Welke klachten horen bij bacteriële overgroei?

De symptomen van SIBO overlappen sterk met die van het prikkelbaredarm syndroom (PDS):⁴

Een praktisch signaal: klachten die al binnen 30–60 minuten na een maaltijd optreden, kunnen wijzen op fermentatie in de dunne darm. In een normale spijsvertering duurt het zo’n 90 minuten voordat voedsel de dikke darm bereikt.⁵

Hoe wordt SIBO vastgesteld?

De meest gebruikte diagnostische test is de waterstof-methaan ademtest (hydrogen methane breath test). Je drinkt een suikeroplossing (lactulose of glucose) en gedurende twee uur wordt je uitgeademde lucht gemeten op waterstof en methaan. Een vroege stijging wijst op bacteriële activiteit in de dunne darm.²

Een nauwkeurigere maar belastendere methode is directe kweek van dunndarmvloeistof via endoscopie. In de praktijk is de ademtest de gangbare eerste stap. Bespreek met je huisarts of een verwijzing naar een maag-darm-leverarts (MDL-arts) nodig is. Meer informatie over wanneer darmklachten aanleiding zijn voor een consult vind je op Thuisarts.nl.

Behandeling van SIBO: wat helpt er echt?

Antibiotica zijn de best onderzochte behandeling. Rifaximine — een niet-resorbeerbaar antibioticum dat lokaal in de darm werkt zonder in het bloed opgenomen te worden — is de meest gebruikte keuze en laat in meerdere studies significante klachtvermindering zien.⁶ Bij methaan-dominante SIBO worden soms neomycine of metronidazol toegevoegd. Antibiotica mogen uitsluitend op recept en op basis van testresultaten worden voorgeschreven door een arts.

Voeding als ondersteuning: een low-FODMAP dieet beperkt fermenteerbare koolhydraten en vermindert daarmee de bacteriële fermentatie in de dunne darm. Onderzoek laat zien dat dit als aanvullende strategie bij PDS én SIBO de klachten kan verlichten.⁷ Het is geen genezing op zichzelf, maar kan de behandeling ondersteunen en is bij voorkeur te volgen onder begeleiding van een diëtist.

Probiotica worden onderzocht als aanvulling, maar de evidence is nog beperkt en wisselend van kwaliteit. Bespreek dit met een arts of diëtist voordat je supplementen toevoegt.³

Bij aanhoudende klachten is het ook zinvol om je vitaminewaarden te laten controleren. Langdurig onbehandelde SIBO kan leiden tot een tekort aan vitamine B12 en vet-oplosbare vitamines (A, D, E en K).¹

Is SIBO altijd de verklaring voor je darmklachten?

Niet altijd. De prevalentie van SIBO bij mensen met PDS varieert sterk per studie en testmethode — van enkele procenten tot meer dan 70%.⁴ Dat maakt SIBO een plausibele factor, maar geen universele verklaring. PDS kent meerdere onderliggende mechanismen: viscerale overgevoeligheid, veranderde darmmotiliteit, psychologische factoren en verstoringen van het darmmicrobioom.⁸

Als je PDS-achtige klachten hebt — en zeker als antibiotica of een dieetaanpassing in het verleden tijdelijk verlichting gaven — is het zinvol om SIBO te laten uitsluiten via de huisarts of een MDL-arts. Maar verwacht geen eenduidige diagnose: behandeling van SIBO lost niet altijd alle PDS-klachten op.⁵

Veelgestelde vragen

Moet ik leren leven met bacteriële overgroei?

Nee, SIBO is in de meeste gevallen goed behandelbaar met antibiotica zoals rifaximine, eventueel aangevuld met een dieetaanpassing.⁶ Wel bestaat er kans op terugval, zeker als de onderliggende oorzaak — zoals een verstoorde darmbeweging — niet meebehandeld wordt. Een MDL-arts kan een behandelplan opstellen dat ook herhaling helpt voorkomen.

Kan een schildklierprobleem ook darmklachten veroorzaken?

Ja, zowel een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) als een te actieve schildklier (hyperthyreoïdie) kan spijsverteringsklachten geven die op PDS lijken — respectievelijk obstipatie en diarree. Als je naast darmklachten ook last hebt van vermoeidheid, gewichtsverandering of een warmte- of kouwelijkheidsgevoel, is het zinvol om via de huisarts je schildklierfunctie te laten controleren.

Hoe weet ik of ik SIBO heb?

De meest gebruikte test is de waterstof-methaan ademtest, die via de huisarts of een MDL-arts aangevraagd kan worden. De test is niet-invasief: je drinkt een suikeroplossing en ademt gedurende twee uur periodiek in een buisje.² Zelfdiagnose is niet mogelijk; klachten van SIBO overlappen sterk met andere aandoeningen.

Gaat SIBO vanzelf over?

Zelden. Zonder behandeling — of zonder aanpak van de onderliggende oorzaak — houdt de overgroei doorgaans aan. Voedingsaanpassingen kunnen klachten verlichten, maar zijn zelden voldoende om de overgroei volledig te verhelpen.⁵ Medische begeleiding is nodig voor een effectieve aanpak.

Welke voeding moet ik vermijden bij bacteriële overgroei?

Een low-FODMAP dieet beperkt fermenteerbare suikers die bacteriën als brandstof gebruiken, zoals fructose (fruit, honing), lactose (zuivel) en fructanen (tarwe, ui, knoflook).⁷ Dit dieet is bedoeld als tijdelijke maatregel en bij voorkeur te volgen onder begeleiding van een diëtist, om voedingstekorten te voorkomen.

Kan SIBO terugkomen na behandeling?

Ja, terugval is een bekend probleem, zeker wanneer de onderliggende oorzaak niet meebehandeld is.² Factoren als verstoorde darmbeweging of voortgezet gebruik van protonpompremmers vergroten de kans op recidief. Sommige patiënten hebben herhaalde kuren nodig; structurele begeleiding door een MDL-arts is dan aan te raden.

Wat is het verschil tussen SIBO en PDS?

PDS (prikkelbaredarm syndroom) is een verzamelnaam voor chronische darmklachten zonder aanwijsbare organische oorzaak. SIBO is een specifieke, diagnosticeerbare aandoening — een overgroei van bacteriën in de dunne darm — die PDS-achtige klachten kan veroorzaken of verergeren.⁴ Niet iedere PDS-patiënt heeft SIBO, maar testen kan zinvol zijn om een behandelbare oorzaak uit te sluiten.