Hartkloppingen: oorzaken, herkennen en zeven bewezen aanpakken

Hartkloppingen zijn een onregelmatig, bonkend of ‘overgeslagen’ gevoel in de borst, keel of hals dat bijna iedereen wel eens ervaart. In de meeste gevallen zijn ze tijdelijk en onschadelijk. Soms zijn ze een teken van een onderliggende hartritmestoornis die medische aandacht vraagt. Dit artikel helpt je het verschil herkennen en legt uit welke aanpakken wetenschappelijk onderbouwd zijn.¹

Wat zijn hartkloppingen — en wanneer zijn ze een waarschuwingssignaal?

Hartkloppingen (palpitaties) zijn het bewuste, ongewone gevoel van de eigen hartslag. Ze kunnen worden omschreven als bonkend, trillend, te snel, te langzaam of met overgeslagen slagen — gevoeld in de borst, keel of hals.¹

De meest voorkomende oorzaak zijn voortijdige hartkamercontracties (premature ventricular contractions, PVC’s): extra slagen vanuit de hartkamers die worden gevoeld als een ‘gemiste slag’ of een bonk. PVC’s zijn bij de meeste mensen zonder structurele hartafwijking goedaardig en vereisen geen behandeling.²

Een andere veelvoorkomende hartritmestoornis is boezemfibrilleren (atriumfibrilleren): een onregelmatig ritme in de bovenste hartkamers waarbij bloed minder efficiënt stroomt. Wanneer het hart te snel klopt (meer dan 100 slagen per minuut) spreken we van tachycardie; bij een te trage slag (minder dan 60 slagen per minuut) van bradycardie.

Hartkloppingen kunnen gepaard gaan met:

• Bonkend of trillend gevoel in de borst of hals
• Gevoel dat het hart een slag overslaat
• Duizeligheid of licht in het hoofd
• Kortademigheid
• Vermoeidheid of angst

Zoek direct medische hulp bij: pijn op de borst of uitstraling naar kaak of arm, ernstige kortademigheid, flauwvallen, of hartkloppingen bij bekende hartziekte.

Twijfel je of je klachten serieus zijn? Raadpleeg je huisarts of kijk op Thuisarts.nl voor een eerste beoordeling.

Wat veroorzaakt hartkloppingen?

Vanuit een neurocardiologisch perspectief speelt het autonome zenuwstelsel een centrale rol: prikkels die het sympathische zenuwstelsel activeren of de nervus vagus remmen, kunnen de hartslag direct beïnvloeden.³

Veelvoorkomende triggers zijn:

• Stress en angst (verhoogde sympathische activiteit)
• Cafeïne, alcohol en nicotine
• Slaaptekort en uitdroging
• Elektroliettekort (magnesium, kalium)
• Hormonale schommelingen — bij vrouwen zijn hartkloppingen een bekende klacht tijdens de menopauze⁴
• Long-COVID: hartkloppingen worden frequent gemeld door long-COVID-patiënten⁵

Bij een kleine minderheid liggen ernstiger oorzaken ten grondslag, zoals schildklierproblemen, bloedarmoede of zeldzame hormonale aandoeningen. Bij aanhoudende of ernstige klachten is medisch onderzoek noodzakelijk.

Zeven aanpakken voor hartkloppingen: wat zegt onderzoek?

1. Vagale manoeuvres bij een te snelle hartslag

Vagale manoeuvres stimuleren de nervus vagus — de langste hersenzenuw, die loopt van de hersenstam tot de buik. Dit activeert parasympathische reacties die de hartfrequentie tijdelijk vertragen. Ze worden primair ingezet bij supraventriculaire tachycardie (SVT) als eerste, niet-invasieve stap.¹

Bewezen en veilige technieken:

• Valsalva-manoeuvre: pers gedurende 15 seconden alsof je naar het toilet moet, liggend op de rug — of blaas krachtig door een rietje
• Koud water op het gezicht: dompel het gezicht 10 seconden in koud water of houd een zak ijswater tegen het gezicht
• Krachtig hoesten: meerdere keren achter elkaar

Let op: Massage van de halsslagader (carotissinus-massage) wordt soms beschreven als effectief, maar is gecontraïndiceerd bij een voorgeschiedenis van roken, atherosclerose of halsslagaderstenose vanwege het risico op een beroerte. Voer dit uitsluitend uit onder begeleiding van een arts.

2. Eet hart-ondersteunend

Een ontstekingsremmend, vezelrijk voedingspatroon draagt bij aan een gezonde hartfunctie. Voedingstekorten — met name magnesium en kalium — kunnen hartkloppingen uitlokken of verergeren.

Voedingsmiddel	Relevante nutriënten	Toelichting
Groenten en fruit	Kalium, antioxidanten	Dagelijks, breed scala
Vette vis (zalm, makreel)	Omega-3, magnesium	2x per week
Noten en zaden	Magnesium, gezonde vetten	Handvol per dag
Peulvruchten	Vezels, kalium	Laag glycemisch, verzadigend
Extra vierge olijfolie	Enkelvoudig onverzadigde vetten	Vervang bewerkte vetten

Beperk cafeïne, alcohol en ultrabewerkte voeding — deze kunnen als directe trigger fungeren.

3. Beweeg regelmatig, maar doseer slim

Regelmatige, matige lichaamsbeweging verbetert de cardiovasculaire gezondheid, bloeddruk en het lipidenprofiel. Voor mensen met bestaande hartritmestoornissen geldt: stem het bewegingsschema altijd af met je arts om overbelasting te voorkomen.

4. Stop met roken

Tabaksrook is een van de sterkst vermijdbare risicofactoren voor coronaire hartziekten en hartritmestoornissen. De Hartstichting biedt concrete ondersteuning bij stoppen met roken.

5. Handhaaf een gezond gewicht

Overgewicht en obesitas verhogen de kans op boezemfibrilleren significant. Zelfs een gewichtsverlies van 5-10% van het lichaamsgewicht kan de belasting op het hart merkbaar verminderen en de frequentie van aritmieën verlagen.

6. Verlaag stress en slaap voldoende

Het autonome zenuwstelsel koppelt stress direct aan de hartslag.³ Chronische stress verhoogt de sympathische activiteit, wat hartkloppingen kan uitlokken. Diafragmatisch ademhalen, meditatie of progressieve spierontspanning kunnen helpen de nervus vagus te activeren en de hartslag te kalmeren.

7. Check je medicijnen en supplementen

Sommige medicijnen — zoals schildkliermedicatie, bepaalde astmamedicijnen en decongestiva — en supplementen met stimulerende stoffen kunnen hartkloppingen uitlokken. Bespreek dit met je arts of apotheker als je nieuwe klachten ontwikkelt na het starten van een middel.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Maak een afspraak als hartkloppingen:

• Regelmatig terugkeren of langer dan een paar minuten aanhouden
• Gepaard gaan met duizeligheid, kortademigheid, flauwvallen of pijn op de borst
• Optreden bij inspanning
• Nieuw zijn en je bent ouder dan 50 of hebt een bekende hartaandoening

Een huisarts kan met een ECG snel beoordelen of er sprake is van een klinisch relevante aritmie. Moderne wearables — zoals een smartwatch met ECG-functie — kunnen nuttig zijn om kortdurende episodes thuis vast te leggen en te delen met je arts.¹

Veelgestelde vragen

Zijn hartkloppingen altijd gevaarlijk?

Nee, de meeste hartkloppingen zijn onschadelijk en verdwijnen vanzelf. Ze kunnen het gevolg zijn van stress, cafeïne, slaaptekort of inspanning. Alleen wanneer ze gepaard gaan met pijn op de borst, flauwvallen of kortademigheid — of regelmatig terugkeren — is medisch onderzoek noodzakelijk.

Wat kan ik direct doen als ik hartkloppingen krijg?

Ga rustig zitten of liggen en adem langzaam en diep. De Valsalva-manoeuvre — 15 seconden persen terwijl je liegt — kan helpen bij een te snel ritme. Koud water op het gezicht brengen is een andere bewezen techniek. Houd de klachten bij via een app of wearable om ze te bespreken met je arts.

Kunnen hartkloppingen vanzelf overgaan?

Ja, kortdurende hartkloppingen door stress, cafeïne of vermoeidheid gaan meestal vanzelf over als de trigger wegvalt. Structurele aritmieën zoals boezemfibrilleren vereisen echter medische behandeling. Raadpleeg een arts als klachten regelmatig terugkeren of langer dan een paar minuten aanhouden.

Is er een verband tussen de menopauze en hartkloppingen?

Ja, wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat hartkloppingen een bekende klacht zijn tijdens de menopauze, waarschijnlijk gerelateerd aan hormonale schommelingen en de invloed van oestrogeendaling op het autonome zenuwstelsel. Ze zijn doorgaans onschadelijk, maar verdienen aandacht als ze ernstig of aanhoudend zijn.

Kan stress hartkloppingen veroorzaken?

Ja, stress verhoogt de activiteit van het sympathische zenuwstelsel, wat de hartslag versnelt en kan leiden tot het gevoel van hartkloppingen. Chronische stress is een bekende risicofactor. Ontspanningstechnieken zoals diafragmatisch ademhalen of meditatie kunnen de nervus vagus activeren en de hartslag helpen kalmeren.

Wat is het verschil tussen hartkloppingen en boezemfibrilleren?

Hartkloppingen zijn de beleving — het bewuste gevoel van een afwijkende hartslag. Boezemfibrilleren is een specifieke hartritmestoornis waarbij de bovenste hartkamers chaotisch samentrekken. Mensen met boezemfibrilleren ervaren vaak hartkloppingen, maar niet iedereen met hartkloppingen heeft boezemfibrilleren.

Kunnen hartkloppingen het gevolg zijn van long-COVID?

Ja, recent onderzoek toont aan dat hartkloppingen een van de meest gemelde klachten zijn bij long-COVID-patiënten. De onderliggende mechanismen worden nog onderzocht. Als je na een COVID-infectie hartkloppingen ontwikkelt die aanhouden, is een beoordeling door een arts verstandig.

Hoe legt een arts vast wat er aan de hand is?

De meest gebruikte methode is een ECG (elektrocardiogram), waarbij de elektrische activiteit van het hart wordt gemeten. Bij kortdurende of zeldzame episodes kan een Holter-monitor worden ingezet om de hartslag 24 tot 48 uur te registreren. Moderne smartwatches met ECG-functie kunnen thuis opgenomen episodes aanleveren, wat diagnostiek voor de arts vergemakkelijkt.

Footnotes

1. Gauer RL, Thomas MF, McNutt RA. Palpitations: Evaluation, Management, and Wearable Smart Devices. American Family Physician. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39283849/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Klewer J, Springer J, Morshedzadeh J. Premature Ventricular Contractions (PVCs): A Narrative Review. The American Journal of Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35907515/ ↩

3. Kandiah JW, Blumberger DM, Rabkin SW. The Fundamental Basis of Palpitations: A Neurocardiology Approach. Current Cardiology Reviews. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34503434/ ↩ ↩²

4. Carpenter JS, Sheng Y, Pike C. Correlates of palpitations during menopause: A scoping review. Women’s Health (London, England). 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35833667/ ↩

5. Floridia M, Giuliano M, Weimer LE. Symptom profile, case and symptom clustering, clinical and demographic characteristics of a multicentre cohort of 1297 patients evaluated for Long-COVID. BMC Medicine. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39543596/ ↩

Bronnen

1. Klewer J, Springer J, Morshedzadeh J — Premature Ventricular Contractions (PVCs): A Narrative Review · The American Journal of Medicine · 2022
2. Carpenter JS, Sheng Y, Pike C — Correlates of palpitations during menopause: A scoping review · Women's Health (London, England) · 2022
3. Kandiah JW, Blumberger DM, Rabkin SW — The Fundamental Basis of Palpitations: A Neurocardiology Approach · Current Cardiology Reviews · 2022
4. Gauer RL, Thomas MF, McNutt RA — Palpitations: Evaluation, Management, and Wearable Smart Devices · American Family Physician · 2024
5. Floridia M, Giuliano M, Weimer LE — Symptom profile, case and symptom clustering, clinical and demographic characteristics of a multicentre cohort of 1297 patients evaluated for Long-COVID · BMC Medicine · 2024