Hoe gezond is speltbrood?

Speltbrood is gezond

Onlangs ben ik speltbrood gaan eten. Ik kende het wel, maar wist niet precies wat het was. Het schijnt dat speltbrood enorm veel goede voordelen met zich meebrengt. Nadat ikzelf speltbrood ben gaan eten en onderzoek heb verricht, kan ik je het volgende  vertellen:

Deze oude graansoort met een licht notige smaak is terug van weggeweest en steeds populairder aan het worden. En daar zijn goede redenen voor: niet alleen smaakt het lekker en heeft het de echte textuur van brood waar we aan gewend zijn (doordat het gluten bevat), het zit ook boordevol belangrijke voedingsstoffen zoals eiwitten en mineralen.

Maar welke effecten heeft het regelmatig eten van speltbrood op onze gezondheid? En zijn deze effecten ook wetenschappelijk bewezen? Lees dan vooral verder!

Wat is speltbrood?

Wat misschien eerst handig is, is dat ik je uitleg wat nu eigenlijk speltbrood is. Zoals je hierboven op de afbeelding hebt kunnen zien, zijn er wat betreft het uiterlijk niet echt heel veel verschillen.

In de middeleeuwen was dit eigenlijk het enige brood (naast roggebrood) wat men dagelijks kon eten. Tegenwoordig kent het merendeel van de bevolking de term speltbrood niet eens. Een lange tijd geleden was het dus de normaalste zaak van de wereld.

Als je het over graansoorten hebt, wordt meestal direct gedacht aan tarwe, maar ook aan rogge, gerst en natuurlijk haver!  Echter, de moeder van al deze graansoorten is speltgraan en is écht druk bezig met een sterke opmars in Nederland.

En terecht, want spelt heeft veel gezondheidsvoordelen!

“…Spelt is het beste graan. Het is vet , warm, krachtig én het heeft een hoge voedingswaarde. Spelt wordt beter verdragen dan alle andere granen. Het graan geeft de persoon die het eet goed vlees en goed bloed. Het zorgt voor een opgewekt en blij gemoed. Hoe spelt ook wordt gegeten, als brood of verwerkt in andere spijzen, het is goed om te eten en het is licht verteerbaar.…”

Spelt wordt niet voor niets het ”oergraan” genoemd en eet ik inmiddels regelmatig.

Wij Nederlanders eten speltbrood niet dagelijks. Je kunt het zelfs alleen per bestelling laten maken bij de bakker. In andere landen (Duitsland) bijvoorbeeld wordt veel meer speltbrood geconsumeerd.

Helaas is speltbrood tot op heden nog niet opgenomen in de Nederlandse Warenwet. Volkorenbrood is dat bijvoorbeeld wel. Als een bakker of supermarkt je een volkorenbrood verkoopt, ben je dus zeker van het feit dat er ook écht 100% volkoren is gebruikt.

Speltbrood is in dit opzicht vogelvrij. Zodra er maar een klein percentage spelt in verwerkt zit, kan de supermarkt of bakker het al verkopen onder de naam ‘speltbrood’. Helaas zijn, met name in dit soort twijfelgevallen, de etiketten altijd heel erg onduidelijk. Let er dus op wat, en waar, je koopt. Persoonlijk denk ik dat je bij de échte bakker het beste af bent. Die kun je gewoon direct vragen naar de samenstelling.

Wat is speltgraan?

Wanneer we tarwe vergelijken met speltgraan is het grootste verschil duidelijk te zien. De voedingsstoffen in het speltgraan bevinden zich allemaal in de speltkorrel. Dit is precies het tegenovergestelde van tarwe. Bij tarwe zitten deze voedingsstoffen in de kiem en zemel.

Wanneer tarwe gemalen wordt zal het veel van de goede voedingsstoffen verliezen door dit proces. Wanneer spelt gemalen wordt, zal het overgrote deel van de goede voedingsstoffen aanwezig blijven. Dit betekent dus eigenlijk dat wanneer je speltbrood eet, dat je per sneedje meer goede voedingsmiddelen binnenkrijgt dan enig ander brood.

Waarom is spelt zo gezond?

Groeiproces

Het eerste opvallende verschil tussen spelt en normale granen is dat het speltplantje veel sterker is dan normaal graan. Spelt groeit goed op arme grond is veel beter bestand tegen insectenplagen. Bij de teelt van spelt zijn veel minder pesticiden en kunstmest nodig, zoals dat bij granen wel het geval is. Daarbij is de speltkorrel erg hard en beschermt het speltmeel beter tegen vervuiling.

De belangrijkste micro- en macro nutriënten op een rijtje:

Vitamine A

De uitkomsten van de onderzoeken (bronnen onderaan de pagina) geven niet aan hoeveel maar wel dat spelt significant meer B-caroteen en retinol bevat!

Niacine

Eén van de voedingsstoffen die rijkelijk aanwezig is in speltbrood is niacine. In  speltbrood zit ongeveer 5.5 mg niacine of B3 (niacine is een B-vitamine)  per portie van 100 gram. Dit is bevestigd in een wetenschappelijke publicatie uit 2008.

Per dag worden we verondersteld een 20 mg niacine via onze voeding te consumeren. Eén portie speltbrood levert ons dus al meer dan een kwart van de dagelijks aanbevolen hoeveelheid! 

Daarnaast is spelt vergeleken met de gezondste graansoorten 30 tot 60% rijker aan micro- en macronutriënten.

Niacine is erg belangrijk voor het goed functioneren van ons lichaam: het helpt onder andere hormonen gerelateerd aan seks en stress aan te maken, zorgt voor een goede bloedcirculatie en verlaagt het cholesterolgehalte in je bloed.

Op het gebied van vitamine E en D zit er weinig verschil tussen volkorengraan en spelt.

Mineralen

Er is ook wetenschappelijk bewijs dat spelt een hoger gehalte aan bepaalde mineralen heeft dan andere graanvarianten. In 2005 verscheen reeds een artikel hierover in het ‘Journal of Agricultural and Food Chemistry’. Vooral koper, zink, ijzer, magnesium en fosfor blijken overvloedig aanwezig in speltbrood, 30 tot 60% meer dan in andere graansoorten.

  • Het menselijk lichaam heeft koper nodig in combinatie met ijzer om rode bloedcellen aan te maken. Koper helpt verder bij een goede werking van het hart en de aderen, het voorkomt osteoporose en osteoartritis en zorgt voor gezond haar, nagels en een stralende huid.
  • Zink is ook belangrijk voor een gezonde uitstraling van huid, haar en nagels maar speelt verder ook een belangrijke rol bij de celgroei en celdeling en vruchtbaarheid. Voldoende zink consumeren zou ook helpen bij het voorkomen van een vermindering van je gezichtsvermogen op latere leeftijd.
  • Magnesium helpt je spieren zich te kunnen ontspannen, maar ook onze geest: het is belangrijk voor het goed kunnen omgaan met stress en voor je energiebalans.
  • Fosfor is een belangrijk onderdeel van je lichaamsweefsels. Het zorgt voor sterke botten en tanden en het is van vitaal belang voor een goede werking van je spijsvertering (metabolisme).

Voedingsvezels

Nog een voordeel van de goede oplosbare vezels in speltbrood is dat deze onze cholesterol- en suikerwaardes in het bloed helpen onder controle te houden. Speltbrood scoort zo veel lager op de glycemische index (een waardemeter die aanduidt hoe hoog de glucose in ons bloed piekt na het consumeren van een bepaald voedingsproduct) dan gewoon wit- of bruinbrood.

In Nederland is er een tekort aan vezels waardoor er gemakkelijk spijsverteringsklachten ontstaan (aambeien, obstipatie, prikkelbare darm). Door meer speltbrood te eten is het veel gemakkelijker om aan de aanbevolen hoeveelheid van 30 tot 40 gram voedingsvezels per dag te komen.

Onverzadigde vetten

Ook blijkt uit het onderzoek dat er veel meervoudig onverzadigde vetzuren in speltbrood zitten.  Dit zijn juist de vetzuren die je helpen om je cholesterol omlaag te krijgen.

Goed voor mensen met een graan-intolerantie

Behalve dat het erg rijk is aan deze voedingsstoffen biedt spelt nog een aantal voordelen voor onze gezondheid. De moleculaire structuur van de eiwitten in speltbrood is anders dan die van gewoon brood.

Zo is spelt beter wateroplosbaar. Dit maakt dat deze broodvariant beter te verteren is voor iedereen, maar in het bijzonder voor mensen met een graan-intolerantie.

Een grote groep van deze mensen, die geen gewoon brood kunnen verdragen, zeggen dat ze speltbrood wel kunnen eten zonder maag- en darmklachten.

Speltbrood en huidaandoeningen

Wanneer je last hebt van huidproblemen zoals acne, rosacea, eczeem, psoriasis of andere klachten zijn vaak het gevolg van problemen met het verteren van gluten. Bij de meeste mensen met deze klachten is er zelfs sprake van een voedselallergie.

Het klopt dat in speltbrood ook gluten zitten. Echter, veel mensen met een voedselallergie kunnen spelt wel goed verdragen. Vergeet niet dat spelt gemaakt is van complexe koolhydraten, dat betekent dat het langer duurt voor je spijsvertering om de koolhydraten op te nemen en verteren, hetgeen een zeer positieve invloed heeft op je spijsvertering en je huid.

Door je spijsvertering minder zwaar te belasten door minder geraffineerde suikers, simpele koolhydraten en verzadigde vetten te eten worden huidklachten vaak minder.

Want bij o.a. acne, rosacea, eczeem en psoriasis is er vaak een probleem met de spijsvertering. Door meer te letten op je voeding kunnen klachten dramatisch verminderen. Men zegt niet voor niets ‘’je bent wat je eet’’ en door normaal brood te vervangen door speltbrood / producten kun je je spijsvertering verbeteren en huidaandoeningen bij de kern tegengaan. 

Maar opgelet: voor mensen met gluten-intolerantie is spelt-brood geen oplossing, zoals je hierboven kon lezen bevat het wel degelijk gluten.

En perfect voor een dieet…

Spelt is rijk aan vezels waardoor het goed past in een dieet dat gericht is op afvallen. Diëtisten zijn het er al lang over eens dat één van de problemen met het overmatig consumeren van witbrood (en pasta en rijst) is dat deze je niet echt een langdurig vol gevoel geven.

Door meer producten op basis van spelt te gaan eten zul je merken dat afvallen gemakkelijker gaat!

Hieronder een infographic waarin de verschillende voordelen van spelt (brood) worden samengevat. Klik op de afbeelding voor een groter formaat.

Nadelen speltbrood

Zoals bij veel zaken het geval is, zitten er ook een aantal nadelen aan speltbrood. Allereerst is het belangrijk om te weten dat coeliakie patiënten dit niet kunnen eten. Er zitten namelijk gluten in verwerkt.

Een tweede nadeel is, is dat het een stuk duurder is dan normaal brood en omdat je het niet direct vult is de kans groot dat je meer sneetjes eet dan dat je normaal gewend bent.

Afgezien van bovenstaande zijn er tot nu toe verder weinig nadelen aan verbonden.

Waar kan ik speltbrood kopen?

Dit was voor mij nog een hele zoektocht. Bij de supermarkt hoef je het eigenlijk niet eens te vragen. Het is een apart product wat normaal gesproken niet in de schappen ligt. DE eerste bakker waar ik binnenliep had het ook niet op voorraad, wel was het mogelijk dat ik het bestelde en dat het de volgende dag klaar was. Maar goed, wanneer ik iets wil proberen wil ik het ook direct hebben ook.

Op naar de volgende dan maar…

Na 3 bakkers verder gaf ik de moed weer op en ging ik naar mijn vertrouwde natuurwinkel en gelukkig hadden ze het daar wel. Het is wel een stukje duurder dan normaal brood en omdat ik het kocht bij de natuurwinkel was het extra prijzig. Sindsdien heb ik het besteld bij de ambachtelijke bakker. Ik moet zeggen dat sindsdien steeds meer bakkers speltbrood verkopen!

Wanneer je het bij de bakker besteld is het nog steeds iets duurder, 30% dan normaal, maar na al deze goede voordelen te hebben ondervonden heb ik dit er graag voor over.

Update:

Inmiddels is speltbrood bij de meeste supermarkten verkrijgbaar. Echter, kijk wel kritisch naar de ingrediënten! Beter is om voor ambachtelijk gebakken speltbrood te gaan. Veel fabrikanten zetten ‘SPELT op de verpakking zonder dat het om 100% spelt gaat, wees kritisch!

Overige speltproducten

Naast brood zijn er ook nog een aantal andere producten gemaakt van speltgraan. Ook deze zijn natuurlijk niet overal te krijgen. Hieronder een aantal producten die ook verkrijgbaar zijn in de “spelt variant”:

  • Beschuit
  • Pannenkoeken
  • Knacke bröd
  • Roomboter koekjes
  • Bakmix
  • Boter kaakjes
  • Wafels
  • Crackers
  • Verschillende soorten pasta
  • Koekjes
  • Rijstwafels
  • Lange vingers
  • Rijst
  • En nog veel meer.


Wanneer je de bovenstaande producten niet in de winkel kunt vinden, kun je deze heel gemakkelijk online bestellen zoals bij http://www.speltproducten.nl/

Kan ik brood vervangen voor speltbrood?

Zelf heb ik sinds kort een aantal producten vervangen door speltproducten en ik kan je vertellen dat ik het vrijwel direct merk. Mijn spijsvertering verloopt beter en ik krijg niet zo snel meer een “vol” gevoel in mijn maag. Normaal had ik dit direct na 2 of 3 plakken brood. Maar met speltbrood had ik hier compleet geen last van. Ook de ontlasting zal een heel stuk soepeler verlopen.

Zoals eerder vermeld, wanneer je last hebt van een glutenintolerantie, is het niet handig dat je de speltproducten eet. Dit komt omdat er wel gluten in verwerkt zijn. Om problemen te voorkomen is het aan raden om dit niet te proberen.

Heb je eigen ervaringen?

Heb je zelf ervaring met speltproducten? Laat dan hieronder een reactie achter en ik zal het op de blog plaatsen zodat ook andere mensen hier iets aan hebben:)




Bronnen:

Kohajdova Z., Karovicova J., 2008. Nutritional value and baking application of spelt wheat. Acta Sci.Pol., Technol. Aliment. 7 (3), 5-14

Bonifácia G., Galli V., Francisci R., Mair V., Skrabanja V., Kreft I., 2000. Characteristics of spelt wheat products and nutritional value of spelt wheat-based bread. Food Chem. 68, 437-441.

Jack Boekhorst

Jack Boekhorst is de initiatiefnemer van OptimaleGezondheid.com en helpt mensen om een gezonde lifestyle op te bouwen. “Iedereen kan een gezonde lifestyle hebben met veel energie en vitaliteit!”