Nachtzweten: oorzaken, wanneer zorgen en wat helpt

Nachtzweten — medisch nocturnal hyperhidrosis — is overmatig zweten tijdens de slaap dat je beddengoed doorweekt, ongeacht of de kamer warm is. De oorzaak is soms onschuldig, maar kan ook wijzen op medicijngebruik, hormonale veranderingen of een onderliggende infectie. Begrijp je de oorzaak, dan kun je gericht actie ondernemen. ¹

Wat is nachtzweten precies?

Een te warme slaapkamer of te veel dekens zal bijna altijd zweten veroorzaken — dat is normaal. Artsen spreken van medisch nachtzweten als het optreedt ongeacht de omgevingstemperatuur en ernstig genoeg is om kleding en beddengoed volledig te doorweken. ¹ Het verschilt van gewoon blozen (roodheid en warmte op het gezicht of de romp), al wordt dat laatste soms verward met opvliegers.

Wat zijn de oorzaken van nachtzweten?

Nachtzweten heeft een breed spectrum van oorzaken, van onschuldig tot ernstig.

Oorzaak	Bijzonderheden
Overgang / menopauze	Wisselende oestrogeenspiegels; meest voorkomend bij vrouwen van 45–55 jaar
Medicijnbijwerking	SSRI’s, tricyclische antidepressiva, hormoontherapie, bloedsuikerverlagers
Infecties	Tuberculose, abcessen, HIV
COVID-19	Beschreven bij actieve en post-acute infectie 2
Nachtelijke hypoglykemie	Bloedsuikerdaling ‘s nachts, ook buiten diabetes
Idiopathisch	Geen aantoonbare oorzaak — vrij frequent

De overgang en hormonale oorzaken

De meest voorkomende oorzaak bij vrouwen van middelbare leeftijd is de menopauze of perimenopauze. Wisselende oestrogeenspiegels verstoren de warmteregeling in de hypothalamus, waardoor het lichaam plotseling warmte probeert af te voeren. Overdag heet je dat een opvlieger; ‘s nachts is het nachtzweten.

Praktische maatregelen die kunnen helpen:

• Houd de slaapkamer op 16–18 °C.
• Gebruik ademend beddengoed van katoen of bamboe.
• Probeer diepe ademhalingsoefeningen direct na het wakker worden.

Ook mannen, jongere vrouwen en kinderen kunnen hormonaal bepaald nachtzweten ervaren — soms door een feochromocytoom (zeldzame bijnieraandoening die adrenaline produceert). Dit vereist altijd medisch onderzoek en specialistische diagnostiek.

Medicijnen als bijwerking

Nachtzweten is een erkende bijwerking van diverse medicijnklassen. ³ Merk je nachtelijk zweten kort na het starten van een nieuw medicijn? Bespreek dit met je arts of apotheker. Wissel nooit zelf van medicatie.

• Antidepressiva (SSRI’s, tricyclischen) — alle klassen kunnen zweten veroorzaken
• Hormoontherapie — zowel oestrogeen als testosteron
• Bloedsuikerverlagers — via het risico op nachtelijke hypoglykemie
• Corticosteroïden (prednison, prednisolon) — zweten én blozen
• Niacine in hoge dosis, tamoxifen, nitraten, sildenafil — veroorzaken veeleer blozen

Infecties: tuberculose, abcessen en HIV

Ernstige infecties gaan bijna altijd gepaard met koorts, en die koorts veroorzaakt het zweten.

Tuberculose (tbc): Nachtzweten is een klassiek symptoom, samen met aanhoudende hoest, gewichtsverlies en koorts. In Nederland is tbc zeldzaam maar niet verdwenen — de GGD voert contactopsporing uit bij besmetting.

Abcessen: Zowel uitwendige huidabcessen als inwendige abcessen (bijv. bij appendicitis of diverticulitis) kunnen nachtzweten veroorzaken terwijl het lichaam de infectie bestrijdt. Inwendige abcessen zijn moeilijker te herkennen en gaan ook gepaard met pijn en koorts.

HIV: Nachtzweten kan een vroeg symptoom zijn van HIV-infectie zelf of van opportunistische infecties bij een verzwakt afweersysteem. Bij aanhoudend nachtzweten zonder andere verklaring is een HIV-test een optie die je met je huisarts kunt bespreken.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Raadpleeg de huisarts als het nachtzweten:

• Langer dan 2–3 weken aanhoudt zonder duidelijke oorzaak.
• Gepaard gaat met onverklaard gewichtsverlies, koorts, aanhoudende hoest of vergrote lymfklieren.
• Zo ernstig is dat je beddengoed volledig doorweekt raakt.
• Nieuw begon nadat je met een medicijn startte.

Voor betrouwbare informatie over wanneer een artsbezoek nodig is, zie Thuisarts.nl.

Praktische tips om nachtelijk zweten te verminderen

Als de oorzaak onschuldig of tijdelijk is, kunnen deze maatregelen helpen:

• Kamertemperatuur: 16–18 °C is ideaal voor de meeste volwassenen.
• Beddengoed: kies katoen of bamboe; vermijd polyester en flanel.
• Kleding: een losse katoenen pyjama ademt beter dan strakke synthetische stoffen.
• Avondgewoonten: beperk alcohol, pittig eten en cafeïne — die verhogen tijdelijk de lichaamstemperatuur.
• Hydratatie: drink overdag voldoende water, zodat nachtelijk zweten je niet uitdroogt.

Veelgestelde vragen

Is nachtzweten gevaarlijk?

Nachtzweten is op zichzelf niet gevaarlijk, maar kan wijzen op een onderliggende oorzaak die aandacht verdient. Als het gepaard gaat met koorts, onverklaard gewichtsverlies of vergrote lymfklieren, is een bezoek aan de huisarts noodzakelijk. In veel gevallen is de oorzaak onschuldig, zoals medicijngebruik of de overgang.

Kan stress nachtzweten veroorzaken?

Ja, stress en angst kunnen het autonome zenuwstelsel activeren en zweten uitlokken, ook ‘s nachts. Dit valt onder idiopathisch nachtzweten, waarbij geen duidelijke lichamelijke oorzaak wordt gevonden. Ontspanningstechnieken en goede slaaphygiëne kunnen helpen, maar aanhoudende klachten zijn het bespreken met een arts waard.

Wat helpt het snelst bij nachtzweten door de overgang?

De meest directe aanpassing is het verlagen van de slaapkamertemperatuur naar 16–18 °C en het vervangen van synthetisch beddengoed door katoen of bamboe. Hormoontherapie (HRT) kan verlichting bieden, maar is een medische afweging die je met je huisarts maakt. Ademhalings- en ontspanningstechnieken kunnen de hevigheid van individuele opvliegers verminderen.

Nachtzweten bij mannen: wat zijn de oorzaken?

Ook mannen kunnen nachtzweten ervaren. Mogelijke oorzaken zijn lage testosteronwaarden, medicijngebruik (zoals SSRI’s of bloeddrukverlagende middelen), infecties of stress. Aanhoudend nachtzweten bij mannen zonder duidelijke oorzaak is altijd een reden om de huisarts te raadplegen.

Kan nachtzweten een teken zijn van lymfoom of kanker?

In zeldzame gevallen is nachtzweten een symptoom van bepaalde vormen van lymfoom, zoals de ziekte van Hodgkin. Dit gaat dan typisch gepaard met vergrote lymfklieren, onverklaard gewichtsverlies en koorts. Op zichzelf is nachtzweten geen bewijs voor kanker, maar bij een combinatie van deze symptomen is een bezoek aan de huisarts noodzakelijk.

Is nachtzweten na COVID-19 normaal?

Nachtzweten is beschreven als symptoom bij zowel acute COVID-19 als bij langdurige COVID-klachten (long COVID). Het wordt vermoedelijk veroorzaakt door activatie van het autonome zenuwstelsel als reactie op de infectie. Als de klachten weken na herstel blijven aanhouden, is het zinvol dit met je huisarts te bespreken.

Moet ik mijn medicijnen stoppen als ik denk dat ze nachtzweten veroorzaken?

Nee — stop nooit zelf met medicijnen zonder overleg met je arts of apotheker. Nachtzweten als bijwerking kan in veel gevallen worden opgelost door de dosering aan te passen of over te stappen op een alternatief. Bespreek dit altijd met je voorschrijvend arts.

Footnotes

1. Idiaquez J, Casar JC, Arnardottir ES. Hyperhidrosis in sleep disorders — A narrative review of mechanisms and clinical significance. Journal of Sleep Research. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35706374/ ↩ ↩²

2. Jawad AS. Night sweats (nocturnal hyperhidrosis) causing wrinkled (pruney) hands in a patient with SARS-CoV-2 infection. The Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36147002/ ↩

3. Kenton EM, Zoellner SM, Nelson LA. Diltiazem for clozapine-induced generalized hyperhidrosis. The Mental Health Clinician. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37860588/ ↩

Bronnen

1. Idiaquez J, Casar JC, Arnardottir ES — Hyperhidrosis in sleep disorders — A narrative review of mechanisms and clinical significance · Journal of Sleep Research · 2023
2. Jawad AS — Night sweats (nocturnal hyperhidrosis) causing wrinkled (pruney) hands in a patient with SARS-CoV-2 infection · The Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh · 2022
3. Kenton EM, Zoellner SM, Nelson LA — Diltiazem for clozapine-induced generalized hyperhidrosis · The Mental Health Clinician · 2023