Pseudo-jicht (CPPD): oorzaken, symptomen en behandeling

Pseudo-jicht (CPPD) is een gewrichtsaandoening waarbij calciumpyrofosfaatkristallen ontstekingen veroorzaken die sterk op jicht lijken, maar een andere oorzaak en behandeling hebben. De knie, pols en heup worden het vaakst getroffen — vooral bij mensen boven de 65. ¹ Een correcte diagnose is essentieel, want jichtmedicatie werkt niet bij CPPD.

Wat is het verschil tussen pseudo-jicht en jicht?

Jicht ontstaat door urinezuurkristallen (mononatriumuraat); pseudo-jicht door calciumpyrofosfaatkristallen (CPP). ¹ Beide veroorzaken acute pijn, roodheid en zwelling, maar er zijn belangrijke verschillen:

Kenmerk	Jicht	Pseudo-jicht (CPPD)
Kristaltype	Mononatriumuraat	Calciumpyrofosfaat
Meest getroffen gewricht	Grote teen	Knie, pols, heup
Typische leeftijd	Volwassenen, vaker mannen	Ouderen (>65 jaar)
Urinezuur in bloed	Verhoogd	Normaal
Dieetgevoelig	Ja (purinebeperking)	Nauwelijks

Microscopisch onderzoek van gewrichtsvloeistof geeft uitsluitsel: CPP-kristallen zijn rechthoekig en tonen positieve dubbelbreking onder gepolariseerd licht, terwijl uraatkristallen naaldvormig zijn met negatieve dubbelbreking. ²

Hoe ontstaat pseudo-jicht?

Bij de meeste oudere patiënten treedt CPPD op zonder duidelijke oorzaak; veroudering van kraakbeen bevordert de afzetting van calciumpyrofosfaatkristallen. ¹ Bij jongere patiënten of atypische presentaties is bloedonderzoek zinvol om metabole oorzaken uit te sluiten ³:

• Hyperparathyreoïdie — verhoogde calciumspiegel door overactieve bijschildklieren
• Hypothyreoïdie — trage schildklier
• Hypomagnesiëmie — laag magnesiumgehalte
• Hemochromatose — ijzerstapelingsziekte
• Hypofosforotase (hypophosphatasia) — zeldzame enzymaandoening ⁴

Zeldzamere aandoeningen zoals het syndroom van Gitelman — een erfelijke nieraandoening met chronisch laag magnesium — zijn eveneens geassocieerd met CPPD op jongere leeftijd. ¹

Bij Thuisarts.nl vind je betrouwbare patiënteninformatie over gewrichtspijn en wanneer je een arts moet raadplegen.

Hoe stelt een arts pseudo-jicht vast?

De diagnose berust op drie pijlers ²:

1. Klinisch beeld — acute gewrichtspijn met zwelling, roodheid en beperkte beweging
2. Beeldvorming — röntgenfoto’s tonen kenmerkende kalkafzettingen in kraakbeen (chondrocalcinose); echografie kan vroegere afzettingen zichtbaar maken
3. Gewrichtspunctie — gouden standaard: microscopisch onderzoek van gewrichtsvloeistof toont CPP-kristallen met positieve dubbelbreking

In 2023 publiceerden de ACR en EULAR nieuwe classificatiecriteria voor CPPD, die klinische kenmerken, beeldvorming en kristalanalyse combineren in een gevalideerde score. ² Dit verbetert de diagnostische nauwkeurigheid en voorkomt verwarring met jicht of septische artritis. Recent onderzoek blijft de kennis over CPPD verdiepen, onder meer rond pathofysiologie en nieuwe therapeutische aangrijpingspunten. ⁵

Hoe wordt pseudo-jicht behandeld?

Er bestaat geen behandeling die calciumpyrofosfaatkristallen oplost of CPPD geneest. ¹ De aanpak richt zich op het dempen van ontstekingen en het behandelen van eventuele onderliggende oorzaken.

Behandeling	Toepassing	Aandachtspunt
NSAID’s (ibuprofen, naproxen)	Eerste keus bij acute aanval	Voorzichtig bij nierproblemen, maagklachten en ouderen
Colchicine (laaggedoseerd)	Acute behandeling én aanvalpreventie	Maag-darmklachten; nierfunctie controleren 3
Corticosteroïden (injectie of oraal)	Bij NSAID-contra-indicaties	Niet geschikt voor langdurig gebruik
Gewrichtspunctie	Verlichting bij grote vochtophoping	Diagnostisch én therapeutisch

Belangrijk: urinezuurverlagende middelen zoals allopurinol of febuxostat hebben géén effect bij pseudo-jicht — die zijn uitsluitend zinvol bij jicht. ¹ Een correcte diagnose voorkomt onnodige medicatie.

Wordt een metabole oorzaak gevonden — zoals hypothyreoïdie of hyperparathyreoïdie — dan kan gerichte behandeling het verloop van CPPD positief beïnvloeden. ³ Raadpleeg altijd een arts voor medicamenteuze behandeling, zeker bij chronische of terugkerende klachten.

Welke rol speelt voeding bij pseudo-jicht?

Anders dan bij jicht is pseudo-jicht niet primair dieetgevoelig. Er is geen overtuigend bewijs dat purinebeperking of andere dieetinterventies CPPD-aanvallen voorkomen. ¹ Wel kunnen algemene leefstijlmaatregelen gewrichtsklachten ondersteunen:

• Drink voldoende water (1,5–2 liter per dag)
• Beperk alcohol — het kan ontstekingsreacties uitlokken
• Zorg voor voldoende magnesium via voeding (groene groenten, noten, volle granen, peulvruchten) — een laag magnesiumgehalte is een risicofactor voor CPPD ¹

Bij jicht gelden wél bewezen voedingsrestricties: minder orgaanvlees, schelpdieren, bier en fructoserijke dranken. Die richten zich op verlaging van het urinezuurgehalte en hebben geen aangetoond effect bij pseudo-jicht.

Veelgestelde vragen

Wat is pseudo-jicht precies?

Pseudo-jicht (CPPD) is een gewrichtsaandoening waarbij calciumpyrofosfaatkristallen zich ophopen in kraakbeen en gewrichtsvloeistof, wat ontstekingsaanvallen veroorzaakt met pijn, zwelling en roodheid. De symptomen lijken sterk op jicht, maar het kristaltype en de behandeling verschillen. CPPD komt het vaakst voor bij mensen boven de 65 jaar.

Hoe verschilt pseudo-jicht van gewone jicht?

Bij jicht veroorzaken urinezuurkristallen de ontsteking; bij pseudo-jicht zijn het calciumpyrofosfaatkristallen. Jicht treft vaker de grote teen, pseudo-jicht vaker knieën, polsen en heupen. Het urinezuurgehalte in het bloed is bij pseudo-jicht normaal, en urinezuurverlagende medicatie heeft geen effect.

Welke gewrichten worden het vaakst aangetast bij pseudo-jicht?

De knie is het meest getroffen gewricht, gevolgd door de pols en de heup. Anders dan bij jicht — dat klassiek de grote teen aantast — blijft de grote teen bij CPPD doorgaans gespaard. Meerdere gewrichten kunnen tegelijkertijd aangedaan zijn.

Hoe lang duurt een acute aanval van pseudo-jicht?

Een acute aanval duurt doorgaans enkele dagen tot twee weken. Met NSAID’s of colchicine verlopen aanvallen meestal korter. Zonder behandeling kan de pijn langer aanhouden en kunnen aanvallen vaker terugkeren.

Kan pseudo-jicht genezen worden?

Er bestaat momenteel geen behandeling die de calciumpyrofosfaatkristallen definitief verwijdert of CPPD geneest. De behandeling richt zich op het dempen van ontstekingen tijdens aanvallen en het aanpakken van onderliggende oorzaken. Bij sommige patiënten neemt de aanvalfrequentie af als een onderliggende metabole aandoening wordt behandeld.

Is pseudo-jicht gevaarlijk voor de gewrichten op lange termijn?

Chronische, onbehandelde CPPD kan geleidelijk leiden tot gewrichtsschade en artrose. Tijdige diagnose en behandeling van aanvallen kunnen verdere schade beperken. Het aanpakken van eventuele onderliggende metabole aandoeningen draagt bij aan een gunstiger verloop.

Wanneer moet ik naar de dokter bij vermoeden van pseudo-jicht?

Ga naar de huisarts als een of meerdere gewrichten plotseling pijnlijk, gezwollen en rood zijn, zeker in combinatie met koorts. Een arts kan via onderzoek en eventueel een gewrichtspunctie vaststellen of het om pseudo-jicht, jicht of een infectie gaat. Op Thuisarts.nl vind je aanvullende informatie over wanneer gewrichtspijn een doktersbezoek rechtvaardigt.

Footnotes

1. Pascart T, Filippou G, Lioté F. Calcium pyrophosphate deposition disease. The Lancet. Rheumatology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39089298/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Abhishek A, Tedeschi SK, Pascart T. The 2023 ACR/EULAR Classification Criteria for Calcium Pyrophosphate Deposition Disease. Arthritis & Rheumatology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37494275/ ↩ ↩² ↩³

3. Cowley S, McCarthy G. Diagnosis and Treatment of Calcium Pyrophosphate Deposition (CPPD) Disease: A Review. Open Access Rheumatology: Research and Reviews. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36987530/ ↩ ↩² ↩³

4. Muller R, Bernit E, Ebbo M. Unusual calcium pyrophosphate deposition disease. Rheumatology (Oxford). 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34009268/ ↩

5. Filippou G, Dalbeth N, Tedeschi SK. Editorial: Calcium pyrophosphate deposition disease. Frontiers in Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39950127/ ↩

Bronnen

1. Pascart T, Filippou G, Lioté F — Calcium pyrophosphate deposition disease · The Lancet. Rheumatology · 2024
2. Filippou G, Dalbeth N, Tedeschi SK — Editorial: Calcium pyrophosphate deposition disease · Frontiers in Medicine · 2025
3. Abhishek A, Tedeschi SK, Pascart T — The 2023 ACR/EULAR Classification Criteria for Calcium Pyrophosphate Deposition Disease · Arthritis & Rheumatology · 2023
4. Cowley S, McCarthy G — Diagnosis and Treatment of Calcium Pyrophosphate Deposition (CPPD) Disease: A Review · Open Access Rheumatology: Research and Reviews · 2023
5. Muller R, Bernit E, Ebbo M — Unusual calcium pyrophosphate deposition disease · Rheumatology (Oxford) · 2022