Ontstoken maagslijmvlies (gastritis): oorzaken, symptomen en behandeling

Gastritis — een ontsteking van het maagslijmvlies — ontstaat meestal door een infectie met de Helicobacter pylori bacterie of door langdurig gebruik van pijnstillers (NSAID’s). De klachten variëren van lichte bovenbuikpijn tot misselijkheid en braken, maar gastritis is in de meeste gevallen goed behandelbaar ¹.

Wat doet het maagslijmvlies precies?

Je maag produceert sterk zoutzuur om voedsel af te breken en schadelijke micro-organismen te doden. Een dikke slijmlaag beschermt de maagwand tegen dit agressieve zuur. Bij gastritis is die beschermlaag beschadigd of ontstoken, waardoor het maagzuur de onderliggende wand kan aantasten ¹. Het gevolg: pijn, irritatie en soms bloedingen.

Het maagslijmvlies bevat ook klieren die pepsinogeen en intrinsic factor produceren — stoffen die essentieel zijn voor de vertering van eiwitten en de opname van vitamine B12 ².

Welke symptomen wijzen op een ontstoken maagslijmvlies?

Gastritis verloopt regelmatig zonder klachten. Wanneer je wél symptomen ervaart, zijn de meest voorkomende:

• Zeurende of brandende pijn in de bovenbuik
• Misselijkheid of braken
• Opgeblazen gevoel na het eten
• Verminderde eetlust en onbedoeld gewichtsverlies
• Zure oprispingen

Let op: bloed in braaksel of zwarte, teerachtige ontlasting wijst op bloeding in het maag-darmkanaal. Neem in dat geval direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost. Zie ook de informatie op Thuisarts.nl.

Een kenmerkend verschil met een maagzweer: bij gastritis treden klachten vaak direct ná het eten op, terwijl een maagzweer juist pijn geeft op een lege maag.

Wat veroorzaakt gastritis?

De drie belangrijkste oorzaken zijn:

Andere risicofactoren zijn overmatig alcoholgebruik, langdurige stress, galreflux (terugstroom van gal naar de maag) en een verzwakt immuunsysteem ¹.

Ongeveer 1 op de 2 mensen draagt de H. pylori bacterie bij zich, maar bij de meesten veroorzaakt deze geen klachten ³. Pas wanneer de balans verstoord raakt — bijvoorbeeld door een verminderde weerstand — kan de bacterie een ontsteking uitlokken ⁴.

Wat is het verschil tussen acute en chronische gastritis?

Acute gastritis

Acute gastritis ontstaat plotseling en is meestal van korte duur. Veelvoorkomende triggers zijn overmatig alcoholgebruik, NSAID-gebruik of een kortdurende infectie. Zodra de uitlokkende factor wegvalt, herstelt het maagslijmvlies zich vaak vanzelf ¹. Vrij verkrijgbare antacida kunnen in de tussentijd verlichting bieden; bij onvoldoende effect kan je huisarts een maagzuurremmer voorschrijven.

Chronische gastritis

Wanneer de ontsteking langer dan enkele weken aanhoudt, spreekt men van chronische gastritis. Er zijn twee hoofdtypen ¹²:

Bij auto-immuungastritis (type A) maakt het lichaam antistoffen tegen de pariëtale cellen. Deze cellen produceren zowel maagzuur als intrinsic factor — een eiwit dat nodig is voor de opname van vitamine B12. Een tekort aan intrinsic factor kan leiden tot pernicieuze anemie (een specifieke vorm van bloedarmoede) ².

In zeldzame gevallen kan ook de ziekte van Crohn zich uitbreiden naar de maag en zo chronische gastritis veroorzaken.

Wat zijn de mogelijke gevolgen op lange termijn?

Onbehandelde chronische gastritis kan leiden tot:

• Maagzweren — open wondjes in de maagwand
• Atrofie van het maagslijmvlies — het slijmvlies wordt dunner en verliest functionele klieren ⁵
• Vitamine B12-tekort — vooral bij auto-immuungastritis ²
• Verhoogd risico op maagkanker — langdurige H. pylori-infectie en ernstige atrofische gastritis zijn erkende risicofactoren ¹⁶

Vroegtijdige opsporing en behandeling verkleinen deze risico’s aanzienlijk. Raadpleeg je huisarts bij aanhoudende klachten.

Hoe wordt gastritis vastgesteld?

Je huisarts kan gastritis op verschillende manieren diagnosticeren:

• Ureumademtest — detecteert actieve H. pylori-infectie op een niet-invasieve manier ⁷
• Bloedonderzoek — op antistoffen tegen H. pylori of tekenen van bloedarmoede
• Ontlastingstest — kan H. pylori-antigeen aantonen
• Gastroscopie (maagkijkonderzoek) — een dunne flexibele slang met camera wordt via de mond in de maag gebracht. De arts kan het slijmvlies direct bekijken en een klein stukje weefsel (biopt) afnemen voor laboratoriumonderzoek ⁶

Een gastroscopie klinkt ingrijpender dan het is. Je krijgt meestal een verdovende spray in de keel of lichte sedatie, waardoor je weinig tot niets voelt van het onderzoek.

Hoe wordt een ontstoken maagslijmvlies behandeld?

Bij H. pylori-infectie

De standaardbehandeling bestaat uit een combinatie van twee antibiotica en een protonpompremmer (PPI), ook wel triple therapie genoemd. Deze kuur duurt meestal 7 tot 14 dagen ³⁶. Na afloop van de kuur wordt gecontroleerd of de bacterie succesvol is uitgeroeid.

Bij NSAID-gerelateerde gastritis

Stoppen met de NSAID of overschakelen op een maagvriendelijker alternatief (zoals paracetamol) is de eerste stap. Daarnaast schrijft de arts vaak een PPI voor om het maagslijmvlies te laten herstellen ¹.

Bij auto-immuungastritis

Omdat het immuunsysteem zelf de oorzaak is, richt de behandeling zich op het aanvullen van tekorten — met name vitamine B12-injecties bij pernicieuze anemie — en regelmatige controle van het maagslijmvlies ².

Algemene maatregelen

• Vermijd alcohol en roken
• Eet kleinere, frequentere maaltijden
• Beperk vettig, sterk gekruid en zuur voedsel tijdens actieve klachten
• Gebruik NSAID’s alleen op advies van een arts en in combinatie met maagbescherming

Belangrijk: gebruik maagzuurremmers niet langdurig zonder medisch advies. Langdurig PPI-gebruik kan bijwerkingen hebben, zoals verminderde opname van calcium en magnesium ⁵. Overleg altijd met je huisarts over de juiste duur.

Welk dieet past bij maagklachten?

Er bestaat geen universeel gastritis-dieet, maar bepaalde aanpassingen kunnen klachten verminderen.

Vermijd of beperk:

• Alcohol en koffie (stimuleren maagzuurproductie)
• Sterk gekruid voedsel
• Zure voedingsmiddelen zoals citrusvruchten en tomaten
• Vetrijke en gefrituurde gerechten
• Koolzuurhoudende dranken

Kies vaker voor:

• Volkoren producten, groenten en mager eiwit
• Gefermenteerde zuivel zoals yoghurt
• Kleine porties, verspreid over de dag
• Voldoende water

Houd een voedingsdagboek bij om te ontdekken welke voedingsmiddelen jouw klachten verergeren — ieders maag reageert anders. Bij ernstige of langdurige klachten kan een diëtist een individueel voedingsplan opstellen.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Raadpleeg je huisarts als je:

• Langer dan twee tot drie weken last hebt van bovenbuikpijn of misselijkheid
• Bloed ziet in braaksel of ontlasting
• Onbedoeld afvalt
• Klachten houdt ondanks vrij verkrijgbare maagmedicatie
• Langdurig NSAID’s gebruikt en maagklachten ontwikkelt

Bij aanhoudende of terugkerende klachten kan je huisarts je doorverwijzen naar een maag-darm-leverarts (MDL-arts) voor specialistisch onderzoek. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare patiëntinformatie over maagklachten.

Veelgestelde vragen

Kan een CT-scan een ontstoken maagslijmvlies aantonen?

Een CT-scan van de borstkas (thorax) is niet bedoeld om gastritis vast te stellen. Gastritis wordt gediagnosticeerd met een gastroscopie, ademtest of ontlastingstest. Een CT-scan kan wel andere oorzaken van klachten uitsluiten, maar voor maagslijmvliesproblemen is gericht maagonderzoek nodig. Bespreek met je huisarts welk onderzoek in jouw situatie zinvol is.

Kan een bloedend vaatje in de maag klachten veroorzaken?

Ja, een zichtbaar of bloedend vaatje (angiodysplasie) in de maag kan klachten geven zoals bloedverlies in braaksel of ontlasting. Dit wordt meestal ontdekt tijdens een gastroscopie en kan ter plekke behandeld worden. Het is een andere aandoening dan gastritis, maar kan ernaast voorkomen. Laat dit altijd door een arts beoordelen.

Wat betekent bloed in speeksel bij maagklachten?

Bloed in speeksel kan verschillende oorzaken hebben, van tandvleesontstekingen tot problemen hoger in het maag-darmkanaal. Bij gastritis is het mogelijk dat kleine hoeveelheden bloed uit de maag omhoogkomen. Als je regelmatig bloed in je speeksel vindt, is het belangrijk om dit door je huisarts te laten onderzoeken om ernstigere oorzaken uit te sluiten.

Wat als maagzuurremmers (pantoprazol) niet helpen?

Als pantoprazol onvoldoende verlichting biedt, kan dat betekenen dat de onderliggende oorzaak niet alleen overmatig maagzuur is. Mogelijk is er een H. pylori-infectie die antibiotica vereist, of spelen andere factoren mee. Ga terug naar je huisarts voor aanvullend onderzoek, zoals een ademtest of gastroscopie. Zelfmedicatie zonder diagnose wordt afgeraden.

Welk dieet is geschikt bij een ontstoken maagslijmvlies?

Er is geen standaard gastritis-dieet, maar het helpt om alcohol, koffie, sterk gekruid en zuur voedsel te beperken. Kies voor kleine maaltijden verspreid over de dag, met volkoren producten, groenten en mager eiwit. Houd een voedingsdagboek bij om je persoonlijke triggers te ontdekken. Bij ernstige klachten kan een diëtist een individueel voedingsplan opstellen.

Kan de Helicobacter pylori bacterie jarenlang onopgemerkt klachten geven?

Ja, een H. pylori-infectie kan jarenlang aanwezig zijn zonder duidelijke symptomen, of juist chronische lichte klachten geven die niet direct herkend worden als gastritis. Aanhoudende buikklachten of een opgeblazen gevoel zijn reden om je huisarts te vragen naar een H. pylori-test. Een succesvolle behandeling met antibiotica kan ook na vele jaren de klachten verminderen.

Is de informatie op deze pagina medisch gecontroleerd?

De informatie op Optimale Gezondheid is gebaseerd op wetenschappelijke bronnen en bedoeld als algemene gezondheidsvoorlichting. Het vervangt geen persoonlijk medisch advies. Raadpleeg altijd je huisarts of specialist voor diagnose en behandeling. Voor betrouwbare patiëntinformatie kun je ook terecht op Thuisarts.nl.

Wanneer moet ik terug naar de huisarts bij aanhoudende maagklachten?

Ga terug naar je huisarts als klachten langer dan twee tot drie weken aanhouden ondanks behandeling, als je onbedoeld afvalt, of als je bloed in braaksel of ontlasting ziet. Ook bij nieuwe of veranderende symptomen is een hernieuwde beoordeling belangrijk. Je huisarts kan je doorverwijzen naar een maag-darm-leverarts voor specialistisch onderzoek.