Vitamine D en bloeddruk: wat zegt het meest recente onderzoek?
Verlaagt vitamine D je bloeddruk? Wat de D-Health-studie en andere recente onderzoeken zeggen over suppletie, tekort en cardiovasculaire gezondheid.
Vitamine D-suppletie kan de bloeddruk bescheiden verlagen — maar voornamelijk bij mensen met een aantoonbaar tekort. Een grote gerandomiseerde studie (D-Health, 2023) vond geen significant verschil in cardiovasculaire uitkomsten bij mensen met een normale vitamine D-spiegel 1. Suppletie is geen vervanging voor bloeddrukmedicatie, maar kan onderdeel zijn van een gezonde leefstijl.
Verlaagt vitamine D echt je bloeddruk?
Je hart en bloedvaten bevatten vitamine D-receptoren (VDR) — eiwitten die vitamine D binden en celprocessen sturen 2. Via deze receptoren speelt vitamine D een rol bij drie mechanismen die de bloeddruk beïnvloeden:
- Het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) — dit hormooncomplex reguleert bloeddruk en vochtbalans. Vitamine D remt de aanmaak van renine, waardoor de bloeddruk kan dalen 2.
- Ontstekingsremmende werking — chronische laaggradige ontsteking draagt bij aan vaatschade. Vitamine D kan deze ontsteking helpen verminderen 2.
- Vaatelasticiteit — vitamine D beïnvloedt de soepelheid van bloedvatwanden, wat bijdraagt aan een gezonde bloeddruk 2.
De D-Health-studie — een gerandomiseerde gecontroleerde trial gepubliceerd in het BMJ — gaf deelnemers drie jaar lang maandelijks 60.000 IE vitamine D3 of een placebo. Het verschil in grote cardiovasculaire events was niet statistisch significant 1. Als er een bloeddrukverlagend effect bestaat, lijkt het het sterkst bij mensen met een aantoonbaar tekort.
Conclusie: een eventuele bloeddrukdaling door vitamine D bedraagt doorgaans enkele mmHg. Het is geen alternatief voor bewezen behandelingen, maar kan een aanvulling vormen op een gezonde leefstijl.
Voor wie is vitamine D-suppletie het meest zinvol?
Het effect op bloeddruk lijkt het grootst bij mensen met een vitamine D-tekort 1. De volgende groepen lopen extra risico:
| Groep | Waarom hoger risico? |
|---|---|
| Donkere huidskleur | Meer melanine vertraagt vitamine D-aanmaak in de huid |
| Ouderen (70+) | Huid maakt vitamine D minder efficiënt aan |
| Weinig buitenkomen | Minder blootstelling aan UVB-straling |
| Overgewicht | Vitamine D slaat op in vetweefsel en komt moeilijker vrij |
| Heel Nederland (boven 51°NB) | Onvoldoende UVB-straling van oktober tot maart |
De Gezondheidsraad adviseert mensen met een donkere huidskleur, mensen die weinig buitenkomen en ouderen om het hele jaar door te supplementen. Voor iedereen van 4 jaar en ouder geldt het advies om in elk geval van oktober tot maart vitamine D te suppleren.
Hoeveel vitamine D heb je nodig?
De aanbevolen dagelijkse inname verschilt per groep 2:
| Leeftijd / groep | Aanbevolen inname |
|---|---|
| Kinderen 1–3 jaar | 10 µg (400 IE) per dag |
| 4–70 jaar (voldoende buiten) | 10 µg (400 IE) per dag* |
| 70+ jaar | 20 µg (800 IE) per dag |
| Donkere huidskleur / weinig buiten | 10 µg (400 IE) heel het jaar |
| Zwangere vrouwen | 10 µg (400 IE) per dag 3 |
*Van oktober tot maart geadviseerd voor iedereen van 4+. Raadpleeg het Voedingscentrum voor actuele richtlijnen.
In welke voeding zit vitamine D?
Vitamine D komt van nature in slechts een beperkt aantal voedingsmiddelen voor 2:
| Bron | Vitamine D (geschat per portie) |
|---|---|
| Vette vis (zalm, haring, makreel) | 5–15 µg per 100 g |
| Ei (dooier) | 1–2 µg per ei |
| Levertraan | ~34 µg per eetlepel |
| Verrijkte margarine / halvarine | 1–3 µg per portie |
| Verrijkte plantaardige melk | 0,75–1,5 µg per glas |
Alleen via voeding is het lastig om aan de aanbeveling te komen. Een combinatie van voeding, zonlicht in de zomermaanden en eventuele suppletie biedt de meeste zekerheid 2.
Helpt zonlicht ook tegen hoge bloeddruk?
Je huid maakt vitamine D aan onder invloed van UVB-straling. In Nederland is de zon alleen van april tot september krachtig genoeg voor voldoende aanmaak 2. In de wintermaanden — precies wanneer de bloeddruk van nature hoger is — staat de zon te laag.
Naast vitamine D-productie suggereert onderzoek dat UV-straling ook stikstofmonoxide (NO) in de huid kan vrijmaken. NO verwijdt bloedvaten en kan zo de bloeddruk beïnvloeden — onafhankelijk van je vitamine D-spiegel.
Tips voor veilige zonblootstelling
- Bouw blootstelling geleidelijk op: 15 tot 30 minuten per dag met onbedekte armen en gezicht is doorgaans voldoende voor vitamine D-aanmaak.
- Vermijd verbranding — dat verhoogt het risico op huidkanker zonder extra voordeel.
- Gebruik zonnebrand bij langdurig buitenzijn; dit vermindert de vitamine D-aanmaak enigszins, maar beschermt je huid 2.
Kan te veel vitamine D schadelijk zijn?
Ja. Vitamine D is vetoplosbaar en hoopt bij overmatige inname op in het lichaam 2. Te veel vitamine D kan leiden tot:
- Hypercalciëmie — te veel calcium in het bloed, met klachten als misselijkheid, vermoeidheid en nierproblemen.
- Nierstenen — door verhoogde calciumuitscheiding via de nieren 4.
- In ernstige gevallen: hartritmestoornissen.
De Europese veilige bovengrens voor volwassenen is 100 µg (4.000 IE) per dag 2. Via zonlicht kun je geen overdosis vitamine D krijgen — je lichaam reguleert de aanmaak zelf.
Gebruik je bloeddrukmedicatie of bloedverdunners (zoals acenocoumarol)? Overleg dan altijd met je arts of apotheker voordat je start met vitamine D-supplementen. Vitamine D beïnvloedt het calciummetabolisme en kan interacties geven met bepaalde medicijnen. Meer informatie vind je bij de Hartstichting of op Thuisarts.nl.
Veelgestelde vragen
Kan vitamine D mijn bloeddrukmedicatie vervangen?
Nee. Vitamine D-suppletie kan hooguit een bescheiden aanvulling zijn op een gezonde leefstijl — het bloeddrukverlagend effect is te klein en te onzeker om medicatie te vervangen. Stop nooit zelf met bloeddrukmedicatie. Bespreek aanpassingen altijd met je huisarts.
Hoe snel werkt vitamine D op de bloeddruk?
Een eventueel effect bouwt geleidelijk op over weken tot maanden. Verwacht geen snelle daling zoals bij bloeddrukmedicatie. In studies werd een mogelijk effect pas meetbaar na minimaal 8 tot 12 weken consistent gebruik.
Is vitamine D3 beter dan D2?
Vitamine D3 (cholecalciferol) wordt over het algemeen beter opgenomen en is effectiever in het verhogen van je bloedspiegels dan D2 (ergocalciferol). De meeste suppletieadviezen gelden voor D3. Kies bij voorkeur een D3-supplement.
Kan ik mijn vitamine D-spiegel laten testen?
Ja. Je huisarts kan via een bloedtest je 25-hydroxyvitamine D-spiegel meten. Een waarde onder 30 nmol/L geldt als tekort, tussen 30 en 50 nmol/L als onvoldoende. Bespreek met je huisarts of een test in jouw situatie zinvol is.
Heeft vitamine D ook effect op de onderdruk (diastolische bloeddruk)?
Sommige studies vinden een klein effect op zowel de boven- als onderdruk, maar het bewijs is sterker voor de bovendruk (systolisch). In veel onderzoeken is het effect op de diastolische druk niet statistisch significant.
Is het veilig om vitamine D te nemen tijdens de zwangerschap?
De Gezondheidsraad adviseert zwangere vrouwen om dagelijks 10 µg (400 IE) vitamine D te nemen. Neem niet meer dan de aanbevolen dosis zonder overleg met je verloskundige of gynaecoloog, omdat hoge doses schadelijk kunnen zijn voor moeder en kind.
Footnotes
-
Thompson B, Waterhouse M, English DR. Vitamin D supplementation and major cardiovascular events: D-Health randomised controlled trial. BMJ (Clinical research ed.). 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37380191/ ↩ ↩2 ↩3
-
Janoušek J, Pilařová V, Macáková K. Vitamin D: sources, physiological role, biokinetics, deficiency, therapeutic use, toxicity, and overview of analytical methods for detection of vitamin D and its metabolites. Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35575431/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11
-
Durá-Travé T, Gallinas-Victoriano F. Pregnancy, Breastfeeding, and Vitamin D. International Journal of Molecular Sciences. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37569256/ ↩
-
Messa P, Castellano G, Vettoretti S. Vitamin D and Calcium Supplementation and Urolithiasis: A Controversial and Multifaceted Relationship. Nutrients. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37049567/ ↩
Bronnen
- Janoušek J, Pilařová V, Macáková K — Vitamin D: sources, physiological role, biokinetics, deficiency, therapeutic use, toxicity, and overview of analytical methods for detection of vitamin D and its metabolites · Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences · 2022
- Thompson B, Waterhouse M, English DR — Vitamin D supplementation and major cardiovascular events: D-Health randomised controlled trial · BMJ (Clinical research ed.) · 2023
- Messa P, Castellano G, Vettoretti S — Vitamin D and Calcium Supplementation and Urolithiasis: A Controversial and Multifaceted Relationship · Nutrients · 2023
- Durá-Travé T, Gallinas-Victoriano F — Pregnancy, Breastfeeding, and Vitamin D · International Journal of Molecular Sciences · 2023
Gratis + wekelijkse tips
Ontvang gratis 7x Bloeddruk Verlagende Ovenschotels
Hartvriendelijke ovenschotels die helpen je bloeddruk natuurlijk te verlagen — inclusief boodschappenlijstje. Plus elke week praktische gezondheidsinzichten — altijd uitschrijven mogelijk.
Download gratisLees ook
Meer over aandoeningen
Aandoeningen
Verhoogt hoge bloeddruk de kans op kanker?
Verhoogt hoge bloeddruk je kans op kanker? Studies tonen een statistisch verband bij mannen. Lees hoe dit zit en wat je zelf kunt doen.
Welke bloeddrukmeter is het nauwkeurigst? Bovenarm, pols en smartwatch vergeleken
Welke bloeddrukmeter is het nauwkeurigst voor thuis? Vergelijk bovenarm, pols en smartwatch op nauwkeurigheid, plus meetinstructies en veelgemaakte fouten.
Witte jassen syndroom: waarom je bloeddruk bij de huisarts hoger is
Heb je bij de huisarts altijd een hogere bloeddruk dan thuis? Ontdek wat het witte jassen syndroom is, of het gevaarlijk is en wat je ertegen kunt doen.
Alcoholvrije rode wijn verlaagt je bloeddruk — zo werkt het
Kan alcoholvrije rode wijn je bloeddruk verlagen? Onderzoek toont aan: polyfenolen verwijden je bloedvaten zonder de nadelen van alcohol. Ontdek hoeveel je nodig hebt.
Syndroom van Cushing en hoge bloeddruk: oorzaken, symptomen en behandeling
Kan het syndroom van Cushing hoge bloeddruk veroorzaken? Lees hoe cortisol je bloeddruk beïnvloedt, welke symptomen wijzen op Cushing en wat de behandeling is.
6 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
Count Iblis In voeding ziet niet voldoende vitamine D om significant de bloedwaarden te kunnen verhogen. Levertraan is mischien een uitzondering, maar zelf met veel vette vis, zul je er niet in slagen om meer dan 800 I.E. per dag binnen te krijgen (en dan eet je dus elke dag veel vis). De calcidiol waarde in je bloed stijgt per 400 I.E inname per dag met ongeveer 10 nmol/l. Nu is het zo dat de calcidiol waarde die je zou moeten hebben om veel van de genoemde ernstige ziekten te lijf te gaan tussen de ongeveer 150 nmol/l en 200 nmol/l moet zijn, zie hier: http://www.iiar-anticancer.org/openAR/journals/index.php/anticancer/article/view/215 (1 ng/ml = 2.5 nmol/l ) Je moet hiervoor duizenden I.E. per dag aan vitamine D binnenkrijgen en dat kan alleen via blootstelling van de huid aan UVB straling of via supplementen. Maar als je supplementen wilt gebruiken moet je ruwweg 5000 I.E. of meer gebruiken. Deze moet je in het buitenland bestellen, omdat in Nederland de maximale veilige dosis nog steeds op 2000 I.E per dag is gesteld. Dat laatste is het gevolg van ondeskundigheid van de nationale gezondheids instanties, zoals hier wordt uitgelegd: http://www.ajcn.org/content/85/1/6.fullJack Bedankt voor de zeer informatieve reactie.. het klopt als een bus dat vitamine D aangevuld moet worden. Groetjes, JackHans Jack, je schrijft: Voeding rijk aan vitamine d zijn o.a. Melk Graan Tonijn Eieren. Dat klopt niet hoor. In melk zit zeer weinig vitamine D, tenzij het eraan is toegevoegd, zoals in de V.S. In graan zit zelfs helemaal geen vitamine D. In eieren zit een klein beetje, maar ook dat is de moeite niet. Alleen in vette vis, zoals tonijn, zit nog redelijk wat, maar zelfs dat tikt niet aan, zoals Count Iblis al schrijft.Robert Jan Hendriksauteur Dag Hans, Met granen bedoel ik verrijkte ontbijt granen. Dit heb ik net veranderd in het artikel. De ADH per dag is 12,5 µg voor mensen boven de 70. Voor mensen die jonger zijn dan 50 jaar is 2,5 µg voldoende. De leeftijdscategorie 50-70 heeft voldoende aan 5µg tot 10µg. In voeding zit inderdaad niet voldoende, men gaat niet de hele dag vis eten. Supplementen kunnen uitkomst bieden. Bedankt voor je scherpe oog! JackDick Metz Ik ben, driej aar geleden, naar de dokter gegaan omdat ik niet lekker in m'n vel zat. kreeg zonder enige vraag direct pillen voorgeschreven nadat bleek, dat mń bloeddruk 103-145 was (leeftijd 60). alleen al het feit dat deze medicijnen zonder enige vraag werden voorgeschreven gaf mij zeer te denken. De dokter vond de onderdruk te hoog. Ik heb ze genomen maar met tegenzin en de onderdruk ging ook heel langzaam omlaag naar 90. Na een maand ben ik gestopt en nnaar Bali gegaan voor vakantie en familiebezoek (ik ben een witte Hollander). Daar heb ik na twee maanden mijn bloeddruk laten meten en ........ 80-120. Dat is nu drie jaar geleden. Mijn onderdruk is eigenlijk constant tussen de 103 en 105. De reden dat ik uw artikel heb gelezen is, dat m'n bovendruk deze week opliep naar 220. Normaal is voor mij 170. Het wordt nu tijd serieus de zaak aan te pakken voordat het fout gaat .... ik neem nu knoflook (rauw)Robert Jan Hendriksauteur Dag, Het is zeer belangrijk om per direct aan de slag te gaan om uw bloeddruk te laten zakken, want uw huidige bloeddrukwaarden zijn te hoog. Natuurlijk altijd in overleg met een professional! Onderzoek heeft zeker aangetoond dat de juiste voedingsmiddelen een positieve invloed hebben op de bloeddruk. Daarbij is knoflook, appel cider azijn, tomaten en veel groente bladgroente erg belangrijk. Ook voldoende van de gezonde omega 3 vetzuren is een tip die ik altijd geef. Voor meer natuurlijke tips neem een kijkje op mijn blog: https://www.optimalegezondheid.com/hoge-bloeddruk/ Succes! Mvg, Jack
