Wat zijn normale cholesterolwaarden? HDL, LDL en triglyceriden uitgelegd

Voor volwassenen gelden globaal deze waarden: totaalcholesterol onder 5,0 mmol/L, LDL onder 3,0 mmol/L, HDL boven 1,0 mmol/L (mannen) of 1,2 mmol/L (vrouwen) en triglyceriden onder 1,7 mmol/L. Het zijn geen harde grenzen. Bij diabetes, een eerder hartinfarct of erfelijk hoog cholesterol gelden strengere doelen. Je huisarts beoordeelt je uitslag altijd samen met je totale risico.

Wat doet cholesterol eigenlijk in je lichaam?

Cholesterol is een vetachtige stof die je lever grotendeels zelf aanmaakt. Je lichaam heeft het nodig voor een aantal basisprocessen:

• Celmembranen: cholesterol maakt celmembranen stevig en helpt bepalen welke stoffen een cel in en uit gaan.
• Vitamine D: UVB-licht zet een voorloper van cholesterol in je huid om tot vitamine D3.
• Steroïdhormonen: testosteron, oestrogeen, progesteron, cortisol en aldosteron worden allemaal uit cholesterol gemaakt.
• Galzuren: je lever maakt van cholesterol galzuren, die nodig zijn om vetten en de vetoplosbare vitamines A, D, E en K op te nemen.

Cholesterol zelf is dus niet het probleem. Het risico zit in te veel cholesterol in de verkeerde deeltjes, te lang. Een dosis-respons-meta-analyse van prospectieve cohortstudies uit 2022 vond dat mensen met een hoger serumcholesterol vaker overlijden aan hart- en vaatziekten.¹

Wat betekenen HDL, LDL en triglyceriden?

Cholesterol lost niet op in bloed. Het reist mee in eiwit-vetpakketjes die lipoproteïnen heten. Bij een lipidenonderzoek worden die pakketjes en de triglyceriden gemeten.

• LDL brengt cholesterol naar de weefsels. Te veel LDL kan zich ophopen in de wand van je slagaders.
• HDL haalt overtollig cholesterol uit cellen en brengt het terug naar de lever. In het lab heet dat cholesterol-efflux, en dat proces is meetbaar.²
• Triglyceriden zijn vetten die je lichaam als brandstof gebruikt. Ze stijgen vaak bij veel suiker, alcohol of overgewicht.

Deze streefwaarden zijn richtlijnen. Wat voor jou een goede waarde is, hangt af van je leeftijd, bloeddruk, of je rookt, diabetes en hart- en vaatziekten in de familie. Lees meer op Thuisarts.nl en bij de Hartstichting.

Wat is restcholesterol en waarom hoor je er steeds meer over?

Restcholesterol (remnant cholesterol) is het cholesterol dat niet in LDL of HDL zit. Je kunt het uit een gewone uitslag berekenen: totaalcholesterol min LDL min HDL. Het zit vooral in de triglyceride-rijke deeltjes.

In twee grote, landelijk representatieve cohorten hing een hoger restcholesterol, samen met een hoger urinezuur, samen met sneller biologisch verouderen.³ Een andere studie vond dat urinezuur en totaalcholesterol samen oplopen, en dat dit verband bij mannen en vrouwen verschilt.⁴

Het gaat hier om observationeel onderzoek. Het laat een samenhang zien, geen oorzaak. Restcholesterol is vooral een reden om ook naar je triglyceriden te kijken, en niet alleen naar LDL.

Wanneer zijn je cholesterolwaarden te hoog?

Eén getal zegt weinig. Je huisarts kijkt naar je LDL in combinatie met andere risicofactoren: hoge bloeddruk, roken, diabetes type 2, overgewicht, leeftijd en hart- en vaatziekten in de familie. Bij een sterk verhoogd LDL op jonge leeftijd denkt je arts ook aan erfelijke hypercholesterolemie.

Onderzoekers kijken ook steeds meer naar hoe goed je lipoproteïnen werken, en niet alleen naar hoeveel je ervan hebt. Bij mensen met reumatoïde artritis hing het vermogen van serum om afweercellen in de vaatwand met cholesterol te vullen samen met meer plaque in de kransslagaders en meer hart- en vaatincidenten.⁵ Onderzoek naar een zeldzame genetische variant liet zien dat erfelijke factoren de samenstelling van HDL kunnen veranderen. Daarom wordt naast de hoeveelheid ook de functie van HDL gemeten.⁶

Voor jou als lezer betekent dat: een hoog HDL is niet automatisch een vrijbrief, en een uitslag hoort altijd in context beoordeeld te worden.

Hoe verbeter je je cholesterolwaarden zelf?

Heb je een licht verhoogd LDL en geen hoog risico op hart- en vaatziekten? Dan is leefstijl de eerste stap. De Hartstichting en Thuisarts adviseren onder meer:

• Beweeg minstens 150 minuten per week matig intensief. Dat helpt vooral je triglyceriden en HDL.
• Vervang verzadigd vet door onverzadigd vet: minder vet vlees en volle zuivel, meer olijfolie, noten en vette vis.
• Eet meer oplosbare vezels: havermout, peulvruchten en groenten.
• Beperk toegevoegde suiker en alcohol: beide verhogen je triglyceriden.
• Stop met roken: roken beschadigt je vaatwanden en verlaagt HDL.

Helpt vitamine D voor je cholesterol?

In een gerandomiseerde studie bij onvruchtbare mannen steeg het HDL na suppletie met vitamine D.⁷ Dat was een specifieke groep en het effect is niet zomaar door te trekken naar iedereen. Gebruik vitamine D niet als cholesterolmiddel. Volg de gewone adviezen voor jouw leeftijd en neem geen hoge doseringen op eigen houtje: vitamine D is vetoplosbaar en kan zich bij te hoge inname ophopen.

Wanneer zijn medicijnen nodig?

Bij een sterk verhoogd LDL, erfelijk hoog cholesterol of een eerder doorgemaakte hart- of vaatziekte schrijft je huisarts vaak een statine of ander cholesterolverlagend middel voor. Ook met een gezonde leefstijl kan dat nodig blijven.

Let op bij grapefruit: grapefruit(sap) remt het enzym CYP3A4. Daardoor kan de concentratie van sommige statines, zoals simvastatine en atorvastatine, in je bloed te hoog oplopen. Vraag je apotheker of dit voor jouw medicijn geldt. Stop nooit zelf met voorgeschreven medicatie. Overleg altijd eerst met je huisarts.

Veelgestelde vragen

Er staat zoveel over cholesterol op internet. Wat kan ik geloven?

Houd je aan Nederlandse bronnen zoals Thuisarts.nl, de Hartstichting en de NHG-richtlijnen. Die zijn gebaseerd op wetenschappelijke consensus en worden regelmatig bijgewerkt. Wees kritisch op stellige uitspraken als ‘cholesterol is onschadelijk’ of ‘alle cholesterol is gevaarlijk’, want beide kloppen niet. Met vragen over je eigen uitslag ga je naar je huisarts.

Wat zijn normale cholesterolwaarden voor volwassenen?

Globaal: totaalcholesterol onder 5,0 mmol/L, LDL onder 3,0 mmol/L, HDL boven 1,0 mmol/L (mannen) of 1,2 mmol/L (vrouwen) en triglyceriden onder 1,7 mmol/L. Bij diabetes, een eerder hartinfarct of erfelijk hoog cholesterol gelden strengere doelen. Laat je uitslag altijd door je huisarts beoordelen.

Heeft voeding echt invloed op mijn cholesterol?

Ja, maar minder dan vaak gedacht. Je lever maakt het grootste deel van je cholesterol zelf aan. Wat helpt: verzadigd vet vervangen door onverzadigd vet, meer oplosbare vezels eten en minder suiker en alcohol. Meer bewegen en stoppen met roken hebben vaak minstens zoveel effect.

Kan ik stoppen met statines als ik gezonder ga leven?

Stop nooit zelf met statines. Bij een hoog risico op hart- en vaatziekten of erfelijk hoog cholesterol blijven ze vaak nodig, ook als je gezond leeft. Je huisarts kan beoordelen of afbouwen of stoppen voor jou verantwoord is.

Is een te laag cholesterol ook gevaarlijk?

Zeer lage waarden komen zelden vanzelf voor. Een onverwacht laag cholesterol kan wijzen op een onderliggend probleem, zoals een te snel werkende schildklier, ondervoeding of een leveraandoening. Bespreek een opvallend lage uitslag daarom met je huisarts.

Is een hoog HDL altijd goed?

Niet per se. Onderzoek laat zien dat de functie van HDL net zo belangrijk is als de hoeveelheid, en dat erfelijke factoren die functie kunnen beïnvloeden.⁶ Een hoog HDL compenseert dus niet automatisch voor een hoog LDL of andere risicofactoren.

Wat is restcholesterol?

Restcholesterol is het cholesterol dat niet in LDL of HDL zit. Je berekent het als totaalcholesterol min LDL min HDL. Een hoger restcholesterol hangt in observationeel onderzoek samen met sneller biologisch verouderen.³ Het is een extra reden om ook op je triglyceriden te letten.