Boezemfibrilleren: oorzaken, symptomen en behandelopties uitgelegd

Boezemfibrilleren is de meest voorkomende hartritmestoornis: 1 op de 4 mensen krijgt er ooit mee te maken, en in Nederland heeft circa 4% van alle 65-plussers er op dit moment last van.¹ Het hart klopt onregelmatig doordat de elektrische signalen in de boezems ontsporen. Dat klinkt alarmerend, maar met de juiste behandeling is de aandoening goed beheersbaar.

Hoe werkt een gezond hart?

Het hart is een holle spier ter grootte van een vuist, opgebouwd uit vier kamers: twee boezems (atria) bovenin en twee kamers (ventrikels) onderin. In rust pompt het hart 4 tot 5 liter bloed per minuut door het lichaam; bij zware inspanning kan dat oplopen tot bijna 25 liter per minuut.

De motor achter het ritme is de sinusknoop: een kleine groep cellen in de rechterboezem die regelmatige elektrische prikkels afgeeft. Die prikkel reist via een vast spoor door de boezems naar de kamers, zodat ze in de juiste volgorde samentrekken en bloed efficiënt wordt rondgepompt. Kleppen tussen de boezems en kamers zorgen ervoor dat het bloed maar één kant op kan stromen.

Wat is boezemfibrilleren precies?

Bij boezemfibrilleren — ook wel atriumfibrilleren of voorkamerfibrilleren genoemd — verliest de sinusknoop de regie. In plaats van één geordende elektrische prikkel ontstaan er honderden kleine, chaotische stroompjes tegelijk in de boezems.² De boezems trillen daardoor ongecontroleerd tot wel 400–600 keer per minuut, in plaats van efficiënt samen te trekken. De hartslag wordt daardoor onregelmatig en vaak te snel — doorgaans 100–160 slagen per minuut.

Omdat de boezems niet meer efficiënt samentrekken, kan bloed zich ophopen en stollen. Als zo’n bloedstolsel losschiet en naar de hersenen reist, ontstaat een herseninfarct. Dit is de meest gevreesde complicatie van boezemfibrilleren.

Wie loopt het meeste risico op boezemfibrilleren?

Boezemfibrilleren kan ook bij ogenschijnlijk gezonde mensen optreden, maar ontstaat vaak op basis van een andere aandoening. De meest voorkomende risicofactoren zijn:¹²

• Hoge bloeddruk — de meest voorkomende onderliggende oorzaak³
• Hartfalen — boezemfibrilleren en hartfalen versterken elkaar wederzijds⁴
• Overgewicht en regelmatig gebruik van ultrabewerkte voeding⁵
• Slaapapneu — nachtelijke zuurstoftekorten belasten het hart
• Diabetes type 2⁶
• Aangeboren hartafwijkingen of hartklepafwijkingen
• Overmatig alcohol- of drugsgebruik
• Een overactieve schildklier (hyperthyreoïdie)
• Eerder hartinfarct

Boezemfibrilleren komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, en het risico neemt sterk toe met de leeftijd.¹

Welke symptomen horen bij boezemfibrilleren?

De klachten variëren sterk van persoon tot persoon. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Een sterk, onregelmatig bonkend hart (hartkloppingen)
• Kortademigheid, ook bij lichte inspanning
• Vermoeidheid en verminderd uithoudingsvermogen
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
• Pijn of druk op de borst
• Overmatig transpireren zonder duidelijke reden

Let op: een deel van de mensen heeft helemaal geen klachten. Bij hen wordt boezemfibrilleren bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld bij een medische keuring. Geen klachten betekent niet dat behandeling onnodig is — het risico op complicaties bestaat ook zonder merkbare symptomen.

Welke complicaties kan boezemfibrilleren veroorzaken?

De twee meest ernstige complicaties op lange termijn zijn:

Herseninfarct (beroerte) Doordat de boezems niet meer samentrekken, kan bloed stollen in de boezems. Als zo’n stolsel losschiet en naar de hersenen reist, ontstaat een herseninfarct. Het risico hierop is bij mensen met boezemfibrilleren twee tot vijf keer hoger dan bij mensen zonder.²

Hartfalen Een langdurig te snel en onregelmatig hartritme verzwakt de hartspier geleidelijk, wat tot hartfalen kan leiden. De relatie werkt ook omgekeerd: hartfalen is zelf een belangrijke risicofactor voor boezemfibrilleren.⁴⁷

Om het beroerterisico te verkleinen schrijven artsen bij boezemfibrilleren vaak bloedverdunners (anticoagulantia) voor. Stop nooit eigenmachtig met bloedverdunners — bespreek dit altijd met je arts of apotheker.

Hoe wordt boezemfibrilleren behandeld?

Behandeling heeft drie doelen: de hartslag beheersen, complicaties voorkomen en waar mogelijk het normale sinusritme herstellen. De meest gebruikte aanpakken op een rij:

Welke aanpak het meest geschikt is, hangt af van je klachten, leeftijd, overige aandoeningen en persoonlijke voorkeur. Bespreek de opties uitgebreid met je cardioloog. Betrouwbare patiënteninformatie vind je bij Thuisarts.nl en de Hartstichting.

Veelgestelde vragen

Moet je met boezemfibrilleren gewoon maar leren leven?

Boezemfibrilleren is voor veel mensen een chronische aandoening, maar dat betekent niet dat je klachten hoeft te accepteren. Frequentie- en ritmecontrole met medicatie verlichten bij de meeste mensen de symptomen aanzienlijk. Bij geselecteerde patiënten kan katheterablatie het sinusritme langdurig herstellen. Bespreek alle opties uitgebreid met je cardioloog — er is bijna altijd meer mogelijk dan eenvoudigweg ermee leren leven.

Is het zinvol om een second opinion te vragen bij boezemfibrilleren?

Ja, zeker als je twijfelt aan de voorgestelde behandeling of als je klachten aanhouden ondanks medicatie. Een elektrofysioloog — een cardioloog gespecialiseerd in hartritmestoornissen — kan een aanvullend perspectief bieden, met name als katheterablatie ter sprake komt. In Nederland heb je als patiënt het wettelijk recht op een second opinion bij een andere specialist.

Hoe groot is de kans dat boezemfibrilleren terugkomt na een katheterablatie?

Katheterablatie is effectief maar niet altijd definitief: bij een deel van de patiënten keert boezemfibrilleren terug, soms in een mildere vorm. De kans op succes hangt af van de duur en het type boezemfibrilleren, de mate van littekenvorming in de boezem en bijkomende risicofactoren. Als boezemfibrilleren terugkeert, is een tweede ablatie in veel gevallen mogelijk. Bespreek de verwachtingen vooraf uitgebreid met je behandelend cardioloog.