Leververvetting (MASLD): oorzaken, symptomen en wat echt helpt

Leververvetting betekent dat er te veel vet in je levercellen zit. De metabole vorm heet tegenwoordig MASLD (voorheen NAFLD). Ongeveer een op de drie volwassenen heeft het, en de meesten merken er niets van.¹ In een vroeg stadium is het vaak omkeerbaar door af te vallen, gezonder te eten en meer te bewegen.²

Dat het zelden klachten geeft, wil niet zeggen dat het onschuldig is. Bij een deel van de mensen raakt de vette lever ontstoken. Dat kan leiden tot littekenweefsel (fibrose), cirrose en in zeldzame gevallen leverkanker.³ Mensen met leververvetting hebben bovendien een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Bij deze groep is dat zelfs de belangrijkste doodsoorzaak.⁴

Wat is het verschil tussen MASLD, NAFLD en alcoholische leververvetting?

Lange tijd heette de aandoening non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). In 2023 is de naam veranderd in MASLD: Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease. De nieuwe naam legt de nadruk op de oorzaak: een verstoorde stofwisseling, zoals bij overgewicht, insulineresistentie of diabetes type 2. De ontstoken vorm heette eerst NASH en heet nu MASH.

Leververvetting verloopt in stadia. Hoe eerder je ingrijpt, hoe beter de lever kan herstellen.³²

En alcoholische leververvetting?

Bij alcoholische leververvetting is langdurig te veel drinken de hoofdoorzaak. Artsen onderscheiden dit van MASLD op basis van hoeveel iemand drinkt.³ Bij het afbreken van alcohol ontstaan schadelijke bijproducten die levercellen aantasten. Vervetting is het vroegste stadium van alcoholgerelateerde leverziekte. Daarna kunnen alcoholische hepatitis en cirrose volgen. Stoppen met drinken is hier de belangrijkste stap.

Wie loopt risico op leververvetting?

MASLD hangt nauw samen met het metabool syndroom. Dat is een combinatie van risicofactoren voor hart- en vaatziekten.²¹ Je loopt meer risico als je:

• overgewicht hebt, vooral buikvet
• diabetes type 2 of prediabetes hebt
• verhoogde triglyceriden of een laag HDL-cholesterol hebt
• een hoge bloeddruk hebt
• van middelbare leeftijd of ouder bent (al kunnen ook kinderen het krijgen)

Het aantal mensen met MASLD stijgt wereldwijd, samen met de toename van obesitas en diabetes type 2.¹ Ook mensen met een gezond gewicht kunnen leververvetting krijgen, bijvoorbeeld door insulineresistentie of erfelijke aanleg.³ Varianten in genen zoals PNPLA3 en TM6SF2 verhogen de kans op leververvetting en op een ernstiger beloop.⁴ Daarnaast kunnen sommige medicijnen leververvetting veroorzaken. Corticosteroïden zijn daar een voorbeeld van.³

Welke symptomen heeft leververvetting?

De meeste mensen met leververvetting hebben geen klachten. Daarom wordt het vaak pas laat ontdekt.² Als er wel klachten zijn, gaat het meestal om:

• Aanhoudende vermoeidheid zonder duidelijke verklaring
• Een drukkend gevoel rechtsboven in de buik, waar je lever zit

Bij gevorderde leverziekte (fibrose of cirrose) kunnen ernstigere klachten ontstaan:²

• Geelzucht: een gele huid en gele ogen
• Een opgezette buik door vocht (ascites)
• Verwardheid of concentratieproblemen bij ernstig leverfalen

Geelzucht is een alarmsignaal. Neem dan dezelfde dag contact op met je huisarts. Meer informatie over leverklachten vind je op Thuisarts.nl.

Hoe stelt de arts leververvetting vast?

Leververvetting wordt vaak bij toeval ontdekt. Dat gebeurt bijvoorbeeld via verhoogde leverwaarden (ALAT, ASAT) in een bloedtest, of op een echo van de buik.¹ Normale leverwaarden sluiten leververvetting overigens niet uit.

Daarna wil de arts weten of er al littekenweefsel is. Daarvoor gebruikt hij of zij meestal eerst een eenvoudige rekenscore, de FIB-4-index. Die wordt berekend uit je leeftijd en een paar bloedwaarden. Is de uitkomst verhoogd, dan volgt vaak een meting van de stugheid van de lever (elastografie, bijvoorbeeld een Fibroscan).¹ Een leverbiopt geeft de meeste zekerheid, maar is een ingreep en is lang niet altijd nodig.¹

Wat helpt echt tegen leververvetting?

De basis van de behandeling is een andere leefstijl. Die aanpak is het best onderzocht.⁵

Hoeveel moet je afvallen?

Afvallen is de belangrijkste stap. Het effect hangt af van hoeveel gewicht je verliest:²⁵

Bij iemand van 90 kilo is 7% ongeveer 6 kilo. Val geleidelijk af door aanpassingen in je voeding en meer beweging. Crashdiëten worden afgeraden.⁵ Bij ernstig overgewicht kan een maagverkleining een optie zijn. Dat bespreek je met je arts.²

Welke voeding is goed voor je lever?

Voor leververvetting is het mediterrane voedingspatroon het best onderzocht.⁵ Dat betekent:

• veel groenten, peulvruchten, volkoren producten en noten
• olijfolie als belangrijkste vetbron
• regelmatig vis
• weinig bewerkt vlees, toegevoegde suikers en sterk bewerkte producten

Let vooral op suikers. Fructose, dat in frisdrank, vruchtensap en veel koek en snoep zit, zet de lever direct aan tot het maken en opslaan van vet.⁶ Je lever wint dus al veel als je frisdrank vervangt door water of thee. Praktische eetrichtlijnen vind je bij het Voedingscentrum.

Helpt bewegen ook als je niet afvalt?

Ja. Beweging vermindert levervet en verbetert de insulinegevoeligheid, ook als je weegschaal niet verandert.⁵ Duurtraining (wandelen, fietsen, zwemmen) en krachttraining werken allebei. Streef naar minimaal 150 minuten matig intensief bewegen per week, verdeeld over meerdere dagen.²

Hoe zit het met alcohol?

Bij alcoholische leververvetting is stoppen met drinken de meest effectieve maatregel. Bij MASLD is het verstandig zo min mogelijk te drinken, omdat alcohol de leverschade kan verergeren.⁵

Spelen je darmen een rol?

Onderzoek wijst op een verband tussen de darmflora en de lever, de zogenoemde darm-lever-as. Een verstoorde darmflora kan stoffen doorlaten die in de lever ontsteking veroorzaken.⁴ Daarom wordt onderzocht of vezelrijke voeding, probiotica en plantaardige stoffen kunnen helpen. Het bewijs bij mensen is tot nu toe beperkt.⁷ Vezelrijk eten past sowieso in een levervriendelijk voedingspatroon. Bespreek supplementen altijd eerst met je arts of apotheker.

Zijn er medicijnen tegen leververvetting?

Voor de meeste mensen blijft leefstijl de behandeling. Bij MASH met fibrose kan een specialist (MDL-arts) soms medicijnen overwegen. Een voorbeeld is pioglitazon, of vitamine E in een hoge dosis bij mensen zonder diabetes.⁵ Begin niet zelf met hoge doses vitamine E. Vitamine E is vetoplosbaar en hoopt zich op in het lichaam. Bij langdurig hoog gebruik zijn risico’s beschreven.⁵

Daarnaast wordt veel onderzoek gedaan naar nieuwe middelen. Voorbeelden zijn resmetirom en GLP-1-agonisten, een groep medicijnen die ook bij diabetes en obesitas wordt gebruikt.⁸ Een deel van deze middelen is inmiddels in sommige landen toegelaten voor mensen met MASH en fibrose. Ze zijn alleen bedoeld voor specifieke patiënten. Vraag je huisarts of specialist wat in jouw situatie mogelijk is.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem contact op met je huisarts als:

• je verhoogde leverwaarden hebt en niet weet wat de oorzaak is
• je diabetes type 2 of meerdere risicofactoren hebt en wilt weten hoe het met je lever gaat
• je aanhoudend moe bent of een drukkend gevoel rechtsboven in je buik hebt
• je een gele huid of gele ogen krijgt, een opgezette buik of verwardheid (dan dezelfde dag)

Ook als je al weet dat je leververvetting hebt, is regelmatige controle verstandig. Dan zie je of je aanpak werkt.

Veelgestelde vragen

Kun je leververvetting omkeren?

Ja, in een vroeg stadium vaak wel. Al bij 5% gewichtsverlies neemt het levervet af. Bij 7–10% kan ook de ontsteking verdwijnen.² Bij gevorderde fibrose of cirrose is volledig herstel lastiger, maar verdere schade is vaak nog te remmen.

Wat kun je beter bij de koffie eten dan koekjes?

Kies iets met weinig suiker. Denk aan een handje ongezouten noten, wat rauwkost (komkommer, snoeptomaatjes, paprika), een plakje kaas of een stuk fruit. Koekjes combineren suiker en verzadigd vet, en vooral fructose zet je lever aan tot vetopslag.⁶ Gewoon de koffie zonder iets erbij drinken is ook prima.

Hoe merk je dat je lever herstelt?

Je arts kan de voortgang volgen met je leverwaarden (ALAT, ASAT) en zo nodig een herhaalde echo of elastografie.¹ Dalende leverwaarden en gewichtsverlies zijn goede tekenen. Zelf merk je herstel vaak aan meer energie, maar voelen is geen betrouwbare maatstaf: leververvetting geeft meestal geen klachten.

Kun je leververvetting krijgen zonder overgewicht?

Ja. Ook mensen met een gezond gewicht kunnen leververvetting krijgen. Artsen noemen dit wel ‘lean MASLD’.³ Insulineresistentie, erfelijke aanleg en een voedingspatroon met veel suiker spelen dan vaak een rol. Laat je huisarts meekijken als leverziekte in je familie voorkomt of als je verhoogde leverwaarden hebt.

Is leververvetting erfelijk?

Gedeeltelijk. Varianten in genen zoals PNPLA3 en TM6SF2 vergroten de kans op leververvetting en op een ernstiger verloop.⁴ Je leefstijl blijft wel heel belangrijk. Komt leverziekte in je familie voor? Let dan extra op je gewicht, suikerinname en beweging.

Mag je alcohol drinken als je leververvetting hebt?

Zo min mogelijk, en het liefst helemaal niet. Alcohol belast de lever extra en kan de schade bij leververvetting verergeren.⁵ Heb je al fibrose, dan raden artsen meestal aan om helemaal te stoppen. Overleg met je arts wat voor jou verstandig is.

Hoe blijf je op de hoogte van nieuw onderzoek naar leververvetting?

We werken dit artikel bij als er belangrijk nieuw onderzoek verschijnt, zoals over nieuwe medicijnen. Bovenaan het artikel zie je wanneer het voor het laatst is bijgewerkt. Voor jouw persoonlijke situatie zijn je huisarts of MDL-arts de beste bron. Zij weten welke behandelingen in Nederland beschikbaar zijn en of ze voor jou geschikt zijn.