Leververvetting (NAFLD/MASLD): oorzaken, symptomen en bewezen aanpak

Leververvetting — officieel non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD of MASLD) — is de meest voorkomende leveraandoening ter wereld: naar schatting heeft 1 op de 3 volwassenen er last van.¹ Vet hoopt zich op in de levercellen zonder dat alcoholgebruik de hoofdoorzaak is. De meeste mensen merken er aanvankelijk niets van, maar bij een deel kan het uitlopen op ernstige leverschade.

Wat zijn de twee soorten leververvetting?

Er zijn twee hoofdvormen van leververvetting.

Niet-alcoholische leververvetting (NAFLD/MASLD)

Experts onderscheiden twee stadia:²

• Eenvoudige steatose: vetophoping in de lever zonder noemenswaardige ontsteking. Zelden direct gevaarlijk, maar het kan verergeren.
• Niet-alcoholische steatohepatitis (NASH): vet én ontsteking én levercelschade. Dit kan leiden tot fibrose (littekenweefsel), cirrose of in zeldzame gevallen leverkanker.

In 2023 werd de naam NAFLD officieel vervangen door MASLD (Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease) om de metabole oorzaak beter te weerspiegelen.²

Alcoholische leververvetting

Bij overmatig alcoholgebruik raakt de lever overbelast bij het afbreken van alcohol. Schadelijke bijproducten beschadigen levercellen en bevorderen ontsteking. Dit is het vroegste stadium van alcoholgerelateerde leverziekte; de latere stadia zijn alcoholische hepatitis en cirrose.

Wie loopt risico op leververvetting?

NAFLD/MASLD hangt nauw samen met het metabool syndroom — een cluster van risicofactoren voor hart- en vaatziekten.³ Je loopt meer risico als je:

• overgewicht of obesitas hebt, met name buikvet
• diabetes type 2 of prediabetes hebt
• verhoogde triglyceriden of een laag HDL-cholesterol hebt
• hoge bloeddruk hebt
• van middelbare leeftijd of ouder bent (ook kinderen kunnen het krijgen)
• bepaalde medicijnen gebruikt, zoals corticosteroïden
• een hepatitis C-infectie hebt of hebt gehad

Wereldwijd heeft naar schatting 32% van de volwassenen NAFLD/MASLD, en dat percentage stijgt door de toename van obesitas en diabetes type 2.¹ Alcoholische leververvetting treedt op bij langdurig zwaar alcoholgebruik; vrouwen zijn kwetsbaarder dan mannen doordat hun lever alcohol minder efficiënt afbreekt.

Welke symptomen heeft leververvetting?

De meeste mensen met leververvetting merken aanvankelijk niets — dat maakt vroege opsporing lastig. Als er wél klachten zijn, zijn dit de meest voorkomende:

• Aanhoudende vermoeidheid zonder duidelijke verklaring
• Drukkend gevoel of pijn rechtsboven in de buik, ter hoogte van de lever
• Gewichtstoename, met name rond de buik

Bij gevorderde leverziekte (NASH met fibrose of cirrose) kunnen ernstiger klachten optreden:

• Geelzucht: geel verkleuren van huid en oogwit door ophoping van bilirubine
• Opgezette buik door vochtophoping (ascites)
• Verwarring of concentratieproblemen bij ernstig leverfalen

Geelzucht is een alarmsignaal: raadpleeg direct een arts. Meer informatie over leverklachten vind je op Thuisarts.nl.

Hoe wordt leververvetting vastgesteld?

Leververvetting wordt vaak toevallig ontdekt via verhoogde leverenzymen (ALAT, ASAT) in een routinebloedtest, of via een echo van de buik.² Een leverbiopsie geeft de meeste zekerheid over het stadium, maar is invasief en wordt niet altijd uitgevoerd. Niet-invasieve bloedtests zoals de FIB-4-index helpen artsen om fibrose in te schatten zonder biopsie.

Wat helpt bij leververvetting?

Er is momenteel geen breed beschikbaar medicijn voor NAFLD/MASLD in Nederland, maar leefstijlveranderingen zijn bewezen effectief.⁴

Geleidelijk afvallen

Gewichtsverlies van 7–10% van je lichaamsgewicht vermindert levervet aantoonbaar en kan ontsteking terugdringen.⁴ Geleidelijk afvallen via voeding en beweging werkt beter en veiliger dan crashdiëten.

Voeding aanpassen

Onderzoek ondersteunt een Mediterraan voedingspatroon: veel groenten, peulvruchten, noten, olijfolie en vis, en weinig bewerkt voedsel, toegevoegde suikers en transvetten.⁵ Frisdrank, vruchtensap en koekjes bevatten veel vrije suikers — met name fructose — die direct bijdragen aan vetophoping in de lever. Praktische eetrichtlijnen vind je bij het Voedingscentrum.

Regelmatig bewegen

Beweging vermindert levervet en verbetert insulinegevoeligheid, ook zonder gewichtsverlies.⁵ Zowel aërobe training (wandelen, fietsen, zwemmen) als krachttraining zijn effectief. Streef naar minimaal 150 minuten matige beweging per week.

Alcohol beperken of stoppen

Bij alcoholische leververvetting is stoppen met drinken de meest effectieve ingreep. Bij NAFLD/MASLD is matig of geen alcohol eveneens verstandig.

Darmgezondheid

Nieuw onderzoek wijst op een rol van de darmmicrobioom (darmflora) bij NAFLD: een verstoorde darmflora kan via de zogenoemde darm-lever-as bijdragen aan leverontsteking.⁶ Vezelrijke voeding en probiotica worden onderzocht als aanvullende aanpak, maar het bewijs is voorlopig nog beperkt. Bespreek supplementgebruik altijd met je arts of apotheker.

Nieuwe medicatie

Resmetirom, een nieuw medicijn gericht op NASH met fibrose, werd in 2024 als eerste middel goedgekeurd door de Amerikaanse FDA.⁷ In Nederland is dit middel momenteel nog niet regulier beschikbaar. Overleg met je arts of specialist over wat in jouw situatie mogelijk is.

Veelgestelde vragen

Kun je leververvetting omkeren?

Vroege leververvetting (steatose zonder ernstige ontsteking) is in veel gevallen omkeerbaar met leefstijlveranderingen. Gewichtsverlies van 7–10%, minder suiker en meer beweging kunnen levervet aantoonbaar verminderen. Bij gevorderde fibrose of cirrose is volledig herstel lastiger, maar verdere schade is vaak nog wél te remmen. Laat je regelmatig controleren door je huisarts.

Zijn koekjes en suikerrijke snacks slecht voor mijn lever?

Ja. Koekjes, frisdrank en vruchtensap bevatten veel fructose en toegevoegde suikers, die de lever direct aanzetten tot vetopslag. Kies liever voor ongezouten noten, rauwkost of een stuk fruit — dat levert vezels en voedingsstoffen zonder suikerpiek. Het Voedingscentrum geeft concrete tips voor een levervriendelijk eetpatroon.

Hoe merk ik of mijn lever herstelt?

Je arts kan de voortgang volgen via leverenzymen (ALAT, ASAT) in het bloed en via herhaalde echo’s. Dalende enzymwaarden en een dalend gewicht zijn positieve tekenen. Thuis merk je herstel vaak aan meer energie en minder ongemak rechtsboven in de buik. Laat je regelmatig controleren als je een behandeltraject volgt.

Kan leververvetting ook voorkomen zonder overgewicht?

Ja. Ongeveer 7% van de mensen met een normaal gewicht heeft ook NAFLD — dit wordt ‘lean NAFLD’ genoemd. Insulineresistentie, erfelijke aanleg en een ongezond voedingspatroon kunnen ook bij een gezond gewicht leiden tot vetophoping in de lever. Laat het onderzoeken als je klachten hebt of als leverziekte vaker in je familie voorkomt.

Is leververvetting erfelijk?

Er is een genetische component: varianten in genen zoals PNPLA3 en TM6SF2 verhogen de kans op NAFLD en NASH. Maar erfelijkheid bepaalt niet alles — leefstijl speelt een minstens zo grote rol. Als leverziekte vaker in je familie voorkomt, is het verstandig om risicofactoren zoals overgewicht, suikerinname en weinig beweging extra in de gaten te houden.

Mag ik alcohol drinken als ik NAFLD heb?

Matig tot geen alcohol is verstandig. Hoewel NAFLD niet door alcohol wordt veroorzaakt, kan zelfs matig drinken de leverontsteking verergeren en het risico op fibrose verhogen. Overleg met je arts over wat voor jou acceptabel is, zeker als er al sprake is van fibrose of andere risicofactoren.

Welke bloedwaarden wijzen op leververvetting?

Verhoogde ALAT- en ASAT-waarden (leverenzymen) zijn een eerste aanwijzing, maar ze zijn niet specifiek voor leververvetting en kunnen ook bij andere aandoeningen verhoogd zijn. Een echo van de buik geeft meer zekerheid. Je huisarts kan ook de FIB-4-index berekenen — een bloedtest die inschat of er al fibrose aanwezig is.