Mannelijke onvruchtbaarheid: oorzaken, oplossingen en 6 levensstijltips

Bij ongeveer een derde van de stellen met een onvervulde kinderwens speelt mannelijke onvruchtbaarheid een rol.¹ De oorzaken lopen uiteen — van hormonale verstoringen en genetische factoren tot levensstijl — maar het goede nieuws: veel van die factoren zijn beïnvloedbaar. Hieronder lees je wat de wetenschap zegt over oorzaken én wat je zelf kunt doen.

Wat is mannelijke onvruchtbaarheid precies?

Mannelijke onvruchtbaarheid betekent dat een man een verminderde kans heeft om zijn partner zwanger te maken. De diagnose wordt doorgaans gesteld na een jaar regelmatige onbeschermde gemeenschap zonder zwangerschap.

De meest voorkomende vormen zijn:¹

• Oligozoöspermie — een te laag spermaantal
• Asthenozoöspermie — verminderde beweeglijkheid van de zaadcellen
• Teratozoöspermie — afwijkende vorm van de zaadcellen

In Europa heeft naar schatting 4 tot 6% van de mannen te maken met verminderde vruchtbaarheid.¹ Naast de klassieke spermaparameters spelen ook genetische factoren een rol: bij 10 tot 20% van de ernstig onvruchtbare mannen wordt een genetische oorzaak gevonden, zoals chromosomale afwijkingen of Y-chromosoom microdeleties.²

Waarom daalt het spermaantal wereldwijd?

Grootschalig onderzoek bij meer dan 43.000 mannen uit 50 landen toont aan dat het totale spermaantal bij westerse mannen tussen 1973 en 2011 met bijna 60% daalde.¹ De verandering verloopt te snel om aan genetica toe te schrijven — milieu- en levensstijlfactoren zijn de hoofdverdachten.

Hormoonverstorende stoffen (endocrine disrupting chemicals, EDC’s) zoals ftalaten, BPA en triclosan zijn alomtegenwoordig in plastic verpakkingen, cosmetica en schoonmaakmiddelen. Ze verstoren het hormonale systeem dat de spermaproductie aanstuurt.¹ Testosteron en andere androgenen zijn essentieel voor elke fase van de spermatogenese; verstoring van deze signaalroute heeft directe gevolgen voor de zaadcelproductie.³

Roken verhoogt de oxidatieve stress in het zaadvocht en kan de spermaconcentratie verlagen.¹ Daarnaast speelt de wereldwijde stijging van obesitas een rol: overgewicht verlaagt het testosteronniveau en verhoogt de scrotale temperatuur.¹

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid?

Categorie	Voorbeelden
Hormonaal	Laag testosteron, verstoorde androgeen-signalering 3
Anatomisch	Varicocèle (spatader in het scrotum) 4, afgesloten zaadleiders
Genetisch	Chromosomale afwijkingen, Y-chromosoom microdeleties 2
Infecties	Prostatitis 5, epididymitis
Metabolisch	Diabetes type 2, insulineresistentie 6
Levensstijl	Obesitas, roken, alcohol, EDC-blootstelling 1

Varicocèle is de meest voorkomende corrigeerbare oorzaak: het komt voor bij circa 35 tot 40% van de mannen met primaire onvruchtbaarheid en verhoogt de scrotale temperatuur en oxidatieve stress.⁴

Diabetes is een goed gedocumenteerde risicofactor: chronisch verhoogde bloedsuikers beschadigen de testikels via oxidatieve stress en hormonale ontregeling, met negatieve gevolgen voor zowel spermaproductie als erectiele functie.⁶

Nieuw onderzoek legt ook een verband tussen de microbiota van het mannelijke voortplantingsstelsel en spermakwaliteit.⁷ De samenstelling van bacteriën in bijbal, prostaat en zaadvocht blijkt de spermaparameters meetbaar te beïnvloeden.

Hoe beïnvloedt sperma-DNA-fragmentatie de vruchtbaarheid?

Naast het spermaantal speelt de integriteit van het sperma-DNA een steeds vaker erkende rol. Beschadigde DNA-strengen in zaadcellen — sperma-DNA-fragmentatie (SDF) — kunnen leiden tot mislukte bevruchting, slechte embryo-ontwikkeling of vroeg miskraam, zelfs als het spermaantal normaal lijkt.⁸

De belangrijkste oorzaken van SDF zijn:⁸

• Oxidatieve stress — de meest voorkomende oorzaak
• Verhoogde scrotale temperatuur — door strakke kleding, langdurig zitten of laptopgebruik op schoot
• Infecties en ontstekingen — waaronder prostatitis ⁵
• Roken en milieuvervuiling
• Leeftijd — boven de 40 neemt SDF toe

Een standaard spermaonderzoek meet SDF niet altijd. Bij onverklaarde onvruchtbaarheid of herhaalde miskramen kan een SDF-test extra inzicht geven.⁸

Welke oplossingen helpen bij onvruchtbaarheid bij de man?

Er zijn meerdere bewezen levensstijlaanpassingen die de spermakwaliteit kunnen verbeteren. Hieronder zes concrete stappen.

1. Streef naar een gezond gewicht

Obesitas verlaagt het testosteronniveau, verhoogt oestrogeenspiegels en verhoogt de temperatuur rondom de teelballen.¹ Onderzoek suggereert dat gewichtsverlies van 5 tot 10% kan leiden tot verbeterde spermaparameters en gunstigere hormoonspiegels, al zijn grotere studies nodig om de exacte effectgrootte te bevestigen.¹

2. Stop met roken

Roken beschadigt het sperma-DNA en verhoogt oxidatieve stress in het zaadvocht.⁸ Stoppen met roken is een van de meest impactvolle stappen voor je vruchtbaarheid. Via Thuisarts.nl vind je informatie over stoppen-met-roken begeleiding.

3. Beperk blootstelling aan hormoonverstorende stoffen

Kies waar mogelijk voor BPA-vrij plastic, vermijd cosmetica met parabenen en gebruik antibacteriële producten met triclosan zo min mogelijk.¹ Kleine aanpassingen — glazen bewaarcontainers, parfumvrije verzorgingsproducten — kunnen bijdragen aan een gezonder hormonaal milieu voor de spermaproductie.

4. Vermijd warmtebronnen bij de teelballen

Verhoogde scrotale temperatuur is een belangrijke oorzaak van sperma-DNA-fragmentatie.⁸ Vermijd strakke onderkleding, langdurig zitten en laptopgebruik op schoot. Kies voor loszittende boxershorts en neem regelmatig pauzes als je een zittend beroep hebt.

5. Eet antioxidantrijk en vezelrijk

Voeding rijk aan antioxidanten — vitamine C, vitamine E, zink en selenium — kan oxidatieve schade aan zaadcellen beperken.¹ Een gevarieerd, vezelrijk dieet ondersteunt bovendien een gezond microbioom in het voortplantingsstelsel.⁷ Voor supplementen is het bewijs minder robuust dan voor een gevarieerd voedingspatroon als geheel; neem ze alleen op advies van een arts of diëtist.

6. Bewaak je bloedsuiker en metabole gezondheid

Diabetes en insulineresistentie beïnvloeden direct de spermaproductie en hormoonbalans.⁶ Regelmatige beweging, voldoende slaap en een voedingspatroon met weinig geraffineerde koolhydraten ondersteunen een gezonde insulinegevoeligheid. Bij twijfel over je bloedsuiker is een check bij de huisarts verstandig.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Als je na een jaar regelmatig onbeschermde gemeenschap — of na zes maanden als je partner ouder dan 35 is — nog niet zwanger bent, is een bezoek aan de huisarts de aangewezen stap. Een spermaanalyse en hormoononderzoek geven snel duidelijkheid.¹

Gebruik je medicijnen die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden, heb je een onderliggende aandoening zoals diabetes, of vermoed je een varicocèle? Bespreek dit dan altijd met je arts. Bij bewezen varicocèle kan een operatieve correctie de spermakwaliteit in veel gevallen verbeteren.⁴ Voor meer informatie zie Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik als man onvruchtbaar ben?

De enige betrouwbare manier is een spermaonderzoek bij de huisarts of een vruchtbaarheidskliniek. Daarbij worden het spermaantal, de beweeglijkheid en de morfologie van de zaadcellen beoordeeld.¹ Symptomen zijn meestal niet merkbaar — de meeste mannen ontdekken het pas als een zwangerschap uitblijft.

Welke voeding is goed voor spermakwaliteit?

Voeding rijk aan antioxidanten — zoals tomaten (lycopeen), noten (selenium), citrusvruchten (vitamine C) en donkere bladgroenten (foliumzuur) — kan oxidatieve schade aan zaadcellen beperken.¹ Een mediterraan voedingspatroon scoort in observationeel onderzoek het best voor mannelijke vruchtbaarheid. Supplementen worden alleen aanbevolen als bloedonderzoek aantoont dat je tekorten hebt.

Hoe lang duurt het voordat levensstijlveranderingen effect hebben op sperma?

De volledige cyclus van spermaproductie duurt ongeveer 72 tot 90 dagen.³ Het duurt dus minimaal drie maanden voordat levensstijlveranderingen tot meetbare verbetering leiden. Consistentie over een langere periode is daarbij belangrijker dan een kortdurende drastische aanpassing.

Heeft leeftijd invloed op mannelijke vruchtbaarheid?

Ja, hoewel de daling bij mannen geleidelijker verloopt dan bij vrouwen. Boven de 40 nemen spermakwaliteit en beweeglijkheid af en neemt de kans op sperma-DNA-fragmentatie toe.⁸ Dit kan leiden tot een langere tijd tot zwangerschap en in sommige gevallen tot een verhoogd miskraamrisico.

Kunnen infecties mannelijke onvruchtbaarheid veroorzaken?

Ja. Infecties van het voortplantingsstelsel — met name prostatitis en epididymitis — kunnen de spermakwaliteit aantasten door ontsteking, oxidatieve stress en verstoring van het lokale microbioom.⁵ Chronische prostatitis wordt steeds vaker in verband gebracht met verminderde vruchtbaarheid. Tijdige behandeling van urogenitale infecties is daarom belangrijk.⁵

Wat zijn medische oplossingen bij onvruchtbaarheid bij de man?

Naast levensstijlaanpassingen zijn er medische opties. Bij varicocèle kan een operatieve correctie de spermakwaliteit verbeteren.⁴ Hormonale behandelingen helpen bij specifieke hormonale oorzaken.³ Bij ernstige onvruchtbaarheid zijn IVF of ICSI (intracytoplasmatische sperma-injectie) vaak succesvol. Een fertiliteitsarts kan op basis van sperma- en hormoononderzoek de beste aanpak bepalen.

Footnotes

1. Eisenberg ML, Esteves SC, Lamb DJ. Male infertility. Nature Reviews Disease Primers. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37709866/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

2. Corsini C, Pozzi E, Salonia A. Genetics of male infertility. Current Opinion in Urology. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40181750/ ↩ ↩²

3. Christin-Maitre S, Young J. Androgens and spermatogenesis. Annales d’Endocrinologie. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35489414/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Esteves SC. What is varicocele?. International Brazilian Journal of Urology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37267621/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Hua L, Gao X, Zhan J. Prostatitis and male infertility. The Aging Male. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40270187/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. Huang R, Chen J, Guo B. Diabetes-induced male infertility: potential mechanisms and treatment options. Molecular Medicine. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38225568/ ↩ ↩² ↩³

7. Grande G, Graziani A, De Toni L. Male Tract Microbiota and Male Infertility. Cells. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39120306/ ↩ ↩²

8. Andrabi SW, Ara A, Saharan A. Sperm DNA Fragmentation: causes, evaluation and management in male infertility. JBRA Assisted Reproduction. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38289201/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

Bronnen

1. Eisenberg ML, Esteves SC, Lamb DJ — Male infertility · Nature Reviews Disease Primers · 2023
2. Andrabi SW, Ara A, Saharan A — Sperm DNA Fragmentation: causes, evaluation and management in male infertility · JBRA Assisted Reproduction · 2024
3. Grande G, Graziani A, De Toni L — Male Tract Microbiota and Male Infertility · Cells · 2024
4. Hua L, Gao X, Zhan J — Prostatitis and male infertility · The Aging Male · 2025
5. Huang R, Chen J, Guo B — Diabetes-induced male infertility: potential mechanisms and treatment options · Molecular Medicine · 2024
6. Esteves SC — What is varicocele? · International Brazilian Journal of Urology · 2023
7. Corsini C, Pozzi E, Salonia A — Genetics of male infertility · Current Opinion in Urology · 2025
8. Christin-Maitre S, Young J — Androgens and spermatogenesis · Annales d'Endocrinologie · 2022