Mannelijke onvruchtbaarheid: oorzaken en 6 levensstijlaanpassingen die kunnen helpen

Mannelijke onvruchtbaarheid is bij een derde van de stellen mede de oorzaak van ongewenste kinderloosheid.¹ In de meeste gevallen gaat het om het spermaantal, de beweeglijkheid of de kwaliteit van de zaadcellen. Levensstijlfactoren spelen een grote rol — en die zijn grotendeels te beïnvloeden.

Wat is mannelijke onvruchtbaarheid?

Mannelijke onvruchtbaarheid betekent dat een man verminderde kans heeft zijn partner zwanger te maken. Oorzaken zijn onder meer een laag spermaantal (oligozoöspermie), slechte beweeglijkheid (asthenozoöspermie), afwijkende zaadcelvorm (teratozoöspermie) of verstoord spermatransport.¹

In Europa kampt naar schatting 4 tot 6% van de mannen met vruchtbaarheidsproblemen. Bij stellen die actief proberen zwanger te worden, speelt mannelijke onvruchtbaarheid in meer dan een derde van de gevallen mee als oorzaak.¹

Waarom daalt het aantal zaadcellen al decennialang?

Grootschalig onderzoek bij meer dan 43.000 mannen uit 50 landen laat zien dat het totale spermaantal bij westerse mannen tussen 1973 en 2011 met bijna 60% daalde.¹ Omdat de veranderingen te snel verlopen om aan genetica toe te schrijven, wijzen wetenschappers naar milieu- en levensstijlfactoren.

Hormoonverstorende stoffen (endocrine disrupting chemicals, EDC’s) — zoals ftalaten, BPA en triclosan — zijn alomtegenwoordig in plastic verpakkingen, cosmetica en schoonmaakmiddelen. Ze verstoren het hormonale systeem dat de spermaproductie regelt.¹ Prenatale blootstelling wordt als het schadelijkst beschouwd, maar ook bij volwassenen is het effect meetbaar.

Roken verhoogt de oxidatieve stress in het zaadvocht. Prenatale blootstelling aan sigarettenrook kan de spermaconcentratie bij volwassen mannen met circa 20% verlagen.¹

Sperma-DNA-fragmentatie: een onderschatte factor

Naast het spermaantal speelt de integriteit van het sperma-DNA een toenemend erkende rol. Beschadigde DNA-strengen in zaadcellen — sperma-DNA-fragmentatie — kunnen leiden tot mislukte bevruchting of vroeg miskraam, ook als het spermaantal zelf normaal lijkt.²

Bekende oorzaken zijn oxidatieve stress, verhoogde temperatuur rondom de teelballen (door strakke kleding of laptopgebruik op schoot), infecties en roken.²

Wat zijn de oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid?

Categorie	Voorbeelden
Hormonaal	Laag testosteron, te hoge prolactinespiegel
Anatomisch	Spataderen in het scrotum (varicocèle), afgesloten zaadleiders
Infecties en microbioom	Bacteriële infecties, prostatitis 3
Levensstijl	Obesitas, roken, alcohol, EDC-blootstelling
Metabolisch	Diabetes type 2 4
Immuun	Antilichamen gericht tegen eigen sperma 5

Diabetes is een bijzonder goed gedocumenteerde risicofactor: chronisch verhoogde bloedsuikers beschadigen de testikels via oxidatieve stress en hormonale ontregeling, met negatieve gevolgen voor zowel spermaproductie als seksuele functie.⁴

Nieuw onderzoek legt ook een verband tussen de microbiota van het mannelijke voortplantingsstelsel en spermakwaliteit.⁶ De samenstelling van bacteriën in bijbal, prostaat en zaadvocht blijkt een meetbare invloed te hebben.

6 levensstijlaanpassingen die mannelijke vruchtbaarheid kunnen ondersteunen

1. Gezond gewicht nastreven

Obesitas verlaagt het testosteronniveau en verhoogt de temperatuur rondom de teelballen — beide ongunstig voor de spermaproductie.⁷ Onderzoek suggereert dat gewichtsverlies van 5 tot 10% kan leiden tot verbeterd spermaantal en gunstigere hormoonspiegels, al zijn grotere studies nodig om de exacte effectgrootte te bevestigen.⁷

2. Stoppen met roken

Roken beschadigt het sperma-DNA en verhoogt oxidatieve stress in het zaadvocht.² Stoppen met roken is een van de meest impactvolle stappen voor je vruchtbaarheid. Je huisarts kan je begeleiden; Thuisarts.nl biedt eveneens informatie over stoppen-met-roken begeleiding.

3. Beperk blootstelling aan hormoonverstorende stoffen

Kies waar mogelijk voor BPA-vrij plastic, vermijd cosmetica met parabenen en gebruik antibacteriële producten met triclosan zo min mogelijk.¹ Kleine aanpassingen kunnen bijdragen aan een gezonder hormonaal milieu voor de spermaproductie.

4. Voorzichtig met langdurig NSAID-gebruik

Deens onderzoek toonde aan dat dagelijks gebruik van ibuprofen (600 mg tweemaal daags gedurende zes weken) bij gezonde mannen de luteïniserend-hormoonspiegels verhoogde en de testosteronproductie verstoorde. Incidenteel gebruik van ibuprofen bij pijn is op basis van dit onderzoek niet zorgwekkend. Overleg met je arts als je langdurig regelmatig pijnstillers gebruikt.

5. Ondersteun je microbioom via voeding

Nieuw onderzoek legt een verband tussen de microbiota van het mannelijke voortplantingsstelsel en spermakwaliteit.⁶ Een gevarieerd, vezelrijk dieet met weinig ultrabewerkt voedsel en suiker ondersteunt een gezonde flora. Antioxidanten — zoals vitamine C, vitamine E, zink en selenium — kunnen oxidatieve schade aan zaadcellen beperken.¹ Voor supplementen is het bewijs minder robuust dan voor een gevarieerd voedingspatroon als geheel.

6. Bloedsuiker en metabole gezondheid bewaken

Diabetes en insulineresistentie beïnvloeden direct de spermaproductie en hormoonbalans.⁴ Regelmatige beweging, voldoende slaap en een voedingspatroon met weinig geraffineerde koolhydraten ondersteunen een gezonde insulinegevoeligheid. Bij twijfel over je bloedsuiker is een check bij de huisarts verstandig.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Als je na een jaar regelmatig onbeschermde seks — of na zes maanden als je partner ouder dan 35 is — nog niet zwanger bent, is een bezoek aan de huisarts de aangewezen stap. Een spermaanalyse en hormoonbloedonderzoek geven snel duidelijkheid. Voor meer informatie zie Thuisarts.nl.

Gebruik je medicijnen die de vruchtbaarheid kunnen beïnvloeden, of heb je een onderliggende aandoening zoals diabetes? Bespreek dit dan altijd met je arts of apotheker.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik als man onvruchtbaar ben?

De enige betrouwbare manier is een spermaonderzoek bij de huisarts of een vruchtbaarheidskliniek. Daarbij worden het spermaantal, de beweeglijkheid en de morfologie van de zaadcellen beoordeeld. Symptomen zijn meestal niet merkbaar — de meeste mannen ontdekken het pas als een zwangerschap uitblijft.

Welke voeding is goed voor spermakwaliteit?

Voeding rijk aan antioxidanten — zoals tomaten (lycopeen), noten (selenium), citrusvruchten (vitamine C) en donkere bladgroenten (foliumzuur) — kan oxidatieve schade aan zaadcellen beperken. Een mediterraan voedingspatroon scoort in observationeel onderzoek het best voor mannelijke vruchtbaarheid. Supplementen worden alleen aanbevolen als bloedonderzoek aantoont dat je tekorten hebt.

Hoe lang duurt het voordat levensstijlveranderingen het sperma verbeteren?

De volledige cyclus van spermaproductie duurt ongeveer 72 tot 90 dagen. Het duurt dus minimaal drie maanden voordat levensstijlveranderingen tot meetbare verbetering leiden. Consistentie over een langere periode is daarbij belangrijker dan een kortdurende drastische aanpassing.

Heeft leeftijd invloed op mannelijke vruchtbaarheid?

Ja, hoewel de daling bij mannen geleidelijker verloopt dan bij vrouwen. Boven de 40 nemen spermakwaliteit en beweeglijkheid af en neemt de kans op sperma-DNA-fragmentatie toe. Dit kan leiden tot een langere tijd tot zwangerschap en in sommige gevallen tot een verhoogd miskraamrisico.

Kunnen infecties mannelijke onvruchtbaarheid veroorzaken?

Ja. Bacteriële infecties van de bijbal (epididymitis) of prostaat (prostatitis) kunnen tijdelijk of blijvend de spermakwaliteit verlagen. Sommige seksueel overdraagbare aandoeningen zoals chlamydia kunnen zonder tijdige behandeling leiden tot littekenvorming in de zaadleiders. Vroege behandeling is belangrijk.

Wat zijn de behandelopties bij onvruchtbaarheid man oplossingen?

Dat hangt af van de oorzaak. Levensstijlfactoren zijn vaak te verbeteren via voeding, gewicht en stoppen met roken. Hormonale oorzaken kunnen soms worden behandeld met medicatie. Anatomische problemen zoals varicocèle zijn vaak chirurgisch te verhelpen. Bij ernstige spermaafwijkingen zijn IVF of ICSI (intracytoplasmatische sperma-injectie) behandelopties — een vruchtbaarheidsspecialist bepaalt de juiste aanpak.

Kan stress mannelijke vruchtbaarheid verminderen?

Chronische stress beïnvloedt de hormoonbalans via verhoogd cortisol en verlaagd testosteron, wat de spermaproductie negatief kan beïnvloeden. De directe impact is moeilijk los te zien van andere levensstijlfactoren. Stressreductie via beweging, goede slaap en ontspanningstechnieken kan indirect bijdragen aan betere vruchtbaarheid.

Footnotes

1. Eisenberg ML, Esteves SC, Lamb DJ. Male infertility. Nature reviews. Disease primers. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37709866/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Andrabi SW, Ara A, Saharan A. Sperm DNA Fragmentation: causes, evaluation and management in male infertility. JBRA assisted reproduction. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38289201/ ↩ ↩² ↩³

3. Hua L, Gao X, Zhan J. Prostatitis and male infertility. The aging male : the official journal of the International Society for the Study of the Aging Male. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40270187/ ↩

4. Huang R, Chen J, Guo B. Diabetes-induced male infertility: potential mechanisms and treatment options. Molecular medicine (Cambridge, Mass.). 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38225568/ ↩ ↩² ↩³

5. Chen J, Chen J, Fang Y. Microbiology and immune mechanisms associated with male infertility. Frontiers in immunology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36895560/ ↩

6. Grande G, Graziani A, De Toni L. Male Tract Microbiota and Male Infertility. Cells. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39120306/ ↩ ↩²

7. Ameratunga D, Gebeh A, Amoako A. Obesity and male infertility. Best practice & research. Clinical obstetrics & gynaecology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37572397/ ↩ ↩²

Bronnen

1. Eisenberg ML, Esteves SC, Lamb DJ — Male infertility · Nature reviews. Disease primers · 2023
2. Andrabi SW, Ara A, Saharan A — Sperm DNA Fragmentation: causes, evaluation and management in male infertility · JBRA assisted reproduction · 2024
3. Ameratunga D, Gebeh A, Amoako A — Obesity and male infertility · Best practice & research. Clinical obstetrics & gynaecology · 2023
4. Grande G, Graziani A, De Toni L — Male Tract Microbiota and Male Infertility · Cells · 2024
5. Hua L, Gao X, Zhan J — Prostatitis and male infertility · The aging male : the official journal of the International Society for the Study of the Aging Male · 2025
6. Chen J, Chen J, Fang Y — Microbiology and immune mechanisms associated with male infertility · Frontiers in immunology · 2023
7. Huang R, Chen J, Guo B — Diabetes-induced male infertility: potential mechanisms and treatment options · Molecular medicine (Cambridge, Mass.) · 2024