Laserbehandeling bij kalknagels: werkt het en wat zijn de alternatieven?

Een laserbehandeling kan kalknagels verbeteren, maar het bewijs is zwakker dan voor tabletten met terbinafine, de standaardbehandeling bij uitgebreide schimmelnagels. Laser vraagt meerdere sessies, wordt meestal niet vergoed en geneest niet iedereen. Bij een lichte infectie is een antischimmel-nagellak een optie. Laat eerst vaststellen dat het echt om schimmel gaat.

Wat zijn kalknagels en hoe ontstaan ze?

Kalknagels heten medisch onychomycose: een schimmelinfectie van de nagel. Meestal gaat het om dermatofyten, schimmels die van keratine leven. De nagel wordt dikker, geel-bruin of wit, brokkelig en kan loslaten van het nagelbed.¹²

Je loopt de schimmel vooral op in een warme, vochtige omgeving: zwembaden, gemeenschappelijke douches, sportschoenen die niet goed drogen. Daarom zijn teennagels veel vaker aangetast dan vingernagels. Vaak begint het met voetschimmel tussen de tenen, die daarna overspringt naar de nagel.¹

Het risico stijgt met de leeftijd. Ook mensen met diabetes, een slechte doorbloeding van de benen of een verminderde afweer krijgen vaker schimmelnagels.¹³ Heb je diabetes? Laat nagelproblemen dan altijd beoordelen door je huisarts of podotherapeut, want kleine wondjes aan de voet kunnen bij jou sneller ontsteken.

Is het wel schimmel? Laat het eerst vaststellen

Niet elke dikke of verkleurde nagel is een schimmelnagel. Psoriasis, eczeem, herhaalde druk in te krappe schoenen en nagelbeschadiging kunnen er sprekend op lijken. Ongeveer de helft van alle afwijkende nagels heeft een andere oorzaak dan schimmel.³⁴

Daarom raden richtlijnen aan om de diagnose te bevestigen voordat je aan een lange of dure behandeling begint. Je huisarts kan wat nagelmateriaal opsturen naar een laboratorium voor microscopie en een kweek of PCR-test.³⁴ Dat is extra belangrijk als de infectie steeds terugkomt, omdat er schimmelstammen opduiken die minder goed op terbinafine reageren, zoals Trichophyton indotineae.⁵

Thuisarts.nl legt uit wanneer je met een nagelprobleem naar de huisarts gaat.

Hoe werkt een laserbehandeling tegen kalknagels?

Bij een laserbehandeling richt de behandelaar (meestal een podotherapeut, pedicure met laserapparatuur of dermatologiekliniek) een laserstraal op de aangetaste nagel. Meestal gaat het om een Nd:YAG-laser. De laser verwarmt de nagelplaat en het nagelbed. Het idee is dat de warmte de schimmel beschadigt, terwijl de huid eromheen grotendeels gespaard blijft.⁴⁶

In de praktijk ziet een behandeltraject er zo uit:

• Meestal twee tot vier sessies, met een paar weken ertussen
• Per sessie een korte behandeling per nagel; je kunt een warm of prikkend gevoel hebben
• Vaak gecombineerd met het dunner vijlen van de nagel en een antischimmelmiddel voor de huid of nagel
• Het resultaat zie je pas als de nagel gezond uitgroeit

Een teennagel groeit langzaam. Het duurt vaak een jaar tot anderhalf jaar voordat een aangetaste teennagel helemaal is vervangen door gezond nagelweefsel.⁴ Een gezond stukje bij de nagelriem na een paar maanden is dus een goed teken, maar nog geen genezing.

Werkt laser beter dan tabletten of nagellak?

Kort gezegd: dat is niet aangetoond. Studies naar laser zijn meestal klein, gebruiken verschillende apparaten en instellingen en meten genezing op verschillende manieren. Daardoor lopen de resultaten sterk uiteen en is goed vergelijkend onderzoek met tabletten schaars.⁴⁶ De Duitse S1-richtlijn ziet laser daarom niet als vervanging van de standaardbehandeling.³

Tabletten met terbinafine zijn het best onderzocht en werken in studies het beste. Toch is ook daar volledige genezing (schimmelvrij én een normaal ogende nagel) bij lang niet iedereen haalbaar.³⁶

Bronnen tabel: ³⁴⁶

Wanneer zijn tabletten de beste keuze, en wanneer niet?

Bij een infectie die een groot deel van de nagel beslaat, de nagelwortel heeft bereikt of meerdere nagels aantast, zijn tabletten meestal de eerste keus.³⁴ Terbinafine slik je bij teennagels doorgaans ongeveer drie maanden.

Tabletten zijn niet voor iedereen geschikt:

• Leverziekte: terbinafine kan in zeldzame gevallen leverschade geven. Je arts kan vooraf bloed laten prikken. Krijg je tijdens de kuur donkere urine, gele ogen of aanhoudende misselijkheid, stop dan en neem contact op met je arts.³
• Andere medicijnen: terbinafine en vooral itraconazol beïnvloeden de afbraak van andere geneesmiddelen in de lever. Itraconazol heeft interacties met onder meer bepaalde cholesterolverlagers, bloedverdunners en hartmedicatie.³⁶ Laat je apotheek altijd je medicatie controleren.
• Zwangerschap en borstvoeding: tabletten tegen schimmelnagels worden dan afgeraden. Bespreek met je arts of een lokale behandeling verstandig is, of dat je beter kunt wachten.³

Voor wie geen tabletten kan of wil gebruiken, zijn een nagellak, laser of een combinatie realistische opties. Verwacht dan wel een lager genezingspercentage.⁶

Werken huismiddeltjes zoals azijn of tea-tree olie?

Niet betrouwbaar. Azijn, bleekmiddel, Vicks en tea-tree olie worden veel genoemd, maar er is geen goed onderzoek dat laat zien dat ze een schimmelnagel genezen. Ze komen nauwelijks door de dikke nagelplaat heen.⁴ Bleekmiddel en onverdunde etherische olie kunnen bovendien de huid rond de nagel irriteren.

Wil je toch iets proberen voordat je naar de huisarts gaat, kies dan een vrij verkrijgbare antischimmel-nagellak en houd die maandenlang vol. Gaat het niet beter na een paar maanden, doet het pijn of wordt de huid rood en warm? Ga dan naar je huisarts.

Hoe voorkom je dat kalknagels terugkomen?

Schimmelnagels komen na elke behandeling vaak terug.¹⁶ Deze maatregelen verkleinen die kans:

• Behandel voetschimmel tussen de tenen meteen, want die is vaak de bron
• Droog je voeten na het douchen goed af, ook tussen de tenen
• Draag ademende schoenen en sokken van katoen of wol, en verschoon ze dagelijks
• Wissel schoenen af zodat ze kunnen drogen
• Draag badslippers in zwembaden, sauna’s en gemeenschappelijke douches
• Deel geen handdoeken, sokken of nagelschaartjes
• Begin vroeg met behandelen; een beginnende infectie is makkelijker aan te pakken¹³

Veelgestelde vragen

Waar vind ik een podoloog die laserbehandeling uitvoert voor schimmelnagels?

Niet elke praktijk heeft laserapparatuur, dus vraag het bij het maken van een afspraak expliciet na. Via de Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten (NVvP) vind je erkende podotherapeuten bij jou in de buurt, en ook sommige pedicures en dermatologieklinieken bieden laser aan. Laat de diagnose bij voorkeur eerst bevestigen met een nageltest bij je huisarts, zodat je niet betaalt voor een behandeling die niet bij je klacht past.

Mijn nagels zijn verkleurd en ik heb soms jeuk: wat kan ik doen?

Jeuk wijst vaak op voetschimmel tussen de tenen, die samen kan gaan met een schimmelnagel. Behandel de huid met een antischimmelcrème van de drogist of apotheek en ga voor de nagel naar je huisarts, die nagelmateriaal kan laten onderzoeken. Een verkleurde nagel kan ook door psoriasis of beschadiging komen, en dan helpt een antischimmelmiddel niet.

Ik zie al verbetering na de eerste laserbehandeling: wat mag ik na de tweede sessie verwachten?

Gezonde uitgroei vanaf de nagelriem is een goed teken. Na een tweede sessie groeit de nagel bij een goede reactie verder gezond uit, maar een teennagel groeit maar ongeveer een millimeter per maand. Volledig herstel duurt daardoor vaak een jaar tot anderhalf jaar, en de infectie kan terugkomen, dus blijf letten op voethygiëne.

Hoeveel laserbehandelingen zijn er nodig voor kalknagels?

Meestal adviseren behandelaars twee tot vier sessies met een paar weken ertussen. Bij een dikke nagel, meerdere aangetaste nagels of een infectie die tot de nagelwortel reikt, zijn vaak meer sessies nodig. Er bestaat geen vast, wetenschappelijk vastgesteld schema, omdat de onderzoeken met verschillende apparaten en instellingen werken.

Worden laserbehandelingen tegen kalknagels vergoed door de zorgverzekering?

Uit de basisverzekering meestal niet. Tabletten op recept, zoals terbinafine, worden wel vergoed, al kan je eigen risico meetellen. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden een deel van de podotherapie; check je polis of vraag het je verzekeraar.

Is een schimmelnagel besmettelijk?

Ja, de schimmel kan via blote voeten op natte vloeren, gedeelde handdoeken, sokken of schoenen worden overgedragen. Ook kun je de schimmel zelf verspreiden van de ene teen naar de andere. Badslippers in openbare ruimtes en eigen handdoeken verkleinen de kans aanzienlijk.

Kan ik laser of tabletten gebruiken als ik zwanger ben?

Tabletten tegen schimmelnagels worden tijdens zwangerschap en borstvoeding afgeraden. Een schimmelnagel is niet gevaarlijk, dus vaak is het verstandig om de behandeling uit te stellen. Overleg met je huisarts of verloskundige voordat je een nagellak of laserbehandeling start.