Soorten psoriasis herkennen: kenmerken, verschillen en behandeling

Er zijn vier veelvoorkomende soorten psoriasis. Psoriasis vulgaris geeft dikke, schilferende plekken op ellebogen, knieën en hoofdhuid. Guttata verschijnt als kleine druppelvormige vlekjes. Inverse psoriasis geeft gladde rode plekken in huidplooien en pustuleuze psoriasis pijnlijke blaasjes, vaak op handpalmen en voetzolen. Psoriasis kan daarnaast ook je nagels en gewrichten aantasten.

Wat is psoriasis en waarom ziet het er bij iedereen anders uit?

Psoriasis is een chronische ontstekingsziekte van de huid. Je afweersysteem is te actief, waardoor huidcellen veel sneller worden aangemaakt dan normaal. Die cellen stapelen zich op tot rode, schilferende plekken. Onderzoek naar afweercellen in de huid laat zien dat bij psoriasis vooral de ontstekingsroute via de signaalstoffen IL-17 en IL-23 actief is. Dat onderscheidt psoriasis van andere huidziekten zoals eczeem.¹ Ook eczeem (atopische dermatitis) kent eigen subtypen, elk met een ander afweerprofiel.²

Psoriasis is niet besmettelijk. Erfelijke aanleg speelt mee, en infecties, stress, sommige medicijnen en roken kunnen een opvlamming uitlokken. Hoe de ziekte zich uit, verschilt per persoon: de ene heeft een paar kleine plekken, de ander grote delen van het lichaam. Algemene uitleg voor patiënten vind je op Thuisarts.nl.

Hoe herken je de verschillende soorten psoriasis?

Dit overzicht helpt je de vormen uit elkaar te houden. De diagnose stelt een huisarts of dermatoloog.

Psoriasis vulgaris: dikke plekken met zilverschilfers

Psoriasis vulgaris, ook wel plaquepsoriasis genoemd, is de vorm die de meeste mensen hebben. Je herkent haar aan:

• Scherp begrensde, rode of zalmkleurige plekken met een zilverwitte tot grijze schilferlaag
• Plekken op ellebogen, knieën, onderrug en langs de haargrens
• Jeuk of een branderig gevoel, wisselend in sterkte
• Kleine bloedpuntjes als je een schilfer verwijdert (het teken van Auspitz)

De ernst loopt sterk uiteen, van een paar kleine plekken tot grote delen van de huid. Bij plaquepsoriasis zie je in de huid vooral het IL-17-gedreven ontstekingspatroon terug.¹

Psoriasis guttata: plotselinge druppeltjes na een infectie

Guttata betekent druppeltje. Bij deze vorm verschijnen ineens veel kleine, roodachtige vlekjes van een halve tot twee centimeter, verspreid over romp, armen en benen.

• De schilferlaag is dunner dan bij vulgaris
• Begint vaak enkele weken na een keelontsteking door streptokokken
• Komt vaker voor bij kinderen en jongvolwassenen

Bij een deel van de mensen verdwijnt de uitbraak vanzelf binnen enkele maanden. Bij anderen gaat het over in chronische plaquepsoriasis. Heb je na een keelontsteking plotseling zulke vlekjes, laat het dan beoordelen door je huisarts.

Inverse psoriasis: gladde rode plekken in huidplooien

Inverse psoriasis (ook: flexurale psoriasis) ontstaat waar huid op huid wrijft: in oksels en liezen, in de bilnaad en onder de borsten.

• De plekken zijn glad en felrood. Schilfers ontbreken meestal, omdat vocht en warmte in de plooi ze losweken.
• Wrijving en zweet maken de plekken vaak branderig of pijnlijk.
• Ze worden soms verward met een schimmelinfectie.

De huid in plooien is dun en gevoelig. Sterke corticosteroïdzalven kunnen daar bij langdurig gebruik de huid dunner maken (huidatrofie). Gebruik ze daarom alleen zoals je arts voorschrijft.

Pustuleuze psoriasis: pijnlijke blaasjes, ook op de voetzolen

Bij pustuleuze psoriasis ontstaan blaasjes (pustels) met troebel vocht. Dat vocht bevat geen bacteriën en is niet besmettelijk. Er zijn twee hoofdvormen:

Vooral psoriasis op de voetzolen weegt zwaar. De dikke huid die je gewicht draagt, kan scheuren, en blaasjes maken elke stap pijnlijk. Roken hangt sterk samen met palmoplantaire pustulosa en kan de klachten verergeren. Stoppen is daarom een van de belangrijkste dingen die je zelf kunt doen.

Pustuleuze plekken op handen en voeten kunnen soms ook ontstaan als bijwerking van biologische medicijnen, vooral TNF-remmers. Dat heet paradoxale psoriasis.³ Krijg je zulke klachten tijdens een behandeling met een biological? Stop dan niet op eigen houtje, maar neem contact op met je behandelaar. Vaak is aanpassen of overstappen naar een ander middel mogelijk.³

Kan psoriasis ook je nagels en gewrichten aantasten?

Ja. Psoriasis blijft niet altijd beperkt tot de huid. Bij een deel van de mensen ontstaan putjes in de nagels, verkleuring of loslatende nagels. Een aanzienlijk deel van de mensen met psoriasis krijgt ook artritis psoriatica, een gewrichtsontsteking. Nagelafwijkingen zijn daarbij een bekend waarschuwingssignaal.⁴

Artritis psoriatica hoort bij de spondyloartritiden, een groep reumatische aandoeningen waarvan de omvang per land en bevolkingsgroep verschilt.⁵ Sommige mensen krijgen ook ontstekingen in de wervelkolom. Kenmerkend daarvoor is rugpijn die ‘s nachts of ‘s ochtends erger is en bij bewegen juist minder wordt.⁶

Let op deze signalen en meld ze bij je huisarts:

• Gezwollen, stijve of pijnlijke gewrichten, vooral ‘s ochtends
• Een hele vinger of teen die dik en pijnlijk is (worstvinger)
• Pijn in de hiel of bij pezen
• Langdurige rugpijn die ‘s nachts erger wordt

Om blijvende gewrichtsschade te voorkomen, is het belangrijk dit vroeg te herkennen.⁴

Hoe zwaar weegt psoriasis op je welzijn?

Psoriasis is niet alleen een huidprobleem. Veel mensen schamen zich voor hun huid, hebben pijn of slapen slecht, en dat kan op je stemming drukken. Somberheid en angstklachten komen bij psoriasis vaker voor. Raakt de aandoening je humeur, werk of sociale leven? Zeg dat dan expliciet tegen je huisarts of dermatoloog. Een verwijzing naar een psycholoog of praktijkondersteuner GGZ is mogelijk.

Heb je gedachten aan de dood? Bel dan 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113, gratis) of je huisarts.

Welke behandelingen zijn er voor de verschillende vormen?

De behandeling hangt af van het type psoriasis, de plek en de ernst. Meestal begint je arts met zalven en schaalt op als dat onvoldoende helpt.

De biologics die de IL-17- en IL-23-route remmen, grijpen precies in op het ontstekingsmechanisme dat bij psoriasis centraal staat.¹ Ze worden ook gebruikt bij artritis psoriatica.⁴ In Nederland worden ze onder voorwaarden vergoed. Je dermatoloog weet welke dat zijn.

Over PUVA: hoe meer behandelingen je in totaal krijgt, hoe groter het risico op huidkanker. Daarom houdt een dermatoloog de totale dosis bij. Heb je al veel series gehad en helpt het minder? Vraag dan actief naar andere opties, zoals systemische medicatie of een biological. Lees ook meer over methotrexaat bij psoriasis.

Veelgestelde vragen

Hoe herken ik psoriasis aan de voetzolen?

Psoriasis op de voetzolen is meestal palmoplantaire pustulosa: geelwitte blaasjes op de zool, die indrogen tot bruine korstjes, met daarnaast schilfers en pijnlijke kloven. Omdat je op die huid loopt, kan elke stap pijn doen. Roken hangt sterk samen met deze vorm. Ga naar je huisarts als lopen moeilijk wordt; een verwijzing naar een dermatoloog ligt dan voor de hand.

Na veel PUVA-series helpt niets meer en lopen lukt niet meer. Wat nu?

Vraag je dermatoloog om de behandeling opnieuw te beoordelen. Na PUVA en corticosteroïdzalf zijn systemische middelen zoals methotrexaat of een biological de volgende stap.⁴ Je kunt ook vragen om een verwijzing naar de psoriasispoli van een universitair medisch centrum. Veel PUVA in totaal verhoogt het risico op huidkanker, dus bespreek dat. Stoppen met roken is bij deze vorm belangrijk, en somberheid verdient aparte aandacht van je huisarts.

Wat is het verschil tussen psoriasis vulgaris en psoriasis guttata?

Vulgaris geeft dikke, scherp begrensde plekken met zilverwitte schilfers op vaste plekken zoals ellebogen en knieën en is meestal chronisch. Guttata bestaat uit veel kleine druppelvormige vlekjes op de romp, ontstaat plotseling (vaak na een keelontsteking) en verdwijnt soms vanzelf. Een arts stelt de diagnose.

Is psoriasis besmettelijk?

Nee. Psoriasis is een ontstekingsziekte waarbij je eigen afweersysteem te actief is.¹ Je kunt het niet overdragen door aanraking, zwemmen of gedeelde handdoeken. Ook het vocht in de blaasjes bij pustuleuze psoriasis is niet besmettelijk.

Kan roken psoriasis erger maken?

Ja, roken hangt samen met een grotere kans op psoriasis en ernstigere klachten, vooral bij pustulosa op handen en voeten. Stoppen kan de klachten helpen verminderen. Je huisarts kan je helpen met begeleiding bij stoppen met roken, en die wordt vaak vergoed vanuit de basisverzekering.

Welke bijwerkingen heeft corticosteroïdzalf bij psoriasis?

Bij kort en juist gebruik zijn deze zalven veilig en werken ze goed. Bij langdurig gebruik, vooral op dunne huid zoals huidplooien of het gezicht, kan de huid dunner worden en kunnen striemen ontstaan. Gebruik ze daarom precies zoals je arts voorschrijft en bouw af in overleg.

Kan psoriasis gewrichtspijn geven?

Ja. Een deel van de mensen met psoriasis krijgt artritis psoriatica, met gezwollen, stijve gewrichten, worstvingers of pijn bij de pezen.⁴ Nagelafwijkingen verhogen die kans. Meld zulke klachten vroeg bij je huisarts, zodat gewrichtsschade voorkomen kan worden.