Psoriasis Guttata: Oorzaken, Symptomen en Behandelopties

Psoriasis guttata is een zeldzame vorm van psoriasis waarbij plotseling kleine, druppelvormige rode vlekjes op de huid verschijnen — meestal na een keelinfectie door streptokokken. Minder dan 2% van alle mensen met psoriasis heeft dit type.¹ Het komt het vaakst voor bij kinderen en jongvolwassenen. Bij veel mensen verdwijnen de vlekjes na enkele weken tot maanden vanzelf.

Wat is psoriasis guttata?

Psoriasis guttata (van het Latijn gutta, druppel) is een niet-besmettelijke huidziekte waarbij kleine, druppelvormige laesies plotseling verschijnen — roze tot rood, vaak met een dun zilverachtig schilferlaagje.¹² De vlekjes variëren van enkele millimeters tot ongeveer 1 cm en verschijnen voornamelijk op de romp, armen en benen. Handpalmen en voetzolen blijven doorgaans gespaard.

Psoriasis is een auto-immuunaandoening waarbij het immuunsysteem huidcellen te snel aanmaakt.³ Bij psoriasis guttata is er vrijwel altijd een duidelijke uitlokker, zoals een infectie — daarmee verschilt het van chronische plaque psoriasis.

Wie krijgt psoriasis guttata?

Minder dan 2% van alle mensen met psoriasis heeft de guttata-variant.¹ De aandoening treft voornamelijk kinderen en jongvolwassenen jonger dan 30 jaar; jongens en meisjes zijn even vatbaar.

Mensen met een familiegeschiedenis van psoriasis lopen een verhoogd risico. Bepaalde genen maken het immuunsysteem gevoeliger voor de infectieuze prikkels die psoriasis kunnen uitlokken.⁴

Wat zijn de oorzaken van psoriasis guttata?

De meest bekende uitlokker is een streptokokkeninfectie van de keel (keelpijn of tonsillitis). Naar schatting 80% van de mensen met psoriasis guttata heeft kort voor de uitbraak zo’n infectie doorgemaakt.⁵ Het precieze mechanisme is nog niet volledig opgehelderd; molecular mimicry — waarbij het immuunsysteem per vergissing huidcellen aanvalt die lijken op bacteriële eiwitten — wordt als mogelijke verklaring gezien.⁵

Andere infecties die psoriasis guttata kunnen uitlokken:

• Virale infecties: waterpokken, rodehond en de zesde ziekte¹
• Andere bacteriële infecties van de bovenste luchtwegen
• Mogelijk SARS-CoV-2 (COVID-19): casusrapporten beschrijven guttata-uitbraken na een COVID-infectie, al is een causaal verband nog niet bewezen⁶

Daarnaast kunnen stress, bepaalde medicijnen (zoals lithium of bètablokkers) en huidirritatie bij iemand met een genetische aanleg een uitbraak uitlokken.⁷

Wat zijn de symptomen van psoriasis guttata?

De uitbraak begint typisch 1 tot 3 weken na een keelinfectie en kenmerkt zich door:¹

• Plotselinge verschijning van kleine (< 1 cm), druppelvormige vlekjes
• Kleur: roze tot rood, soms met een dun schilferlaagje
• Verspreiding: romp, armen en benen — zelden handpalmen, voetzolen of gelaat
• Weinig tot geen jeuk (in tegenstelling tot chronische plaque psoriasis)

Bij de meeste mensen verdwijnen de vlekjes na enkele weken tot maanden vanzelf, ook zonder behandeling.⁴ Bij een minderheid evolueert een episode naar chronische plaque psoriasis, met name bij mensen met een erfelijke aanleg.¹ Nagelveranderingen (putjes, richels), kenmerkend voor chronische psoriasis, ontbreken bij psoriasis guttata vaak.

Hoe stelt een arts de diagnose?

Een dermatoloog stelt de diagnose gewoonlijk op basis van het kenmerkende uiterlijk van de huid.³ Soms is aanvullend onderzoek nodig:

• Huidbiopsie: bevestigt de diagnose onder de microscoop.
• Bloedonderzoek: antilichamen tegen streptolysine-O (ASLO-titer) zijn bij meer dan de helft van de patiënten verhoogd, wat een recente streptokokkeninfectie bevestigt.
• Keelkweek: om een actieve streptokokkeninfectie op te sporen of uit te sluiten.

Meer informatie voor patiënten vind je op Thuisarts.nl.

Hoe ernstig is psoriasis guttata?

De meeste gevallen zijn mild en lossen spontaan op.⁸ Een deel van de patiënten houdt terugkerende uitbraken, zeker wanneer de streptokokkenbacterie chronisch aanwezig blijft in de keel (dragerschap).¹

Wat zijn de behandelopties voor psoriasis guttata?

De behandeling hangt af van de ernst en of er sprake is van een actieve infectie.⁸

Infectie behandelen

Als er nog een actieve streptokokkeninfectie aanwezig is, schrijft de arts antibiotica voor. Of het preventief behandelen van keelinfecties terugkerende uitbraken voorkomt, is nog niet definitief aangetoond.⁵

Lokale behandelingen (mild tot matig)

• Corticosteroïdcrèmes of -zalven (ontstekingremmend)
• Vitamine D-analogen zoals calcipotriol
• Combinatiepreparaten van beide

Lichttherapie (matig tot ernstig)

Behandeling met smalband-UVB-licht is effectief bij wijdverspreide psoriasis guttata en wordt overwogen wanneer lokale middelen onvoldoende helpen.⁸

Systemische behandeling

Bij ernstige of langdurige gevallen kunnen orale medicijnen of biologische therapieën worden ingezet. Dit vereist altijd begeleiding van een dermatoloog.⁷

Wil je hormoonhoudende zalven liever vermijden? Overleg met je arts over alternatieven — lichttherapie en vitamine D-analogen zijn effectieve niet-hormonale opties.⁸ Raadpleeg je huisarts of dermatoloog bij aanhoudende klachten of twijfel over je behandeling.

Veelgestelde vragen

Gaat psoriasis guttata vanzelf over?

Bij veel mensen, met name kinderen en jongvolwassenen, verdwijnen de vlekjes spontaan binnen enkele weken tot maanden — ook zonder behandeling. Een deel van de patiënten houdt terugkerende uitbraken of ontwikkelt chronische plaque psoriasis. Laat aanhoudende klachten altijd beoordelen door een dermatoloog.

Zijn er behandelingen voor psoriasis guttata zonder hormoonzalven?

Ja. Lichttherapie met smalband-UVB is een effectieve niet-hormonale behandeling bij matige tot ernstige psoriasis guttata. Vitamine D-analogen zoals calcipotriol zijn eveneens een alternatief voor corticosteroïden. Overleg altijd met je dermatoloog over welke optie het beste bij jouw situatie past.

Wat is het verschil tussen psoriasis guttata en plaque psoriasis?

Psoriasis guttata kenmerkt zich door kleine (< 1 cm), druppelvormige vlekjes die plotseling verschijnen — meestal na een infectie. Plaque psoriasis bestaat uit grotere, verheven en schilferige plekken die doorgaans chronisch aanwezig zijn. Psoriasis guttata lost bij veel patiënten spontaan op; plaque psoriasis is vrijwel altijd een langdurige aandoening.

Is psoriasis guttata besmettelijk?

Nee. Psoriasis is een auto-immuunaandoening en absoluut niet besmettelijk. De keelinfectie die een uitbraak kan uitlokken is wél overdraagbaar van persoon op persoon, maar de psoriasis zelf niet.

Kan psoriasis guttata terugkomen?

Ja, terugkerende uitbraken zijn mogelijk, vooral als iemand de streptokokkenbacterie chronisch in de keel draagt of regelmatig keelinfecties doormaakt. Ook stress en bepaalde medicijnen kunnen een nieuwe episode uitlokken. Een dermatoloog kan je begeleiden in het voorkomen van terugval.

Wanneer moet ik naar een arts met psoriasis guttata?

Raadpleeg een arts of dermatoloog als je plotseling kleine rode druppelvormige vlekjes ontwikkelt, zeker als je kort daarvoor een keelinfectie had. Ga ook naar de arts als de klachten na enkele weken niet verbeteren, als de uitbreiding toeneemt, of als je twijfelt over de diagnose. Bij chronische of zware klachten is begeleiding door een dermatoloog noodzakelijk.