Zesde ziekte (roseola): symptomen, besmetting en behandeling

De zesde ziekte (roseola) is een veelvoorkomende virusinfectie bij baby’s en peuters die begint met plotselinge hoge koorts en eindigt met een roze-rode uitslag op de romp. De meeste kinderen herstellen binnen 7–10 dagen zonder specifieke behandeling. Alleen bij aanhoudende koorts, koortsstuipen of een verzwakt immuunsysteem is medisch advies nodig.¹

Wat veroorzaakt de zesde ziekte?

De zesde ziekte wordt veroorzaakt door het humaan herpesvirus 6 (HHV-6) en — minder vaak — humaan herpesvirus 7 (HHV-7).² Ondanks de naam ‘herpesvirus’ heeft dit niets te maken met koortslip of genitale herpes: HHV-6 en HHV-7 zijn een aparte tak van de herpesvirusfamilie die uitsluitend roseola veroorzaakt.

Er bestaat geen vaccin. Naar schatting heeft 90% van de kinderen tegen de kleuterleeftijd HHV-6-antilichamen opgebouwd.³ Bij een normaal immuunsysteem geeft de infectie levenslange immuniteit.

Welke symptomen horen bij de zesde ziekte?

Het verloop gaat in twee duidelijke fasen:

Fase 1 – Koorts (3–5 dagen)

• Plotselinge koorts van 39°C of hoger
• Prikkelbaarheid en rusteloosheid
• Verminderde eetlust
• Lichte keelpijn of hoest
• Opgezwollen oogleden of klieren
• Milde diarree

Fase 2 – Uitslag (1–4 dagen)

• Roze-rode, vlakke of licht verhoogde bultjes, eerst op de romp
• Verspreiding naar nek, armen en soms het gezicht
• Vlekken worden wit als je erop drukt (blanching)
• De uitslag jeukt niet en doet geen pijn

Het typische patroon is dat de uitslag pas verschijnt op het moment dat de koorts daalt — dat wisselmoment is kenmerkend voor roseola.⁴

Hoe lang is de zesde ziekte besmettelijk?

De incubatietijd bedraagt 5–15 dagen na blootstelling.² De koortsfase duurt 3–7 dagen; de uitslag verdwijnt doorgaans binnen 12–72 uur.

Je kind is besmettelijk tijdens de koortsfase via speeksel, niesdruppels en neusvloeistof. Zodra de uitslag verschijnt, is de besmettelijkheid sterk afgenomen. Het virus kan enige tijd op oppervlakken overleven — regelmatig handen wassen en geen bestek of bekers delen beperkt verspreiding.

Hoe verschilt de zesde ziekte van mazelen?

Ouders verwarren de uitslag soms met mazelen. Er zijn echter duidelijke verschillen:

Kenmerk	Zesde ziekte	Mazelen
Volgorde	Uitslag ná koorts	Uitslag tijdens koorts
Begint op	Romp	Gezicht
Kleur uitslag	Roze-rood	Rood-bruin
Jeukt?	Nee	Zelden
Besmettelijk bij uitslag	Zelden	Ja

Bij twijfel over de diagnose: raadpleeg de huisarts of lees meer op Thuisarts.nl.⁵

Koortsstuipen: hoe gevaarlijk zijn ze?

Naar schatting 10–15% van de kinderen met de zesde ziekte krijgt een koortsstuip door de snel stijgende temperatuur.¹ Dat is begrijpelijk angstaanjagend, maar onderzoek toont dat koortsstuipen bij immuuncompetente kinderen zelden wijzen op encefalitis en normaal geen blijvende neurologische schade veroorzaken.[^8]

Bel 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp als:

• Een stuip langer dan 5 minuten duurt
• Je kind na de stuip niet bijkomt of erg verward is
• Er meerdere stuipen in korte tijd optreden

Hoe behandel je de zesde ziekte?

Er is geen antiviraal middel specifiek voor roseola. Behandeling richt zich op klachtenverlichting:

• Koortsverlagend: paracetamol of ibuprofen op basis van gewicht en leeftijd — volg de bijsluiter of vraag de apotheker
• Voldoende drinken: extra vocht is essentieel bij hoge koorts om uitdroging te voorkomen
• Rust: volg het ritme van je kind

Belangrijk: geef kinderen nooit aspirine (acetylsalicylzuur) bij koorts door een virusinfectie. Aspirine kan het Reye-syndroom veroorzaken — een ernstige aandoening die lever en hersenen aantast.²

Ibuprofen is niet geschikt voor kinderen jonger dan 3 maanden. Vraag bij twijfel de apotheker of huisarts.

Wanneer bel je de huisarts?

Bel de huisarts als:

• Je kind jonger dan 3 maanden is en koorts ≥ 38°C heeft
• Je kind 3–6 maanden is en koorts ≥ 39°C heeft
• De koorts meer dan 7 dagen aanhoudt
• De uitslag na 3 dagen niet verbetert
• Je kind niet normaal te wekken is of erg ziek lijkt
• Je je om een andere reden zorgen maakt

Heb je zelf een verzwakt immuunsysteem — door chemotherapie, transplantatie of HIV/aids — en ben je in contact geweest met een besmet kind? Zoek dan direct medische hulp. Bij immuungecompromitteerde patiënten kan HHV-6 ernstige complicaties zoals encefalitis veroorzaken.³

Kunnen volwassenen ook de zesde ziekte krijgen?

Ja, maar het is zeldzaam. Omdat de meeste mensen al vroeg in de kindertijd immuniteit opbouwen, zijn volwassenen normaal beschermd. Een primaire infectie op volwassen leeftijd kan zwaarder verlopen, met hogere koorts en uitgesproken vermoeidheid.⁵

Volwassenen met een verminderde afweer — na transplantatie, bij chemotherapie of HIV/aids — lopen een verhoogd risico op ernstige complicaties. Neem in dat geval direct contact op met de behandelend arts.

Veelgestelde vragen

Hoe lang mag mijn kind niet naar de kinderopvang bij de zesde ziekte?

Houd je kind thuis zolang het koorts heeft en minstens 24 uur nadat de koorts is gezakt. Zodra de uitslag verschijnt, is het kind nagenoeg niet meer besmettelijk. De meeste kinderopvangen vragen dat een kind koortsvrij is voordat het terugkeert — controleer het protocol van jouw opvang.

Is er een vaccin tegen de zesde ziekte?

Nee, er bestaat geen vaccin tegen HHV-6 of HHV-7. De meeste kinderen maken de infectie voor hun vijfde verjaardag door en bouwen daarna zelf bescherming op via antilichamen. Preventie richt zich op hygiëne: handen wassen en niet delen van bestek of drinkbekers.

Kan mijn kind de zesde ziekte twee keer krijgen?

Bij kinderen met een gezond immuunsysteem is een tweede infectie uiterst zeldzaam, omdat het lichaam na de eerste infectie antilichamen aanmaakt. Bij kinderen of volwassenen met een sterk verzwakt immuunsysteem — bijvoorbeeld na een orgaan- of beenmergtransplantatie — kan het virus in uitzonderlijke gevallen opnieuw actief worden.

Is de zesde ziekte gevaarlijk tijdens de zwangerschap?

Wetenschappelijk bewijs over risico’s van HHV-6 tijdens zwangerschap is beperkt en niet eenduidig. Als voorzorgsmaatregel geldt: raadpleeg je verloskundige of gynaecoloog als je zwanger bent en in contact bent geweest met een besmet kind, zodat zij de situatie kunnen beoordelen.

Wat moet ik doen als mijn kind een koortsstuip krijgt?

Leg je kind op zijn zij op een veilige, vlakke ondergrond en zorg dat zijn luchtwegen vrij blijven. Stop niets in zijn mond en kijk hoe lang de stuip duurt. Bel 112 als de stuip langer dan 5 minuten aanhoudt of als je kind daarna niet bijkomt. Na een eerste koortsstuip is een bezoek aan de huisarts altijd verstandig.

Hoe weet ik of de uitslag van de zesde ziekte is?

De combinatie van hoge koorts die daalt op het moment dat de uitslag verschijnt, is kenmerkend voor roseola. De vlekken beginnen op de romp, zijn roze-rood, jeuken niet en worden wit bij druk. Als de uitslag afwijkt van dit patroon, langer dan 4 dagen aanhoudt of gepaard gaat met andere klachten, laat dan een arts je kind beoordelen.

Wat is het verschil tussen roseola en de zesde ziekte?

Er is geen verschil — het zijn twee namen voor dezelfde aandoening. Roseola (of roseola infantum) is de medische term; ‘zesde ziekte’ is een volksnaam afgeleid van een historische lijst van zes klassieke kinderziektes met huiduitslag. In de volksmond worden beide termen door elkaar gebruikt.

Footnotes

1. Leung AK, Lam JM, Barankin B. Roseola Infantum: An Updated Review. Current Pediatric Reviews. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36411550/ ↩ ↩²

2. Mullins TB, Daley SF, Krishnamurthy K. Roseola Infantum. StatPearls. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28846307/ ↩ ↩² ↩³

3. King O, Syed HA, Al Khalili Y. Human Herpesvirus 6. StatPearls. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082042/ ↩ ↩²

4. Pippin M, Laws G. A Classic Presentation of Roseola Infantum. Cureus. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38371053/ ↩

5. Petrella RJ. The Eruptive Fevers at Sixes and Sevens. Open Access Emergency Medicine. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38706755/ ↩ ↩²

Bronnen

1. Leung AK, Lam JM, Barankin B — Roseola Infantum: An Updated Review · Current Pediatric Reviews · 2024
2. Mullins TB, Daley SF, Krishnamurthy K — Roseola Infantum · StatPearls · 2026
3. King O, Syed HA, Al Khalili Y — Human Herpesvirus 6 · StatPearls · 2026
4. Pippin M, Laws G — A Classic Presentation of Roseola Infantum · Cureus · 2024
5. Petrella RJ — The Eruptive Fevers at Sixes and Sevens · Open Access Emergency Medicine · 2024
6. Buffoni I, Sette C, Brisca G — Neurological Presentation in Roseola Infantum is Seldom Encephalitis in Immunocompetent Children · Indian Journal of Pediatrics · 2022