Ongezonde 'gezonde' producten uit de supermarkt: wat staat er echt op het etiket?

Veel producten in het ‘gezonde’ schap van de supermarkt zijn dat bij nader inzien nauwelijks. Van een koekje dat zich als verantwoord tussendoortje presenteert tot donker brood dat zijn kleur aan moutstroop dankt — misleidende verpakkingen en slimme claims zorgen ervoor dat je iets koopt wat je dacht te kennen, maar niet écht kent.

Waarom ‘gezonde’ claims zo misleidend zijn

Supermarkten liggen vol met producten die zich beroepen op termen als ‘vetarm’, ‘bron van vezels’, ‘ambachtelijk’ of ‘glutenvrij’. Die claims zijn juridisch toegestaan, maar zeggen lang niet alles over de werkelijke samenstelling. De informatie die ertoe doet, staat achterop: de ingrediëntenlijst en de voedingswaardentabel.

Ultrabewerkte voedingsmiddelen — industrieel samengestelde producten met ingrediënten die je thuis niet in de kast hebt — staan de laatste jaren volop in de wetenschappelijke belangstelling. Uit een grote umbrella review en meta-analyse uit 2024 blijkt dat hogere consumptie van zulke producten samenhangt met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en vroegtijdig overlijden.¹ Een uitgebreide review bevestigt vergelijkbare verbanden en wijst erop dat niet alleen de afzonderlijke ingrediënten, maar ook het industriële productieproces zelf een rol kan spelen.²

Dat wil niet zeggen dat elk E-nummer gevaarlijk is. Maar het is wél reden om verder te kijken dan de voorkant.

Hoe lees je een etiket goed?

Drie dingen die je altijd controleert voordat je iets in het karretje legt:

• Ingrediëntenlijst: volgorde is aflopend op gewicht. Staat suiker — of een synoniem als glucosesiroop, fructose of maltodextrine — in de top drie? Let op.
• Voedingswaarden per 100 g, niet per portie. Porties zijn vaak bewust klein opgegeven om het product gunstiger te laten lijken.
• Suikergehalte: meer dan 15 g per 100 g is hoog voor een product dat ‘gezond’ heet.

Special K Biscuit Moments: verantwoord tussendoortje of gewoon koek?

Kellogg’s Special K positioneert zich al jaren als de slankere keuze. De Biscuit Moments Aardbei worden gepresenteerd als ‘verantwoord tussendoortje’, maar bevatten per koekje circa 49 kcal — vrijwel gelijk aan een regulier Bastognekoekje (±50 kcal per stuk).

De koekjes zijn per twee verpakt, waardoor je onbewust bijna 100 kcal per moment eet. De ‘gezonde’ positionering steunt hier louter op marketing, niet op een wezenlijk verschil in samenstelling ten opzichte van een doorsnee koekje.

Grillworst met ‘ambachtelijke slagerskwaliteit’: wat betekent dat eigenlijk?

De aanduiding ambachtelijk is in Nederland niet wettelijk beschermd. Elk product mag die term gebruiken, ongeacht de productiemethode. Grillworst die zichzelf als ‘bereid volgens oud recept’ presenteert, kan tegelijkertijd een uitgebreide lijst kleurstoffen, conserveermiddelen en aroma’s bevatten.

Dat E-nummers per definitie schadelijk zijn, is een misvatting — de meeste zijn na uitgebreid onderzoek goedgekeurd door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA). Maar een lange additievenlijst in een ‘ambachtelijk’ product maakt de claim wel erg hol.³

Ontbijtkoek met 40% suiker: vetarm is niet hetzelfde als gezond

Peijnenburg Ontbijtkoekrepen worden gepresenteerd als ‘minder dan 2% vet’ en ‘een bron van voedingsvezels’. Beide claims kloppen formeel — maar het suikergehalte ligt rond de 40 gram per 100 gram.

Dit is een klassiek voorbeeld van een misleidende gezondheidsclaim. Vetarm zegt niets over de suikerdichtheid van een product. Bij structureel overmatige suikerinname draagt dit bij aan gewichtstoename en een verhoogd risico op metabole aandoeningen, ongeacht het vetgehalte.⁴ De vezelclaim is technisch juist, maar het vezelgehalte (~3%) is laag: om merkbaar van de vezels te profiteren, eet je zo veel ontbijtkoek dat de suikerinname alsnog fors oploopt.

Waldkornbrood: bestaat Waldkorn-graan eigenlijk wel?

Waldkorn is geen graansoort. Het is een handelsnaam voor een mengsel van gewone granen, waaronder tarwebloem — dezelfde grondstof als witbrood. De donkere kleur is afkomstig van verbrande mout of moutstroop, niet van een bijzonder vezelrijk of gezond graan.

Donker brood is niet automatisch gezonder dan licht brood. Volkorenbrood — waarbij de hele graankorrel inclusief zemelen en kiem is verwerkt — scoort aantoonbaar beter op vezelgehalte. Als je kiest voor brood om de vezels, controleer dan of ‘volkorenmeel’ of ‘volkoren tarwebloem’ bovenaan de ingrediëntenlijst staat.

Wat kun je wél doen?

• Draai altijd de verpakking om en lees de ingrediëntenlijst — niet alleen de claims op de voorkant.
• Vergelijk producten op 100 g, niet op de opgegeven portiegrootte.
• Houd bij bewerkte producten het suikergehalte in de gaten: boven de 15 g per 100 g is hoog.
• ‘Vetarm’, ‘licht’, ‘bron van…’ en ‘ambachtelijk’ zijn marketingtermen, geen kwaliteitsgaranties.
• Ultrabewerkte producten met lange ingrediëntenlijsten van industriële stoffen zijn in meerdere grote reviews geassocieerd met verhoogde gezondheidsrisico’s op de lange termijn.⁵

Betrouwbare, onafhankelijke voedingsinformatie vind je bij het Voedingscentrum en Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Is Becel ProActiv ongezond?

Becel ProActiv bevat plantensterolen die het LDL-cholesterol aantoonbaar kunnen verlagen — dat is een effect dat door de EFSA is erkend. Of die LDL-verlaging ook daadwerkelijk het risico op hart- en vaatziekten verlaagt, is in grote gerandomiseerde studies nog niet definitief aangetoond. Bovendien kan dagelijks gebruik de opname van bèta-caroteen enigszins beperken. Het product is voor de meeste gezonde volwassenen niet gevaarlijk, maar het gezondheidseffect is genuanceerder dan de marketing suggereert; gebruik je cholesterolverlagende medicatie, overleg dan altijd met je arts of apotheker.

Is vers geperst sinaasappelsap uit een supermarktpersmachine gezond?

Vers geperst sinaasappelsap behoudt vitaminen en antioxidanten, maar bevat evenveel suiker als drie à vier hele sinaasappels — zonder de vezels van het vruchtvlees. Die vezels helpen de suikeropname in je bloedbaan te temperen en zorgen voor een lagere glycemische belasting. Sap is daardoor minder verzadigend en minder gunstig voor je bloedsuiker dan een heel stuk fruit eten. De gezondheidshalo van ‘vers geperst’ is groter dan de werkelijkheid rechtvaardigt.

Hoe herken ik een ultrabewerkt product?

Een vuistregel: als de ingrediëntenlijst stoffen bevat die je zelf niet in de keuken zou gebruiken — zoals glucosesiroop, maltodextrine, gemodificeerd zetmeel of bepaalde emulgatoren — dan gaat het waarschijnlijk om een ultrabewerkt product. Hoe langer de lijst, hoe groter de kans op sterke bewerking. De NOVA-classificatie is de meest gebruikte wetenschappelijke methode om de bewerkingsgraad van voedsel te beoordelen.²

Is vetarme producten kiezen een goede strategie voor gewichtsverlies?

‘Vetarm’ zegt alleen iets over het vetgehalte, niet over suiker, calorieën of de mate van bewerking. Veel vetarme producten compenseren het verlies aan smaak met extra suiker of zout, waardoor het totale calorieprofiel vergelijkbaar of slechter kan uitpakken. Voor gewichtsbeheersing is het totaal aan calorieën én de kwaliteit van de voeding relevanter dan alleen het vetpercentage.

Is donker brood altijd gezonder dan wit brood?

Nee. De kleur van brood zegt niets over de vezelrijkheid. Sommige donkere broodsoorten danken hun kleur aan moutstroop of karamelkleurstof, niet aan volkorenmeel. Echt volkorenbrood — waarbij de hele graankorrel inclusief zemelen en kiem is verwerkt — bevat meer vezels, vitaminen en mineralen dan brood dat alleen donker gekleurd is. Controleer altijd of ‘volkorenmeel’ of ‘volkoren tarwebloem’ bovenaan de ingrediëntenlijst staat.

Wat betekent ‘bron van vezels’ precies op een verpakking?

Volgens Europese regelgeving (Verordening EG 1924/2006) mag een product zich ‘bron van vezels’ noemen als het ten minste 3 gram vezels per 100 gram bevat — een relatief lage drempel. Een product met deze claim hoeft dus niet bijzonder vezelrijk te zijn. Ter vergelijking: een plak volkoren roggebrood bevat doorgaans 5–7 g vezels per 100 g. Lees altijd de voedingswaardentabel voor de exacte hoeveelheid.