
Verborgen gifstoffen in voedsel: wat ze zijn, hoe je lichaam ze verwerkt en wat je kunt doen
Welke gifstoffen zitten er in je voeding, van schimmeltoxines tot stoffen uit verpakkingen? Wanneer is het riskant en wat kun je er zelf aan doen?
Via je voeding krijg je elke dag kleine hoeveelheden ongewenste stoffen binnen. Denk aan resten van bestrijdingsmiddelen, schimmeltoxines, stoffen uit verpakkingen en stoffen die ontstaan bij verhitting. Eet je gevarieerd, dan blijft dat meestal ruim onder de Europese veiligheidsnormen en ruimt je lever het op. De meeste winst haal je met goede opslag, beschimmeld voedsel weggooien en afwisselen in wat je eet.
Welke gifstoffen kun je via voedsel binnenkrijgen?
Ongewenste stoffen in voeding vallen grofweg in vijf groepen uiteen.12
- Resten van bestrijdingsmiddelen. Ze kunnen op of in groente en fruit achterblijven. De EU stelt per product en per middel een maximale residulimiet vast.
- Schimmeltoxines (mycotoxines). Schimmels op granen, noten, gedroogd fruit en specerijen maken deze gifstoffen aan. Verhitting breekt de meeste ervan maar gedeeltelijk af.1
- Stoffen die ontstaan bij bewerking. Bij bakken, frituren en roosteren op hoge temperatuur kunnen onder meer acrylamide en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) ontstaan.1
- Stoffen uit verpakking en keukengerei. Denk aan bisfenolen uit de binnenlaag van blikken, microplastics en stoffen uit servies van bamboe-melamine.345
- Voedingsadditieven (E-nummers). Dit zijn toegelaten hulpstoffen. Voor elk additief geldt een maximale dagelijkse inname.
In het Nederlandse voedsel wordt op al deze stoffen gecontroleerd door de NVWA. Achtergrondinformatie voor consumenten vind je bij het Voedingscentrum.
Welke schimmeltoxines zijn het belangrijkst?
Mycotoxines vallen het minst op van alle gifstoffen in voedsel. Je ziet en proeft ze niet, en een product kan besmet zijn zonder dat er zichtbare schimmel op zit. Vooral warme, vochtige omstandigheden bij teelt en opslag geven schimmels de kans om toxines te maken.6
| Toxine | Voornaamste bron | Mogelijke effecten |
|---|---|---|
| Aflatoxine B1 | Pinda’s, maïs, noten, vijgen, specerijen | Leverkanker; IARC Groep 16 |
| Deoxynivalenol (DON) | Tarwe, maïs, haver, gerst | Misselijkheid, braken, effect op afweer7 |
| Ochratoxine A | Granen, gedroogd fruit, koffie, wijn | Nierschade bij langdurige blootstelling1 |
| Fumonisines | Maïs en maïsproducten | In verband gebracht met lever- en nierbelasting1 |
| Patuline | Rottende appels, appelsap | Maag-darmklachten, celschade1 |
DON verdient extra aandacht, omdat granen bij ons een basisvoedingsmiddel zijn. De stof is vrij hittebestendig en blijft voor een groot deel achter in brood en pasta.7 Aflatoxine B1 is van alle natuurlijke stoffen een van de sterkste kankerverwekkers. In Europa is het vooral een risico bij geïmporteerde noten, pinda’s en specerijen.6
Wat komt er uit blikken, plastic en bamboe servies?
Niet alle gifstoffen komen uit het voedsel zelf. Een deel komt uit de verpakking of het servies.
Blikvoeding. De binnenkant van veel blikken heeft een coating waaruit bisfenol A (BPA) en verwante stoffen in het voedsel kunnen overgaan. Bij vette of zure producten en bij verhitting in het blik gaat er meer over. De vervangende stoffen in BPA-vrije coatings zijn nog minder goed onderzocht.3
Microplastics. Microplastics zijn aangetroffen in onder meer zeezout, schelpdieren, vis en flessenwater. Hoeveel je binnenkrijgt is duidelijk aan het worden, maar wat dat betekent voor je gezondheid is nog onzeker.4
Bamboe-melamine servies. Bekers en borden van bamboevezel met melaminehars kunnen formaldehyde en melamine afgeven, vooral als je er hete of zure dingen in doet. Om die reden mag bamboevezel in de EU niet als vulstof in plastic voedselcontactmaterialen worden gebruikt.5
Hoe verwerkt je lichaam gifstoffen?
De lever is het belangrijkste orgaan voor het verwerken van vreemde stoffen. Dat proces heet biotransformatie en verloopt in twee fasen:
- Fase 1, omzetten. Enzymen uit de cytochroom P450-familie veranderen de stof chemisch. Het tussenproduct kan dan tijdelijk reactiever zijn dan de oorspronkelijke stof. Aflatoxine B1 is daar een duidelijk voorbeeld van: pas na deze omzetting ontstaat een vorm die zich aan DNA kan binden.6
- Fase 2, koppelen en afvoeren. De lever koppelt het tussenproduct aan een ander molecuul, bijvoorbeeld glucuronzuur. Zo wordt het wateroplosbaar en verlaat het je lichaam via urine of gal. DON wordt bij mensen grotendeels op deze manier uitgescheiden.7
Bij gewone blootstelling doet dit systeem zijn werk goed. Het gaat mis bij langdurige blootstelling aan hoge doses, of als de lever al beschadigd is. Twijfel je over je leverfunctie? Dan kan je huisarts dat met bloedonderzoek nagaan. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over leverklachten.
Wat betekenen ADI en TDI voor jou?
Europese voedselautoriteiten werken met twee soorten grenswaarden:
| Norm | Voluit | Voor welke stoffen |
|---|---|---|
| ADI | Aanvaardbare Dagelijkse Inname | Bewust toegevoegde stoffen, zoals additieven |
| TDI | Toelaatbare Dagelijkse Inname | Onbedoelde verontreinigingen, zoals zware metalen en mycotoxines |
Beide normen geven aan hoeveel je je hele leven lang dagelijks kunt binnenkrijgen zonder aantoonbaar gezondheidsrisico. Ze worden per stof vastgesteld. Wat er gebeurt als je meerdere stoffen tegelijk binnenkrijgt, het zogeheten cocktaileffect, is lastiger te beoordelen. Juist dat, en de nieuwe verontreinigingen zoals microplastics, krijgen in toxicologisch onderzoek steeds meer aandacht.2
Is biologisch of biologisch-dynamisch eten veiliger?
Bij biologische teelt zijn synthetische bestrijdingsmiddelen niet toegestaan. Kies je biologisch, dan krijg je daar dus minder resten van binnen. Biologisch-dynamisch (Demeter) volgt dezelfde basisregels, met extra eisen voor de bedrijfsvoering.
Tegen schimmeltoxines beschermt biologisch je niet vanzelf. Of er aflatoxine of DON ontstaat, hangt vooral af van het weer, de oogst en de opslag, en veel minder van de teeltmethode.67 Ook voor stoffen uit verpakkingen en voor stoffen die bij verhitting ontstaan maakt het weinig uit. Biologisch kan een zinnige keuze zijn, maar opslag, variatie en bereiding blijven net zo belangrijk.
Wat kun je zelf doen om je blootstelling te beperken?
Met een paar gewoontes verlaag je je dagelijkse blootstelling al flink:
- Was en schil groente en fruit. Wassen, schillen en sorteren verlagen de hoeveelheid resten van bestrijdingsmiddelen en sommige andere verontreinigingen.1
- Gooi beschimmeld voedsel weg. Bij zacht fruit, brood, jam en restjes is afsnijden niet genoeg: de schimmel en zijn toxines kunnen dieper zitten dan je ziet. Op de site van het Voedingscentrum lees je wanneer je wel een stuk kunt wegsnijden.
- Bewaar noten, granen en specerijen droog en koel. Gooi ze weg als ze muf ruiken of bitter smaken.6
- Varieer. Wissel af tussen soorten granen, noten en fruit, zodat je niet steeds dezelfde stof binnenkrijgt.
- Bak en frituur niet te donker. Goudgeel in plaats van bruin geeft minder acrylamide.1
- Verwarm voedsel niet in het blik of in plastic. Doe het eerst in een pan of in glas.34
- Gebruik bamboe-melamine servies niet voor hete of zure gerechten.5
Gebruik je medicijnen of heb je een lever- of nieraandoening? Overleg dan met je huisarts of apotheker als je je zorgen maakt over een bepaalde blootstelling.
Veelgestelde vragen
Beschermt biologisch of biologisch-dynamisch eten mij beter tegen gifstoffen?
Voor resten van synthetische bestrijdingsmiddelen wel, want die middelen zijn in de biologische teelt niet toegestaan. Tegen schimmeltoxines zoals aflatoxine en DON beschermt het niet vanzelf: die hangen vooral af van het weer en de opslag.67 Goede opslag en variatie blijven daarom belangrijk, wat je ook kiest.
Kan ik een schimmelplek wegsnijden en de rest opeten?
Bij zacht voedsel zoals brood, zacht fruit, jam en restjes niet, want schimmel en toxines kunnen door het hele product zitten. Bij hard voedsel zoals harde kaas of een wortel kun je soms ruim wegsnijden. Het Voedingscentrum geeft per product aan wat veilig is. Twijfel je, gooi het dan weg.
Gaan schimmeltoxines kapot als ik eten kook of bak?
Meestal maar voor een deel. Mycotoxines zijn behoorlijk hittebestendig, dus koken, bakken of pasteuriseren maakt besmet voedsel niet veilig.1 DON blijft bijvoorbeeld voor een groot deel achter in brood.7
Is blikvoeding schadelijk?
Af en toe iets uit blik eten is geen probleem. Uit de coating van blikken kunnen wel bisfenolen in het voedsel komen, vooral bij vette of zure producten en als je in het blik verwarmt.3 Wissel blik af met vers, diepvries of glas, en verwarm de inhoud altijd in een pan.
Is het gevaarlijk om elke dag producten met E-nummers te eten?
Eet je gevarieerd, dan is de kans klein dat je de ADI van een additief structureel overschrijdt. Wie veel ultrabewerkt voedsel eet, krijgt wel veel verschillende stoffen tegelijk binnen. De combinatie-effecten daarvan worden nog onderzocht.2
Hoe weet ik of mijn lever goed werkt?
Voor leverfunctie bestaat geen betrouwbare thuistest. Moeheid, huidklachten of een opgeblazen gevoel hebben veel mogelijke oorzaken en zeggen weinig over je lever. Heb je aanhoudende klachten, ga dan naar je huisarts. Die kan je leverwaarden in het bloed laten bepalen.
Footnotes
-
Vignesh A, Amal TC, Vasanth K. Food contaminants: Impact of food processing, challenges and mitigation strategies for food security. Food research international (Ottawa, Ont.). 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39059927/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9
-
Huang Y, Wu D, Wang H. Editorial for special issue: Emerging food contaminants and next generation toxicological studies. Food and chemical toxicology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37348805/ ↩ ↩2 ↩3
-
Zheng J, Tian L, Bayen S. Chemical contaminants in canned food and can-packaged food: a review. Critical reviews in food science and nutrition. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34583591/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Sewwandi M, Wijesekara H, Rajapaksha AU. Microplastics and plastics-associated contaminants in food and beverages; Global trends, concentrations, and human exposure. Environmental pollution (Barking, Essex : 1987). 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36442819/ ↩ ↩2 ↩3
-
Guan MY, Zhong HN, Wang ZW. Chemical contaminants from food contact materials and articles made from or containing wood and bamboo - a review. Food additives & contaminants. Part A, Chemistry, analysis, control, exposure & risk assessment. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36693199/ ↩ ↩2 ↩3
-
Shabeer S, Asad S, Jamal A. Aflatoxin Contamination, Its Impact and Management Strategies: An Updated Review. Toxins. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35622554/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7
-
Lin Y, Wang R, Liu S. Deoxynivalenol and Its Metabolites: Contamination, Metabolism, and Toxicity. Toxins. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41295870/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6
Persoonlijk plan · gratis
Afvallen met keto? Begin met jouw plan
Beantwoord een paar korte vragen en ontvang direct je persoonlijke keto-plan.
Start de keto-check- 100% gratis
- Klaar in 2 minuten
- Direct je persoonlijke plan
Bronnen
- Shabeer S, Asad S, Jamal A — Aflatoxin Contamination, Its Impact and Management Strategies: An Updated Review · Toxins · 2022
- Zheng J, Tian L, Bayen S — Chemical contaminants in canned food and can-packaged food: a review · Critical reviews in food science and nutrition · 2023
- Vignesh A, Amal TC, Vasanth K — Food contaminants: Impact of food processing, challenges and mitigation strategies for food security · Food research international (Ottawa, Ont.) · 2024
- Sewwandi M, Wijesekara H, Rajapaksha AU — Microplastics and plastics-associated contaminants in food and beverages; Global trends, concentrations, and human exposure · Environmental pollution (Barking, Essex : 1987) · 2023
- Huang Y, Wu D, Wang H — Editorial for special issue: Emerging food contaminants and next generation toxicological studies · Food and chemical toxicology · 2023
- Guan MY, Zhong HN, Wang ZW — Chemical contaminants from food contact materials and articles made from or containing wood and bamboo - a review · Food additives & contaminants. Part A, Chemistry, analysis, control, exposure & risk assessment · 2023
- Lin Y, Wang R, Liu S — Deoxynivalenol and Its Metabolites: Contamination, Metabolism, and Toxicity · Toxins · 2025
Gratis keto-check · 2 minuten
Ontvang je persoonlijke keto-plan om af te vallen
Afgestemd op wat jij lekker vindt en hoeveel tijd je hebt om te koken. Je plan staat direct klaar.
Ja, ik wil mijn keto-plan- 100% gratis
- Klaar in 2 minuten
- Direct je persoonlijke plan
Lees ook
Meer over levensstijl

Levensstijl
Droge mond (xerostomie): oorzaken, klachten en 15 manieren om het te verlichten
Waarom heb je een droge mond en wat helpt er echt? Lees over de oorzaken van xerostomie, van medicijnen tot Sjögren, en wat je er zelf aan kunt doen.

Koffiedik scrub bij cellulite: wat werkt er écht, en wat niet?
Helpt een koffiedik scrub tegen cellulite? Lees wat cafeïne en scrubben wel en niet doen, hoe je de scrub maakt en welke behandelingen beter onderbouwd zijn.

Lage rugpijn voorkomen en verhelpen: wat werkt echt?
Wat helpt echt tegen lage rugpijn? Lees wat onderzoek zegt over bewegen, oefeningen, zitten, tillen, slaaphouding en wanneer je naar de huisarts gaat.

Ouderdomswratten: hoe herken je ze en wanneer ga je naar de dermatoloog?
Ouderdomswratten zijn goedaardig, maar sommige melanomen lijken erop. Hoe herken je ze, waar komen ze vandaan en wanneer laat je een plek controleren?

Alcohol en je gezondheid: wat zegt het onderzoek echt?
Is één glas alcohol per dag nog oké? Wat onderzoek zegt over kanker, je hart, binge drinken en medicijnen, en waarom rode wijn geen gezondheidsdrank is.
9 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
Theo Venhorst Hoi Jack bedankt voor je mooie webside Ik zie bij glucoronisatie dat melatonine onder de gifstoffen staat. weet je dat wel zeker Groetjes TheoRobert Jan Hendriksauteur Dag Theo, Dat gedeelte van het artikel is gebaseerd op het volgende rapport van natuurdiëtisen. Bron http://www.natuurdietisten.nl/files/Verzorging%20van%20de%20leverbiotransformatie.pdf Bedankt voor de tip, ik ga dit nog verder uitzoeken of het 100% klopt.Thierry Maréchal Prachtig artikel! Proficiat!Robert Jan Hendriksauteur Bedankt voor je reactie, blij te lezen dat je het een goed artikel vond.henk gisteren een reportage gezien van Arte over het middel glycosulfaat overal op de wereld gebruikt voor onkruidbestrijding ingezet dit middel zit inmiddels bijna in ieders lichaam waar het een enorme schade aan kan brengen Bekijk en huiver van deze reportage en van het feit dat de Amerikaanse firma die dit produceert door het nieuwe handelsverdrag met Europa zijn rommel hier ook gaat verspreiden. Ik ben bang geworden . .julia Hoi Jack, Ik lees veel over voeding en probeer altijd te kijken of dingen wetenschappelijk zijn bewezen. Ik lees in deze blog dat pesticiden erg schadelijk zijn voor de gezondheid. Echter is hier wel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan maar zeggen die dat het niet schadelijk is. Ik heb die info uit deze bron: http://www.npo.nl/broodje-gezond/31-05-2016/KN_1681153 "broodje gezond" is een programma dat uitzoekt of bepaalde mythes over gezondheid waar of niet waar zijn. Dat doen ze aan de hand van wetenschappers. Ik ben dus wel geneigd dat te geloven. Wat vind jij hiervan? Ik ben benieuwd naar je reactie! groetjesTeam OptimaleGezondheid Ik heb de uitzending gezien. Hoewel ik hier wel van op de hoogte was, is het wel erg confronterend. Des te meer reden om nog meer op te letten wat je eet. Wellicht biologisch of biologisch-dynamisch?joelle lion ik was ook mijn groente en fruit met zuivering zout mijn tanden mee poetsen en gebruik ik het om schoon te maken goed voor het milieu en niet duur .Tily Van Bilsen Ik ben blij dat ik jouw site heb ontdekt. Het helpt me nog beter op te letten bij de aankoop van voedingsmiddelen. Ik polste tot nu toe altijd in het boekje “wat zit er in uw eten” van Corinne Gouget, maar nu heb ik nog meer informatie.