Wanneer heb je diabetes? Diagnosecriteria, bloedsuikerwaarden en symptomen

Diabetes mellitus wordt officieel vastgesteld op basis van bloedsuikerwaarden. Je hebt diabetes wanneer je nuchtere bloedglucose bij herhaling ≥ 7,0 mmol/L bedraagt, je HbA1c ≥ 48 mmol/mol is, of je willekeurige bloedglucose ≥ 11,1 mmol/L is mét duidelijke klachten.¹ Twijfel je? Laat het altijd door je huisarts bepalen — een bloedtest is de enige betrouwbare manier.

Welke bloedsuikerwaarden duiden op diabetes?

De diagnose diabetes wordt niet op basis van één meting gesteld. In Nederland hanteert de huisarts de nuchtere bloedglucose of het HbA1c (een gemiddelde over de afgelopen 2–3 maanden).¹

Bij ontbreken van symptomen wordt een afwijkende waarde altijd met een tweede meting bevestigd.¹

Let op: In Nederland wordt bloedglucose uitgedrukt in mmol/L. Oudere Angelsaksische bronnen gebruiken mg/dL: 1 mmol/L ≈ 18 mg/dL.

Wat zijn de symptomen van diabetes?

Diabetes type 2 geeft soms jarenlang nauwelijks klachten.² Als klachten wél optreden, zijn de meest voorkomende:

• Veel en frequent plassen (polyurie)
• Overmatige dorst (polydipsie)
• Onverklaard gewichtsverlies
• Aanhoudende vermoeidheid
• Wazig zien
• Langzaam genezende wondjes
• Terugkerende infecties (blaasontsteking, schimmelinfectie)

Heb je meerdere van deze klachten? Raadpleeg je huisarts voor een bloedtest. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.

Type 1, type 2 en zwangerschapsdiabetes: wat zijn de verschillen?

Niet alle diabetes is hetzelfde — oorzaak, risicogroep en behandeling lopen sterk uiteen.³⁴

Type 2 is veruit de meest voorkomende vorm — wereldwijd meer dan 90% van alle gevallen.² In Nederland leven naar schatting meer dan 1,1 miljoen mensen met diabetes, en dat aantal stijgt nog steeds.

Wat is prediabetes en wanneer moet je actie ondernemen?

Prediabetes — ook wel ‘gestoord nuchter glucose’ of ‘borderline diabetes’ — betekent dat je bloedsuiker structureel boven normaal uitkomt zonder de drempelwaarde voor diabetes te bereiken.¹ Zonder leefstijlverandering ontwikkelt een deel van de mensen met prediabetes binnen enkele jaren type 2 diabetes.

Wat onderzoek als effectief beschouwt bij prediabetes:⁵

• Bewegen: minimaal 150 minuten matige intensiteit per week verbetert insulinegevoeligheid
• Voeding aanpassen: minder snel verteerbare koolhydraten, meer vezels en groenten
• Gewicht verminderen: 5–7% gewichtsverlies kan het risico op diabetes significant verlagen
• Regelmatige controle: jaarlijkse HbA1c-meting via de huisarts

Praktische begeleiding bij prediabetes vind je bij het Diabetesfonds.

Welke complicaties heeft diabetes?

Langdurig verhoogde bloedsuikers beschadigen bloedvaten en zenuwen door het hele lichaam.⁶ De meest onderzochte complicaties:

• Oogschade (diabetische retinopathie): beschadiging van bloedvaatjes in het netvlies; bij slechte glucoseregulatie een van de meest voorkomende oorzaken van verminderd gezichtsvermogen bij werkende volwassenen⁶
• Nierschade (diabetische nefropathie): ongeveer 40% van mensen met diabetes ontwikkelt enige mate van nierschade⁶
• Zenuwschade (diabetische neuropathie): gevoelloosheid, tintelingen of pijn, vooral in voeten en benen
• Hart- en vaatziekten: twee- tot driemaal hoger risico op hartinfarct of beroerte⁶
• Diabetisch voetsyndroom: slechte wondgenezing door verstoorde doorbloeding en zenuwschade

Bij type 1 diabetes is diabetische ketoacidose (DKA) een ernstige acute complicatie bij ernstig insulinetekort — dit vereist direct medische hulp.⁷

Hoe wordt diabetes behandeld?

De aanpak hangt af van type en ernst.⁵

Type 2 diabetes: leefstijlverandering staat voorop — voeding, beweging en gewichtsbeheersing. Medicatie (meestal metformine als eerste stap) wordt toegevoegd wanneer leefstijl onvoldoende effect heeft. Later in het ziekteproces kan insuline nodig zijn.

Type 1 diabetes: levenslange insulinetherapie is noodzakelijk, omdat de eigen insulineproducerende cellen definitief zijn vernietigd.⁴

Laat je behandeling altijd begeleiden door je huisarts of diabetesverpleegkundige. Chronische aandoeningen als diabetes vragen om een persoonlijk plan — zelfbehandeling op basis van internetbronnen is niet veilig.

Veelgestelde vragen

Kan ik diabetes hebben zonder het te weten?

Ja, zeker bij type 2 diabetes. Klachten kunnen jarenlang uitblijven of worden toegeschreven aan andere oorzaken. Naar schatting heeft een aanzienlijk deel van de mensen met type 2 diabetes de diagnose nog niet gekregen. Een nuchtere bloedglucose of HbA1c-test via de huisarts is de enige betrouwbare manier om dit vast te stellen.

Wat is een normale bloedsuikerspiegel nuchter?

Nuchter (minimaal 8 uur niet gegeten) geldt een bloedglucose onder de 6,1 mmol/L als normaal. Waarden tussen 6,1 en 6,9 mmol/L wijzen op prediabetes; 7,0 mmol/L of hoger op diabetes, te bevestigen met een tweede meting. Na een maaltijd mag de bloedsuiker tijdelijk hoger zijn — dat is normaal en zegt op zichzelf niets over diabetes.

Wat is het verschil tussen hypoglykemie en hyperglykemie?

Hyperglykemie (te hoge bloedsuiker) is kenmerkend voor onvoldoende behandelde diabetes en veroorzaakt op de lange termijn orgaanschade. Hypoglykemie (te lage bloedsuiker, onder ± 3,9 mmol/L) is een bijwerking van insuline of bepaalde diabetesmedicatie — geen kenmerk van de ziekte zelf. Symptomen van hypoglykemie zijn trillen, zweten, duizeligheid en honger; de directe behandeling is het innemen van snelle koolhydraten zoals druivensuiker, nooit insuline.

Welke bloedtest gebruikt de huisarts voor de diagnose diabetes?

De huisarts gebruikt meestal de nuchtere bloedglucose of het HbA1c. De HbA1c-test geeft het gemiddelde bloedsuikergehalte over de afgelopen 2–3 maanden aan en vereist niet dat je nuchter bent. Bij twijfel kan een orale glucosetolerantietest (OGTT) worden ingezet, waarbij bloed wordt geprikt voor én 2 uur na het drinken van een gestandaardiseerde suikeroplossing.

Is prediabetes gevaarlijk?

Prediabetes is een duidelijk waarschuwingssignaal, maar geen onomkeerbaar vonnis. Zonder leefstijlverandering ontwikkelt een deel van de mensen met prediabetes type 2 diabetes. Onderzoek toont echter aan dat gewichtsverlies, meer bewegen en aanpassing van het voedingspatroon het risico aanzienlijk kunnen verlagen — en het proces bij sommigen zelfs kunnen terugdraaien.

Is zwangerschapsdiabetes gevaarlijk voor moeder en kind?

Zwangerschapsdiabetes vergroot het risico op complicaties zoals een te groot kind, vroeggeboorte en een verhoogde kans op een keizersnede. Na de bevalling verdwijnt de aandoening bij de meeste vrouwen, maar het risico op type 2 diabetes later in het leven blijft verhoogd. Begeleiding door een gynaecoloog of internist is noodzakelijk voor zowel moeder als kind.