Wat is trombose? Soorten, oorzaken en behandeling uitgelegd

Trombose is een bloedstolsel dat spontaan ontstaat in een bloedvat, zonder dat er sprake is van een wond. Dat stolsel kan een ader of slagader gedeeltelijk of volledig afsluiten, waardoor weefsel zuurstoftekort krijgt. De gevolgen variëren van een pijnlijk gezwollen been tot levensbedreigende situaties zoals een longembolie of herseninfarct.¹

Hoe werkt de bloedsomloop?

Je lichaam beschikt over een geavanceerd stelsel van bloedvaten dat zuurstof aanvoert en koolzuur afvoert. De linkerkamer van het hart pompt zuurstofrijk bloed via de slagaders naar organen en weefsels. Die slagaders vertakken zich in steeds kleinere vaten, tot aan de haarfijne haarvaten. Daar vindt de uitwisseling plaats: zuurstof gaat het weefsel in, koolzuur gaat mee terug.

Het zuurstofarme bloed keert via de aders terug naar de rechterkamer van het hart, wordt doorgepompt naar de longen, en neemt daar opnieuw zuurstof op. Zo begint de cyclus opnieuw. Verstoringen in dit systeem — zoals een bloedstolsel — kunnen de zuurstoftoevoer naar weefsels ernstig in gevaar brengen.

Wat is trombose precies?

Je lichaam heeft een stollingsmechanisme om bloedverlies bij wonden te beperken. Bij trombose wordt dit mechanisme actief zónder dat er een wond is. Er ontstaat dan een stolsel — een trombus — in een bloedvat dat de doorstroom geheel of gedeeltelijk blokkeert.¹

Bekende risicofactoren zijn langdurige bedrust, operaties, overgewicht, erfelijke stollingsstoornissen (zoals het antifosfolipidensyndroom, een auto-immuunziekte die de stolling verstoort) en bepaalde medicatie.² Bij sommige mensen speelt ook een onderliggende aandoening een rol.

Welke soorten trombose zijn er?

Trombose kan in principe overal in het lichaam optreden. De ernst hangt sterk af van de locatie van het stolsel.

Hartinfarct

Bij een hartinfarct raken één of meer kransslagaders geblokkeerd. Deze slagaders voorzien het hart zelf van zuurstof. Wanneer de bloedstroom wegvalt, sterft het achterliggende hartspierweefsel af. Ook na herstel blijft er een litteken op de hartspier achter.

Herseninfarct

Hetzelfde principe geldt voor de hersenen. Een stolsel in een hersenslagader snijdt de zuurstoftoevoer naar hersenweefsel af. Afhankelijk van de grootte en locatie kunnen de gevolgen variëren van tijdelijke verwardheid tot blijvende verlamming of spraakproblemen.³

Diep-veneuze trombose (trombosebeen)

Diep-veneuze trombose (DVT) is een stolsel in de diepe aders, doorgaans in een been, soms in een arm. Typische risicosituaties zijn langdurig liggen na een operatie, lange vluchten en erfelijke stollingsafwijkingen. Overgewicht vergroot het risico eveneens.¹ Een trombosebeen ziet er soms onschuldig uit, maar het gevaar schuilt in het mogelijke doorschieten naar een longembolie.

Longembolie

Als een stolsel of een deel ervan vanuit een trombosebeen losschiet, reist het mee met de bloedstroom totdat het een kleiner vat bereikt — vaak haarvaten rondom de longen. Het longweefsel achter de blokkade valt weg uit de uitwisseling van zuurstof en koolzuur. De directe gevolgen zijn ernstige benauwdheid en zuurstoftekort. Een longembolie is in principe levensbedreigend.⁴

Is een trombosebeen altijd gevaarlijk?

Ja, ook als de klachten meevallen. Een trombosebeen vraagt altijd om medische beoordeling, omdat het risico op een longembolie reëel is. Thuisarts.nl adviseert bij zwelling, roodheid en pijn in het been direct contact op te nemen met een huisarts — wacht niet af.

Hoe wordt trombose behandeld?

De behandeling richt zich op het afremmen van de bloedstolling, zodat het stolsel zich niet verder uitbreidt en het lichaam het geleidelijk kan afbreken. Er zijn twee hoofdtypen:

LMWH-injecties (laagmoleculairgewichtheparine) worden ingezet als snelle bescherming, bijvoorbeeld direct na een operatie of bij langdurige bedrust. Ze worden onder de huid gespoten.⁵

Antistollingstabletten — cumarinen zoals acenocoumarol of fenprocoumon, of nieuwere DOAC’s (directe orale anticoagulantia) — worden ingezet wanneer de INR-waarde (een maat voor de stollingssnelheid van het bloed) stabiel is. De dosering moet nauwkeurig worden bewaakt: te weinig werkt niet, te veel geeft bloedingsrisico.

Veelvoorkomende bijwerkingen van cumarinen zijn een langere bloedingstijd bij kleine wondjes en soms jeuk of tijdelijk haarverlies. Een klein deel van de patiënten ervaart dit.

Welke voeding en medicijnen beïnvloeden antistollingsmiddelen?

Dit is een cruciaal onderdeel van de behandeling. Meerdere factoren kunnen de werking van antistollingstabletten sterk verstoren.

Vitamine K-rijke voeding — zoals broccoli, spinazie en boerenkool — kan de werking van cumarinen direct verminderen, omdat vitamine K de bloedstolling bevordert. De trombosedienst begeleidt je hierbij individueel en geeft aan hoeveel je veilig kunt eten.

Andere medicijnen kunnen de werking versterken of juist verzwakken. Dit geldt voor zowel receptplichtige medicatie als vrij verkrijgbare middelen zoals ibuprofen. Overleg altijd met je apotheker of arts vóór je iets nieuws inneemt.

Grapefruit remt het enzym CYP3A4, waardoor de afbraak van bepaalde geneesmiddelen vertraagt. Bij sommige DOAC’s en andere cardiovasculaire medicatie kan dit de bloedspiegel onvoorspelbaar verhogen.

Bij twijfel over voeding of medicijncombinaties: neem altijd contact op met je trombosedienst, apotheker of huisarts via Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste tekenen van trombose?

Bij diep-veneuze trombose in het been zijn de meest voorkomende klachten zwelling, roodheid, warmte en een zeurende of stekende pijn in de kuit of het bovenbeen. Bij een longembolie zijn plotselinge benauwdheid, pijn op de borst en een versnelde hartslag alarmsignalen. Neem bij deze klachten direct contact op met een huisarts of bel 112 bij ernstige klachten.

Wat is het verschil tussen trombose en een embolie?

Trombose is het vormen van een bloedstolsel op een vaste locatie in een bloedvat. Een embolie ontstaat wanneer dat stolsel of een deel ervan losschiet en via de bloedbaan elders vastzit. Een longembolie is dus een direct gevolg van trombose — meestal van een diep-veneuze trombose in het been.

Kan trombose vanzelf overgaan?

Kleine stolsels lost het lichaam soms gedeeltelijk zelf op, maar dit is onvoorspelbaar en het risico op complicaties blijft bestaan zolang het stolsel aanwezig is. Zelfherstel is geen veilige strategie: zonder behandeling kan het stolsel uitgroeien of losscheuren als embolie. Medische beoordeling is altijd noodzakelijk.

Hoe groot is het risico op trombose na een operatie?

Bij operaties aan de benen, heupen of buik en bij langdurige bedrust is het risico op diep-veneuze trombose verhoogd. Ziekenhuizen geven daarom preventief LMWH-injecties en stimuleren vroeg mobiliseren na de ingreep. Het exacte risico hangt af van het type operatie, leeftijd en persoonlijke risicofactoren zoals overgewicht of eerdere trombose.

Mag je bewegen of sporten met een trombosebeen?

Lichte beweging zoals wandelen wordt in veel gevallen aangemoedigd om de bloedcirculatie op gang te houden. Intensief sporten of zware inspanning zijn af te raden totdat de behandeling is gestart en het stolsel stabiel is beoordeeld. Volg altijd het specifieke advies van je behandelend arts of trombosedienst.

Hoe lang moet je antistollingsmiddelen slikken na trombose?

De behandelduur hangt af van de oorzaak en ernst. Bij een eerste, uitgelokte DVT door operatie of bedrust is drie tot zes maanden gebruikelijk. Bij terugkerende trombose of een erfelijke stollingsafwijking kan levenslange behandeling noodzakelijk zijn. De trombosedienst of internist bepaalt dit altijd in overleg met de patiënt.

Wat is de INR-waarde en waarom is die belangrijk bij trombose?

De INR (International Normalized Ratio) is een maat voor hoe snel het bloed stolt. Bij gebruik van cumarinen moet de INR binnen een therapeutische bandbreedte blijven: te laag geeft onvoldoende bescherming tegen nieuwe stolsels, te hoog vergroot het bloedingsrisico sterk. De trombosedienst controleert de INR regelmatig via een bloedprik en past de dosering indien nodig aan.