Wat te doen bij een hittegolf: tips om veilig de hitte door te komen

Bij een hittegolf zijn drie dingen cruciaal: drink voldoende water, zoek koelte op en herken de alarmsignalen van zonnesteek op tijd. Vooral ouderen, baby’s en mensen met chronische aandoeningen lopen verhoogd risico — maar met de juiste maatregelen zijn de meeste hittegerelateerde gezondheidsklachten te voorkomen.¹

Wanneer spreken we officieel van een hittegolf?

Het KNMI hanteert een strikte definitie: minimaal vijf opeenvolgende dagen met een maximumtemperatuur van 25 °C of hoger, waarvan minstens drie dagen 30 °C of meer bereiken — gemeten op anderhalve meter boven het maaiveld in een weerhut. De Belgische KMI gebruikt dezelfde maatstaf.

Hittegolven komen in Nederland steeds vaker voor. Na meerdere hittegolven in de vroege jaren 2000 volgden ook in 2018, 2019 en 2022 officiële hittegolven. De zomer van 2019 was uitzonderlijk: er werd een nationaal warmterecord van ruim 40 °C gemeten. Klimaatwetenschappers verwachten dat hittegolven in Nederland frequenter en intensiever worden.

Wat doet extreme hitte met je lichaam?

Je lichaam koelt zichzelf af via zweten en het verwijden van bloedvaten in de huid. Bij extreme hitte raken deze mechanismen overbelast, met twee belangrijke gevaren als gevolg.²

Zonnesteek: wanneer je lichaam de temperatuur niet meer regelt

Zonnesteek (heatstroke) ontstaat als de kerntemperatuur stijgt boven 40 °C en het lichaam die niet meer zelfstandig kan verlagen.¹ Het centrale zenuwstelsel raakt aangetast, en zonder snelle behandeling kan dit leiden tot orgaanschade aan lever, nieren en hersenen.³⁴ Herkenbare symptomen zijn:

• Lichaamstemperatuur boven 40 °C
• Verwardheid, spraakproblemen of bewustzijnsverlies
• Droge, hete huid (bij klassieke zonnesteek in rust) of juist overmatig zweten (bij inspanning in de hitte)
• Ernstige hoofdpijn en duizeligheid
• Misselijkheid of braken

Er bestaan twee vormen: klassieke heatstroke treft vooral ouderen en kwetsbare groepen tijdens hittegolven, terwijl inspanningsgebonden heatstroke (exertional heatstroke) vaker voorkomt bij jonge, gezonde mensen die zwaar inspannen in warme omstandigheden.³

Zonnesteek is een medische noodsituatie. Bel direct 112 als iemand verward raakt of het bewustzijn verliest door hitte.

Uitdroging: meer dan alleen dorst

Bij extreme hitte zweet je aanzienlijk meer dan normaal. Als je het vochtverlies niet aanvult, raakt je lichaam uitgedroogd (dehydratie). Vroege signalen zijn donkere urine, een droge mond en hoofdpijn. In ernstiger stadia kunnen duizeligheid, lage bloeddruk en flauwvallen optreden.²

Wie loopt het meeste risico bij een hittegolf?

Niet iedereen reageert hetzelfde op extreme hitte. De volgende groepen zijn extra kwetsbaar:²³

Risicogroep	Reden
Ouderen (> 65 jaar)	Verminderd dorstgevoel, minder efficiënte thermoregulatie
Baby’s en jonge kinderen	Klein lichaamsgewicht, snelle opwarming
Chronisch zieken	Hart-, nier- of longaandoeningen beïnvloeden warmteregeling
Mensen met overgewicht	Hogere warmteproductie, slechtere afkoeling
Gebruikers van bepaalde medicijnen	Diuretica, bètablokkers en anticholinergica beïnvloeden zweten of vochtbalans

De Europese hittegolf van 2003 veroorzaakte naar schatting 70.000 extra sterfgevallen — het merendeel onder ouderen en mensen met chronische aandoeningen.³ Recent onderzoek bevestigt dat patiënten met hart- en vaatziekten extra kwetsbaar zijn doordat hun lichaam minder goed compenseert bij aanhoudende hitte.²

Hoe kom je een hittegolf veilig door?

De meeste hittegerelateerde klachten zijn te voorkomen met een paar concrete maatregelen.

Drink voldoende

Bij hitte verlies je meer vocht dan normaal. Water en waterrijke voeding zoals komkommer en watermeloen zijn goede keuzes. Een gangbare richtlijn is 1,5 tot 2 liter per dag; bij forse hitte of inspanning iets meer.²

Let op: heb je een hart- of nierziekte, of gebruik je plaspillen (diuretica)? Vraag dan je arts of apotheker hoeveel je mag drinken — voor sommige aandoeningen gelden vochtbeperkingen.

Zoek koelte op

• Sluit overdag gordijnen en ramen aan de zonkant; open ze ‘s avonds als de buitentemperatuur daalt.
• Verblijf in de koelste kamer van je huis, of zoek een gekoelde openbare ruimte op (bibliotheek, winkelcentrum).
• Neem een lauwwarme douche — ijskoud water laat bloedvaten samentrekken, wat het afkoelen kan vertragen.

Kleding en gedrag

• Kies lichte, luchtige kleding in lichte kleuren. Donkere kleuren absorberen meer warmte.
• Draag een lichte hoed of pet om je hoofd te beschermen.
• Vermijd zware lichamelijke inspanning tussen 11:00 en 15:00 uur.

Houd kwetsbare mensen in de gaten

Controleer regelmatig of oudere of zieke buren en familieleden het goed maken. Zij merken soms zelf niet dat ze in de problemen komen. Meer informatie en adviezen voor risicogroepen vind je op Thuisarts.nl.

Hoe behandel je zonnesteek als eerste hulp?

Bij vermoeden van zonnesteek is snel handelen essentieel. Recente richtlijnen van de Society of Critical Care Medicine benadrukken dat snelle afkoeling de hoeksteen is van de behandeling:⁵

1. Bel 112 bij verwardheid of bewusteloosheid.
2. Breng de persoon naar een koele plek — schaduw of een gekoelde ruimte.
3. Koel actief met natte doeken op hals, oksels en liezen, of sprenkel water op de huid en ventileer.
4. Geef kleine slokjes water als de persoon helder is en kan slikken.
5. Verwijder overbodige kleding om warmteafgifte te bevorderen.

Wacht niet af: elke minuut dat de lichaamstemperatuur boven 40 °C blijft, vergroot het risico op blijvende orgaanschade.¹⁵

Veelgestelde vragen

Hoeveel water moet je drinken bij een hittegolf?

Een gangbare richtlijn is 1,5 tot 2 liter per dag; bij extreme hitte en veel bewegen kan dit hoger liggen. Kies bij voorkeur water of waterrijke voeding zoals komkommer of watermeloen. Heb je een hart- of nierziekte, vraag dan je arts hoeveel je mag drinken — voor sommige aandoeningen gelden vochtbeperkingen.²

Wat zijn de eerste tekenen van een zonnesteek?

Vroege signalen zijn een hoge lichaamstemperatuur (boven 40 °C), ernstige hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. Als iemand verward raakt, niet meer helder spreekt of het bewustzijn verliest, is dat een medische noodsituatie: bel direct 112 en koel de persoon zo snel mogelijk.¹

Wat moet je doen als iemand flauwvalt door de hitte?

Leg de persoon neer in de schaduw of een koele ruimte en verwijder overbodige kleding. Koel het lichaam met vochtige doeken op de hals, oksels en liezen. Bel 112 als de persoon niet bijkomt of verward blijft — flauwvallen door hitte kan een teken zijn van zonnesteek.⁵

Is een airco goed of slecht bij een hittegolf?

Een airco helpt effectief bij het koelen van een ruimte, maar vermijd extreme temperatuurverschillen tussen binnen en buiten. Stel de airco in op een aangenaam koele temperatuur. Houd er rekening mee dat tijdens hittegolven de elektriciteitsvraag sterk stijgt en capaciteitsuitval mogelijk is.

Mogen baby’s buiten zijn bij een hittegolf?

Baby’s zijn bijzonder kwetsbaar voor hitte omdat ze hun lichaamstemperatuur nog niet goed kunnen reguleren.³ Houd ze bij voorkeur in een koele, schaduwrijke omgeving, kleed ze licht en zorg voor voldoende borstvoeding of flesvoeding. Vermijd directe zoninstraling en ga bij twijfel over klachten naar de huisarts.

Helpt alcohol of koffie drinken bij de hitte?

Alcohol heeft een vochtafdrijvend effect en vergroot het risico op uitdroging bij hitte. Bij cafeïne ligt het genuanceerder: matige hoeveelheden koffie veroorzaken bij gewoontegebruikers geen netto vochtverlies, maar bij extreme hitte is water een betere keuze.² Compenseer koffie altijd met extra water.

Wanneer is het officieel een hittegolf in Nederland?

Het KNMI spreekt van een hittegolf als er minimaal vijf opeenvolgende dagen zijn met een maximumtemperatuur van 25 °C of hoger, waarvan ten minste drie dagen 30 °C of meer. Dit wordt gemeten op anderhalve meter hoogte in een weerhut. De Belgische KMI hanteert dezelfde definitie.

Footnotes

1. Zhang Z, Wu X, Zou Z. Heat stroke: Pathogenesis, diagnosis, and current treatment. Ageing Research Reviews. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38986844/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. O’Connor FG. Heat-Related Illnesses. Annals of Internal Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40569698/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Bouchama A, Abuyassin B, Lehe C. Classic and exertional heatstroke. Nature Reviews Disease Primers. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35115565/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Wang F, Zhang Y, Li J. The pathogenesis and therapeutic strategies of heat stroke-induced liver injury. Critical Care. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36528615/ ↩

5. Barletta JF, Palmieri TL, Toomey SA. Society of Critical Care Medicine Guidelines for the Treatment of Heat Stroke. Critical Care Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39982186/ ↩ ↩² ↩³

Bronnen

1. Zhang Z, Wu X, Zou Z — Heat stroke: Pathogenesis, diagnosis, and current treatment · Ageing Research Reviews · 2024
2. O'Connor FG — Heat-Related Illnesses · Annals of Internal Medicine · 2025
3. Bouchama A, Abuyassin B, Lehe C — Classic and exertional heatstroke · Nature Reviews Disease Primers · 2022
4. Wang F, Zhang Y, Li J — The pathogenesis and therapeutic strategies of heat stroke-induced liver injury · Critical Care · 2022
5. Barletta JF, Palmieri TL, Toomey SA — Society of Critical Care Medicine Guidelines for the Treatment of Heat Stroke · Critical Care Medicine · 2025