Wat te doen bij een hittegolf: tips om veilig de hitte door te komen

Bij een hittegolf loopt de lichaamstemperatuur snel op, met gevaar voor uitdroging en zonnesteek. De risico’s zijn het grootst voor ouderen, baby’s en mensen met chronische aandoeningen. De meeste gezondheidsproblemen zijn te voorkomen door voldoende te drinken, koele plekken op te zoeken en hitte-alarmsignalen tijdig te herkennen.

Wanneer spreken we officieel van een hittegolf?

Niet elke hete dag is een hittegolf. Het KNMI hanteert een strikte definitie: minimaal vijf opeenvolgende dagen met een maximumtemperatuur van 25 °C of hoger, waarvan minstens drie dagen 30 °C of meer bereiken — gemeten op anderhalve meter boven het maaiveld in een weerhut. De Belgische KMI gebruikt dezelfde maatstaf.

Hittegolven komen in Nederland steeds vaker voor. Na meerdere hittegolven in de vroege jaren 2000 volgden ook in 2018, 2019 en 2022 officiële hittegolven. De zomer van 2019 was uitzonderlijk: er werd een nationaal warmterecord van ruim 40 °C gemeten. Klimaatwetenschappers verwachten dat hittegolven in Nederland frequenter en intensiever worden.

Wat zijn de gevaren van extreme hitte voor je gezondheid?

Hitte treft het lichaam op twee manieren die snel gevaarlijk kunnen worden: thermische overbelasting (zonnesteek) en vochttekort (uitdroging).

Zonnesteek: wanneer het lichaam de temperatuur niet meer regelt

Zonnesteek — medisch heatstroke of hyperthermie — ontstaat als de lichaamstemperatuur stijgt boven 40 °C en het lichaam die niet meer zelf kan verlagen.¹ Dit treft het centrale zenuwstelsel en kan bij uitblijvende hulp leiden tot ernstige orgaanschade.² Herkenbare symptomen zijn:

• Hoge lichaamstemperatuur (> 40 °C)
• Verwardheid, spraakproblemen of bewustzijnsverlies
• Droge, hete huid (bij klassieke zonnesteek tijdens rust) of juist overmatig zweten (bij inspanning in de hitte)
• Ernstige hoofdpijn en duizeligheid
• Misselijkheid of braken

Zonnesteek is een medische noodsituatie. Bel direct 112 als iemand verward raakt of het bewustzijn verliest door hitte.

Uitdroging: meer dan alleen dorst

Bij extreme hitte zweet je aanzienlijk meer dan normaal — een poging van het lichaam om af te koelen. Als je het vochtverlies niet aanvult, raakt je lichaam uitgedroogd (dehydratie). Vroege signalen zijn donkere urine, een droge mond en hoofdpijn. In ernstiger stadia kunnen duizeligheid, lage bloeddruk en flauwvallen optreden.

Wie loopt het meeste risico bij een hittegolf?

Niet iedereen reageert hetzelfde op extreme hitte. Onderzoek laat zien dat de volgende groepen kwetsbaarder zijn:³⁴

Risicogroep	Reden
Ouderen (> 65 jaar)	Verminderd dorstgevoel, minder efficiënte thermoregulatie
Baby’s en jonge kinderen	Klein lichaamsgewicht, hoge stofwisselingssnelheid
Chronisch zieken	Hart-, nier- of longaandoeningen beïnvloeden warmteregeling
Mensen met overgewicht	Hogere warmteproductie, slechtere afkoeling
Gebruikers van bepaalde medicijnen	Diuretica, antidepressiva en bètablokkers beïnvloeden de vochtbalans

Uit mortaliteitsonderzoek in Spanje blijkt dat hittegolven bij ouderen significant meer sterfte veroorzaken dan bij andere leeftijdsgroepen.⁵ De Europese hittegolf van 2003 veroorzaakte naar schatting 70.000 extra sterfgevallen in Europa.⁴

Wat kun je doen om een hittegolf veilig door te komen?

De meeste problemen zijn te voorkomen met een paar concrete maatregelen.

Drink voldoende

Bij hitte verlies je meer vocht dan normaal. Water en waterrijke voeding (komkommer, watermeloen) zijn goede keuzes. Een gangbare richtlijn is 1,5 tot 2 liter per dag; bij forse hitte iets meer.⁶

Let op: heb je een hart- of nierziekte, of gebruik je plaspillen (diuretica)? Vraag dan je arts of apotheker hoeveel je mag drinken — voor sommige aandoeningen gelden vochtbeperkingen.

Zoek koelte op

• Sluit overdag gordijnen en ramen aan de zonkant; open ze ‘s avonds als de buitentemperatuur daalt.
• Verblijf in de koelste kamer van je huis, of zoek een gekoelde openbare ruimte op (bibliotheek, winkelcentrum).
• Neem een lauwwarme douche — ijskoud water laat bloedvaten samentrekken, wat het afkoelen soms vertraagt.

Kleding en gedrag

• Kies lichte, luchtige kleding in lichte kleuren. Donkere kleuren absorberen meer warmte.
• Draag een lichte hoed of pet om je hoofd te beschermen.
• Vermijd zware lichamelijke inspanning tussen 11:00 en 15:00 uur.

Houd kwetsbare mensen in de gaten

Controleer regelmatig of ouderen of zieke buren en familieleden het goed maken. Zij merken soms zelf niet dat ze in de problemen komen.

Wanneer bel je 112?

Bel direct 112 als iemand:

• Een hoge lichaamstemperatuur heeft én verward of bewusteloos is
• Niet meer reageert op aanspreken
• Stuiptrekkingen krijgt door hitte

Wacht niet af: zonnesteek kan binnen uren tot ernstige orgaanschade leiden.¹⁶ Meer informatie en specifieke adviezen voor risicogroepen vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Hoeveel water moet je drinken bij een hittegolf?

Een gangbare richtlijn is 1,5 tot 2 liter per dag; bij extreme hitte en veel bewegen kan dit iets hoger liggen. Kies bij voorkeur water of waterrijke voeding zoals komkommer of watermeloen. Heb je een hart- of nierziekte, vraag dan je arts hoeveel je mag drinken — voor sommige aandoeningen gelden vochtbeperkingen.

Wat zijn de eerste tekenen van een zonnesteek?

Vroege signalen zijn een hoge lichaamstemperatuur (boven 40 °C), ernstige hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. Als iemand verward raakt, niet meer helder spreekt of het bewustzijn verliest, is dat een medische noodsituatie: bel direct 112 en koel de persoon zo snel mogelijk met vochtige doeken.

Wat moet je doen als iemand flauwvalt door de hitte?

Leg de persoon neer in de schaduw of een koele ruimte en verwijder overbodige kleding. Koel het lichaam met vochtige doeken op de hals, oksels en liezen, of gebruik een ventilator. Bel 112 als de persoon niet bijkomt of verward blijft — flauwvallen door hitte kan een teken zijn van zonnesteek.

Is een airco goed of slecht bij een hittegolf?

Een airco kan effectief helpen bij het koelen van een ruimte, maar vermijd extreme temperatuurverschillen: een verschil van meer dan 8 graden tussen binnen en buiten kan het lichaam belasten. Stel de airco in op een aangenaam koele temperatuur. Houd er rekening mee dat tijdens hittegolven de elektriciteitsvraag sterk stijgt en capaciteitsuitval mogelijk is.

Mogen baby’s buiten zijn bij een hittegolf?

Baby’s zijn bijzonder kwetsbaar voor hitte omdat ze hun lichaamstemperatuur nog niet goed kunnen reguleren. Houd ze bij voorkeur in een koele, schaduwrijke omgeving, kleed ze licht en zorg voor voldoende borstvoeding of flesvoeding. Vermijd directe zoninstraling en ga bij enige twijfel over klachten direct naar de huisarts.

Helpt alcohol of koffie drinken bij de hitte?

Nee. Alcohol en cafeïne hebben een vochtafdrijvend effect en versterken het risico op uitdroging bij hitte. Kies bij voorkeur voor water, verdund vruchtensap of kruidenthee zonder cafeïne. Als je toch koffie drinkt, compenseer dan met extra water.

Wanneer is het officieel een hittegolf in Nederland?

Het KNMI spreekt van een hittegolf als er minimaal vijf opeenvolgende dagen zijn met een maximumtemperatuur van 25 °C of hoger, waarvan ten minste drie dagen 30 °C of meer bereiken. Dit wordt gemeten op anderhalve meter hoogte in een weerhut. De Belgische KMI hanteert dezelfde definitie.

Footnotes

1. Zhang Z, Wu X, Zou Z. Heat stroke: Pathogenesis, diagnosis, and current treatment. Ageing Research Reviews. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38986844/ ↩ ↩²

2. Laitano O, Clanton TL, Leon LR. Heat stroke: physiological challenges and breakthroughs. Experimental Physiology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36178301/ ↩

3. Garcia CK, Renteria LI, Leite-Santos G. Exertional heat stroke: pathophysiology and risk factors. BMJ Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36936589/ ↩

4. Bouchama A, Abuyassin B, Lehe C. Classic and exertional heatstroke. Nature Reviews Disease Primers. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35115565/ ↩ ↩²

5. Tobías A, Madaniyazi L, Gasparrini A. High Summer Temperatures and Heat Stroke Mortality in Spain. Epidemiology (Cambridge, Mass.). 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37757878/ ↩

6. O’Connor FG. Heat-Related Illnesses. Annals of Internal Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40569698/ ↩ ↩²

Bronnen

1. Zhang Z, Wu X, Zou Z — Heat stroke: Pathogenesis, diagnosis, and current treatment · Ageing Research Reviews · 2024
2. Laitano O, Clanton TL, Leon LR — Heat stroke: physiological challenges and breakthroughs · Experimental Physiology · 2022
3. Garcia CK, Renteria LI, Leite-Santos G — Exertional heat stroke: pathophysiology and risk factors · BMJ Medicine · 2022
4. Tobías A, Madaniyazi L, Gasparrini A — High Summer Temperatures and Heat Stroke Mortality in Spain · Epidemiology (Cambridge, Mass.) · 2023
5. Bouchama A, Abuyassin B, Lehe C — Classic and exertional heatstroke · Nature Reviews Disease Primers · 2022
6. O'Connor FG — Heat-Related Illnesses · Annals of Internal Medicine · 2025