• Ziekenhuisvoeding Gezond, maar lekker is anders!

Ziekenhuisvoeding: Gezond, maar lekker is anders!

2014-06-02T17:24:17+00:00juni 2nd, 2014|Voedingsadvies|4 Reacties

Laatste update: door

Ziekenhuisvoeding: Gezond, maar lekker is anders!

Ziekenhuis voeding

Een ziekenhuisopname is in de meeste gevallen al vervelend genoeg: Je bent er om behandeld te worden door middel van een chirurgische ingreep en/of om te herstellen van een ziekte of aandoening. Zoals we allemaal weten is een gezond voedingspatroon van groot belang voor een goed functionerend lichaam, waardoor het proces van genezen sneller gaat. Het is dus zaak om, ook in het ziekenhuis, gezond te eten. En om de patiënt te stimuleren om dat gezonde eten ook nog eens helemaal op te eten, zou het er ook nog smakelijk uit moeten zien en als laatste ook nog eens lekker smaken. Helaas is dit niet altijd het geval. Natuurlijk zullen de menu’s dusdanig samengesteld zijn dat ze de nodige eiwitten en vitamientjes bevatten, maar of het eten er smakelijk uitziet en dan ook nog eens lekker is, daar zijn de meningen heel sterk over verdeelt.

Je bent niet voor niets in het ziekenhuis: Je moet herstellen van iets, een herstel wat soms heel snel klaar is, maar soms ook weken of maanden kan duren. Met name in het laatste geval lijkt het mij erg belangrijk om gedurende deze periode smakelijk en gezond te eten.

Ziekenhuis-eten heeft over het algemeen een hele slechte naam: Het zou smakeloos zijn, het zou te weinig zijn, geen verse producten, massa-werk, het zou te vergelijken zijn met vliegtuigmaaltijden die goed verpakt opgewarmd worden in de magnetron. Is dit allemaal waar? Wat is de stand van zaken hierin?

Ik wil in dit artikel even op een rijtje zetten hoe het nu gesteld is met de kwaliteit en de smakelijkheid van het eten in de Nederlandse ziekenhuizen.

De dagelijkse gang van zaken

In de meeste gevallen ziet het voedingspatroon er uit zoals we het thuis ook zouden eten. In de morgen een ontbijtje met brood, en in de avond in basis hetzelfde, een broodmaaltijd. Dit kan verschillen, afhankelijk van speciale dieten en afhankelijk van de eigen wensen en behoeftes. Want wat als je geen brood lust, of geen brood wilt eten? Dan is er vaak de mogelijkheid voor soep en eventueel pap. Het is de vraag natuurlijk of je genoeg hebt aan (havermout)pap, twee keer per dag. Om redenen van hygiëne zitten het boter en het beleg vaak in plastic verpakt. In 99% van de gevallen is niets daarvan biologisch, of iets wat daar op lijkt. Maar dat zal je niet echt verbazen, denk ik.

Tussen de middag volgt de warme maaltijd. Vaak is er de keuze uit een paar hoofdgerechten en toetjes. Maar over het algemeen bestaat de warme hap uit vis of vlees, samen met groenten en aardappelen, of met eventueel een ander koolhydraatrijk voedsel. Als er gekozen wordt voor pasta of rijst, is dit niet vermengd met groenten maar wordt er een kleine salade geserveerd in een apart bakje.

Over groenten gesproken, het is opvallend dat de portie groente over het algemeen vrij klein is, en dat veel mensen deze portie niet eens helemaal opeten. Dit kan te maken hebben het feit dat veel mensen geen groenten lusten, of op dat moment geen zin hebben in de groenten. Maar dit kan ook duiden op de kwaliteit en de smaak van de groenten. Als groenten te lang warm gehouden worden, verliest het alle smaak en voedingswaarde. Ziekenhuizen die dus zeggen dat ze groenten serveren, en dat dus de maaltijden gezond zijn, vergeten vaak te vertellen dat deze zelfde groenten vaak urenlang hebben staan pruttelen in een grote pot waardoor alle voordelen van het eten van groenten teniet gedaan worden.

Tussendoor krijgt iedereen koffie, thee of iets anders te drinken, wel of niet met een tussendoortje er bij. Ook deze tussendoortjes zitten verpakt in plastic. In sommige gevallen zet ik mijn vraagtekens bij de gezondheid van deze tussendoortjes. Het zijn natuurlijk industriële producten, en de kenmerken daarvan zijn vaak té veel suiker en té veel zout.

Onderzoek door top-kok Pierre Wind

Pierre Wind is een Nederlandse chef-kok die zich al jarenlang inzet voor betere maaltijden in de zorg, dus niet alleen in ziekenhuizen maar ook in bijvoorbeeld bejaardentehuizen en rusthuizen. Hij presenteert bijvoorbeeld jaarlijks de kookwedstrijd ‘Het Beste Menu in de Zorg’ en is hij ook zeer betrokken bij de toekenning en uitreiking van de zogenaamde ‘gouden bordjes’, een erkenning in de gemeentelijke ouderenzorg.

Pierre wind kreeg tijdens dit onderzoek in totaal 9 ziekenhuismaaltijden opgediend. Deze werden natuurlijk niet gekeurd op gastronomisch gehalte, maar werden vergeleken met de normale hap die de gemiddelde Nederlander thuis ook gewend is. Volgens Pierre is het algemene niveau heel erg teleurstellend. Hij gebruikt de letterlijke woorden: ‘Zompig vlees’ en ‘Deze broccoli is overleden’. Ook vindt Pierre Wind dat de groente meestal té gaar was (waardoor het voedingswaarde en smaak verliest), en dat de smaak erg eentonig is. Overigens waren het de Aziatische maaltijden die het beste bij de chef-kok in de smaak vielen.

Tegelijkertijd werd er door de Universiteit van Wageningen een onderzoek gedaan naar de werkelijke voedingswaarde. Hierbij kwam direct naar voren dat de porties groenten té klein waren waardoor de totale voedingswaarde van de gehele maaltijd fors onder druk staat.

Meer keuze

Op een paar uitzonderingen na, worden de meeste ziekenhuismaaltijden klaargemaakt door een cateraar die de maaltijden, verpakt in losse bakjes en onder gecontroleerde omstandigheden afgesloten met plastic, dagelijks aflevert bij hun klanten. Als we de kwaliteit even buiten beschouwing laten, heeft dit natuurlijk ook enorme voordelen. De patiënt heeft veel meer keuze en het ziekenhuis kan veel flexibeler omgaan met de inkoop hiervan. Ook kunnen maaltijden flexibeler samengesteld worden, omdat de onderdelen van de maaltijd in losse bakjes klaargemaakt worden. In het ziekenhuis worden de maaltijden dan weer verwarmd in een magnetron, waarna het in dezelfde bakjes wordt bezorgd bij de patiënt. Op deze manier is er vaak ook sprake van veel minder afwas.

Want ja, de kosten spelen natuurlijk ook sterk mee voor de ziekenhuizen. Exacte cijfers zijn hier niet over bekend, maar als je een beetje logisch calculeert zal er niet meer dan 10 euro per dag uitgegeven worden aan eten en drinken, per patiënt. Als je dit in verhouding ziet tot de totale kosten van één dag en nacht in het ziekenhuis van gemiddeld 700 euro, is de 10 euro slechts 1,5 % van de totale kosten. Terwijl eten en drinken toch een belangrijk onderdeel vormt van het herstellen van het lichaam.

Positieve initiatieven

Natuurlijk is het bekend dat de ziekenhuismaaltijden niet altijd even lekker zijn, maar dan komt naar voren dat het bij de meeste instellingen beslist géén prioriteit heeft. Daarbij komt nog het feit dat de maaltijden op vaste tijden worden rondgebracht, terwijl de patiënt op dat moment misschien niet zo veel trek heeft omdat deze bijvoorbeeld zenuwachtig is voor een operatie, of net uit een operatie komt. Daardoor is er ook heel veel verspilling: 40% tot 60% van alle opgediende voedsel wordt niet opgegeten. Allemaal eten wat gewoon in de prullenbak verdwijnt. Weggegooid geld!

Maar al deze aandacht voor het ziekenhuis-eten heeft beslist positieve kanten. Er zijn inmiddels instellingen en ziekenhuizen die een andere benadering hanteren. Bijvoorbeeld door deels het eten te bestellen bij de cateraar, bijvoorbeeld de toetjes, en de rest zelf te maken. Op deze manier kan bijvoorbeeld de groente direct na het koken geserveerd worden, waarbij smaak en voedingswaarde zo veel mogelijk behouden blijft.

Het ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede heeft heel goed begrepen wat klantenservice is, in combinatie met het belang van goede voeding. Ze hebben, ondanks het feit dat de service duurder is, niet méér uitgegeven omdat er ruim een derde minder eten in de afvalemmer gegooid wordt.

In ede is een maaltijdservice, waar de patiënt via de telefoon door kan geven wat ze straks voor de lunch willen eten. De telefoniste heeft de beschikking over alle gegevens van de patiënt, zodat er direct rekening gehouden kan worden met dieten en persoonlijke wensen. De telefoniste zal daarom ook niet alleen maar de bestelling opnemen, maar ook actief adviseren om gezonde(re) keuzes te maken. In Ede is het mogelijk om op alle momenten van dag een maaltijd te bestellen, dus de patiënt bepaald wanneer ze wil eten, en niet het ziekenhuis. De bestelde maaltijd wordt vers klaargemaakt en geserveerd op de kamer of in de eetzaal. Dit verse klaarmaken is natuurlijk mogelijk omdat de capaciteit van de keuken op deze manier gespreid wordt, en niet alles om 12 uur klaar hoeft te zijn.

Conclusie

Over het algemeen is het ziekenhuis-eten niet iets om naar uit te kijken. Dit geldt zowel voor de smaak, de voedingswaarde als voor de hoeveelheid. Ondanks het feit dat de technische mogelijkheden nagenoeg oneindig zijn, is er in ieder geval qua smaak weinig veranderd in de afgelopen tientallen jaren. Persoonlijk denk ik dat nieuwe initiatieven, waarbij de patiënt centraal staat, aangemoedigd moeten worden. Het ziekenhuis in Ede is daar een voorbeeld van, maar beslist niet de enige. Gelukkig zijn er ook ziekenhuizen en instellingen die steeds meer lokale en verse producten verwerken. Sommige ziekenhuizen verwerken zelfs biologische producten. Hulde aan deze initiatieven!

4 Reacties

  1. Anita H. 2 juni 2014 om 21:02 - Antwoorden

    Ik heb 2 jaar geleden in het ziekenhuis gelegen. Inderdaad: niet om over naar huis te schrijven. Avondmaaltijden vond ik best smakelijk. Dat er te weinig groente was kan ik bevestigen. Wat mij echter vooral opviel, was dat het zo ontzettend zou was. Over ongezond gesproken.... Ik had aangegeven dat ik geen tarwe at en daaruit had men geconcludeerd dat ik een glutenallergie had. Om die reden kreeg ik zuurdesembrood (geen idee eigenlijk of dat echt glutenvrij is). Zo uit de diepvries... Daar heb ik een klein gedeelte van opgegeten; gelukkig had ik rijstwafels meegenomen. En wat die vleeswaren en kaas in cellofaan betreft: ik vond dat juist niet hygiënisch. Vettige vingers zijn onvermijdelijk. Servetje zat er niet bij.

  2. André Schutte 8 november 2014 om 20:03 - Antwoorden

    Kijk eens naar het project GEZOND in de KOP waar een heel ziekenhuis in een zeer kort tijdsbestek overgaat op gezond lokaal eten en waar de bereiding en menu,s begeleid worden door Ron Blaauw .

    Een samenwerking tussen het WFG , Greenport NHN , Diverzio , Stichting DOEN en het Atlantis Handelshuis waarbij alle partijen een diep respect hebben voor de manier hoe het ziekenhuis dit gerealiseerd heeft .

    Hulde West-Fries Gasthuis (WFG) in Hoorn

  3. Adams 23 juli 2017 om 19:05 - Antwoorden

    DE meeste ziekenhuizen serveren voeding zo uit het riool geschept bah wat vies ze moeten zich schamen

    • Team OptimaleGezondheid 28 juli 2017 om 12:16 - Antwoorden

      Gelukkig zijn er inmiddels wel andere ziekenhuizen die het proberen om beter aan te pakken. Maar qua smaak blijft het een beetje eenheidsworst.

Reactie achterlaten

Over de Auteur:

Robert Jan Hendriks (RJ) is de oprichter en drijvende kracht achter OptimaleGezondheid. Zijn missie is om Nederland gezonder te maken door middel van kleine slimme aanpassingen in je leefstijl! Hij heeft zelf jarenlang te kampen gehad met gezondheidsklachten en helpt mensen naar een gezonder leven via de blog, trainingen, workshops en boeken.
Zoek Op Klacht: