Ziekenhuisvoeding: waarom smaakt het zo, en wat betekent het voor je herstel?

Ziekenhuiseten smaakt vaak flauw of juist erg zout. Dat komt door centrale bereiding, lang warmhouden en weinig keuze. Het is meer dan een kwestie van smaak. Een systematische review laat zien dat een flink deel van de patiënten tijdens de opname slechter gevoed raakt.¹ Wat je eet in het ziekenhuis, telt dus mee voor je herstel.

Hoe ziet de dagelijkse kost in een Nederlands ziekenhuis eruit?

De meeste Nederlandse ziekenhuizen werken met een extern cateringbedrijf. De maaltijden worden in aparte bakjes bereid, afgesloten met folie, gekoeld vervoerd en op de afdeling opgewarmd. Ontbijt en avondeten bestaan meestal uit brood met beleg in losse verpakkingen. Wie geen brood wil of kan eten, krijgt vaak soep of pap.

De warme maaltijd is meestal vlees of vis met groenten en aardappelen, rijst of pasta. Groenten komen soms als kleine salade in een apart bakje. Tussendoor zijn er vaste koffie- en theemomenten met verpakte tussendoortjes. Dat zijn fabrieksmatige producten, vaak met vrij veel suiker en zout.

Waarom smaakt ziekenhuiseten zo flauw of juist zo zout?

Chef-kok Pierre Wind beoordeelde negen ziekenhuismaaltijden voor de wedstrijd ‘Het Beste Menu in de Zorg’. Hij was er niet mild over: “zompig vlees” en “deze broccoli is overleden”. Zijn grootste punt waren de doorgekookte groenten. Groenten die lang warm worden gehouden verliezen smaak en structuur, en ook een deel van de vitamines die slecht tegen hitte kunnen, zoals vitamine C.

Ook aan jezelf ligt het voor een deel. Hoe lekker je eten vindt, hangt niet alleen af van het bord. Het hangt ook af van je reuk, je smaak en hoe je je op dat moment voelt.² Als je ziek bent, pijn hebt of medicijnen slikt, kan eten anders of minder lekker smaken. Stress en spanning veranderen bovendien je eetgedrag. Sommige mensen gaan meer eten, maar veel mensen eten juist minder.³ In een ziekenhuisbed met een onzekere diagnose komt dat allemaal samen.

Zout speelt ook mee. Kant-en-klare maaltijden bevatten meestal meer zout dan wat je thuis kookt, omdat zout de smaak versterkt na koelen en opwarmen. Wie ongezouten kookt, merkt dat meteen. Volg je een zoutarm dieet, zeg dat dan tegen de verpleging. Het Voedingscentrum legt uit hoeveel zout volwassenen per dag mogen hebben.

Leidt slechte ziekenhuisvoeding tot ondervoeding?

Vaak wel, en dat is goed onderzocht. Uit een systematische review uit 2022 blijkt dat veel patiënten tijdens de opname te weinig binnenkrijgen, terwijl hun lichaam door ziekte of herstel juist méér nodig heeft. Daardoor begint of verergert ondervoeding bij een aanzienlijk deel van hen tijdens het verblijf.¹

Bij ouderen zijn de gevolgen het ernstigst. Ondervoeding tijdens een opname hangt bij hen samen met meer complicaties, een langere opnameduur en een hogere sterfte.⁴ Daarom is het belangrijk om ondervoeding vroeg te signaleren met een korte screening, zodat een diëtist op tijd kan bijsturen.⁴

Twijfel je over je eten tijdens of na een opname? Overleg dan met een diëtist of je behandelend arts. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over herstel na een ziekenhuisopname.

Wat doet het budget met de kwaliteit van ziekenhuiseten?

Van het geld dat een ziekenhuisdag kost, gaat maar een klein deel naar eten. Centrale bereiding door een cateraar is goedkoper en makkelijker te regelen. Het nadeel is dat alles standaard wordt, ten koste van versheid en keuze.

Daar komt nog iets bij. De maaltijden komen op vaste tijden, terwijl je dan misschien geen trek hebt, bijvoorbeeld door een operatie die eraan komt, door medicatie of omdat je je beroerd voelt. Daardoor wordt er veel weggegooid. Meer over voedselverspilling voorkomen lees je in een apart artikel.

Welke ziekenhuizen pakken het anders aan?

Er zijn goede voorbeelden. Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede is een van de bekendste. Daar kiezen patiënten zelf wat en wanneer ze eten. Het ziekenhuis meldde dat er minder werd weggegooid en dat patiënten meer aten en tevredener waren.

Andere ziekenhuizen combineren catering met koken op de afdeling of in een eigen keuken, zodat groenten pas vlak voor het opdienen worden gekookt. Pierre Wind zet zich al jaren in voor beter eten in de zorg, onder meer met de wedstrijd ‘Het Beste Menu in de Zorg’.

Wat kun je zelf doen tijdens een opname?

• Zeg het als je weinig eet. Laat de verpleging weten dat je maaltijden laat staan. Dan kan een diëtist meekijken.
• Vraag naar keuze en aanpassingen. Veel ziekenhuizen kunnen een zoutarm, zacht of ander dieet regelen.
• Eet kleine porties, vaker. Heb je weinig trek, dan gaat dat vaak makkelijker dan drie grote maaltijden.
• Laat iets meenemen. Vraag eerst of het past bij je dieet. Fruit, yoghurt of noten zijn vaak een goede aanvulling.

Veelgestelde vragen

Waarom is ziekenhuiseten zo ontzettend zout?

Kant-en-klare maaltijden van cateraars bevatten meestal meer zout dan thuisgekookt eten, omdat zout de smaak overeind houdt na koelen en opwarmen. Ben je thuis gewend aan weinig zout, dan valt dat extra op. Moet je op je zout letten, bijvoorbeeld door hoge bloeddruk of hartfalen? Vraag de verpleging dan om een zoutarm dieet.

Kan ik zelf eten laten meenemen naar het ziekenhuis?

In de meeste Nederlandse ziekenhuizen mag familie eten meenemen, zolang het past bij je dieetvoorschrift. Overleg altijd eerst met de verpleging, zeker als je een medisch dieet volgt of binnenkort geopereerd wordt. Fruit, yoghurt of noten zijn vaak prima.

Wat zijn de gevolgen van ondervoeding tijdens een ziekenhuisopname?

Ondervoeding tijdens een opname hangt samen met meer complicaties, een langere opnameduur en, vooral bij ouderen, een hogere sterfte.⁴ Hoe eerder het wordt opgemerkt, hoe beter er iets aan te doen is.

Waarom heb ik zo weinig honger in het ziekenhuis?

Pijn, stress, misselijkheid en medicijnen kunnen je eetlust flink verminderen. Spanning beïnvloedt je eetgedrag, en bij veel mensen betekent dat minder eten.³ Ziekte kan ook je reuk en smaak veranderen, waardoor eten minder lekker is.²

Hoe weet ik of ik genoeg eet tijdens mijn opname?

Laat je bij de meeste maaltijden de helft staan of heb je nauwelijks trek? Zeg het dan tegen de verpleging. Veel ziekenhuizen doen bij opname een korte screening op ondervoeding. Een diëtist kan daarna je voeding aanpassen, eventueel met drinkvoeding.

Heeft elk ziekenhuis een diëtist?

De meeste Nederlandse ziekenhuizen hebben diëtisten in dienst. Die worden ingeschakeld bij voedingsproblemen, een speciaal dieet of een verhoogd risico op ondervoeding. Vraag je arts of verpleegkundige om een verwijzing als je twijfelt of je genoeg binnenkrijgt.

Hoe kunnen ziekenhuizen het eten verbeteren?

Ze kunnen patiënten meer laten kiezen wat en wanneer ze eten, vers koken op de afdeling of in een eigen keuken, en groenten niet lang warm houden. Ziekenhuis Gelderse Vallei laat zien dat zo’n flexibel systeem ook minder weggooien kan opleveren.