ADHD en ADD: wat is het verschil en wat doen voeding en beweging echt?

ADD bestaat officieel niet meer — het is de informele naam voor ADHD zonder hyperactiviteit. Het DSM-5 onderscheidt drie subtypes: overwegend onoplettend, overwegend hyperactief-impulsief en gecombineerd.¹ Welk subtype van toepassing is, bepaalt hoe de klachten zich uiten — en wat voeding en beweging als aanvulling op de behandeling kunnen betekenen.

Waarom ‘ADD’ niet meer officieel bestaat — maar toch wordt gebruikt

In 1994 besloten psychiaters alle vormen van aandachtstekort samen te voegen onder de naam attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), ook als iemand helemaal niet hyperactief is. De term ADD (attention deficit disorder) stamt uit een oudere versie van het psychiatrisch handboek (DSM-III) en is sindsdien officieel vervallen.¹

In de praktijk gebruiken veel mensen ‘ADD’ nog steeds om te beschrijven dat iemand wél aandachtsproblemen heeft, maar géén opvallende onrust of impulsiviteit. Dat klopt met één van de drie officiële subtypes: overwegend onoplettende ADHD. Zodra je de drie subtypes kent, snap je waarom de labels door elkaar lopen.

Wat zijn de drie subtypes van ADHD?

Het DSM-5 beschrijft ADHD in drie varianten:¹

Voor een diagnose bij kinderen zijn minimaal zes symptomen vereist in één of beide categorieën, zichtbaar vóór het twaalfde levensjaar en aanwezig in meerdere omgevingen (thuis én school). Bij tieners en volwassenen is de drempel vijf symptomen.¹

Overwegend onoplettend (het vroegere ADD)

• Regelmatig fouten door onoplettendheid
• Moeite om aandacht vast te houden bij taken of spel
• Lijkt niet te luisteren als je hem of haar direct aanspreekt
• Volgt instructies niet af en rondt taken niet af
• Moeite met plannen en organiseren
• Vermijdt taken die langdurige concentratie vereisen
• Raakt spullen kwijt (sleutels, huiswerk, pennen)
• Is snel afgeleid door externe prikkels
• Vergeet dagelijkse verplichtingen

Kinderen met dit subtype tonen geen druk of storend gedrag en vallen daardoor minder op in de klas. Ze worden vaker laat of helemaal niet gediagnosticeerd.² Bij meisjes en vrouwen wordt het onoplettende subtype bijzonder vaak gemist, doordat symptomen minder zichtbaar zijn en vaker worden toegeschreven aan dagdromen, angst of depressie.³

Overwegend hyperactief-impulsief

• Friemelen met handen of voeten, kan niet stilzitten
• Staat op op momenten dat dat niet past
• Rent of klimt op ongepaste momenten (bij volwassenen: innerlijke rusteloosheid)
• Kan niet rustig spelen of ontspannen
• Lijkt constant ‘op stoom’ — alsof er een motor draait
• Praat overdreven veel
• Geeft antwoorden voordat de vraag af is
• Kan moeilijk wachten op zijn of haar beurt
• Onderbreekt anderen regelmatig

Gecombineerde ADHD

Bij gecombineerde ADHD zijn zowel zes of meer onoplettende als zes of meer hyperactief-impulsieve symptomen aanwezig. Dit is het meest voorkomende subtype bij kinderen die een diagnose krijgen.¹

Hoe vaak komt ADHD voor — en wie wordt het vaakst gemist?

Werelwijd heeft naar schatting 7,6 procent van de kinderen en jongeren ADHD, blijkt uit een meta-analyse van 2023 die meer dan 200 studies uit 52 landen samenvatte.⁴ In Nederland liggen de schattingen in dezelfde orde van grootte.

Toch zijn bepaalde groepen ondervertegenwoordigd in de diagnosestatistieken. Vrouwen krijgen hun diagnose gemiddeld later dan mannen — een systematische review (2023) laat zien dat zij vaker het onoplettende subtype hebben en minder externaliserende symptomen vertonen, waardoor hulpverleners de diagnose vaker missen.³ Ook volwassenen boven de 50 worden zelden gediagnosticeerd, hoewel ADHD-symptomen op latere leeftijd nog aanwezig kunnen zijn — soms gemaskeerd door compensatiestrategieën of verward met cognitieve achteruitgang.⁵

Voor informatie over diagnose en verwijzing raadpleeg Thuisarts.nl of bespreek je klachten met de huisarts.

Welke rol speelt voeding bij ADHD?

Voeding vervangt geen medicatie of therapie, maar onderzoek suggereert dat eetpatronen de ernst van ADHD-symptomen kunnen beïnvloeden.⁶ Een narratieve review in Nutrients (2022) concludeerde dat een westers voedingspatroon — rijk aan suiker, bewerkte producten en kunstmatige additieven — samenhangt met meer klachten, terwijl een mediterraan eetpatroon (groenten, fruit, noten, vette vis, volkoren granen) geassocieerd is met minder symptomen.⁷

Wat kan helpen?

Eiwitten bij het ontbijt helpen een snelle bloedsuikerpiek te voorkomen die concentratieproblemen kan verergeren. Goede bronnen zijn eieren, Griekse yoghurt, noten en peulvruchten.⁶ Er is geen rechtstreeks bewijs dat eiwitten op zichzelf ADHD-symptomen verminderen — ze dragen bij aan stabielere bloedsuikerwaarden, wat indirect de concentratie ten goede kan komen.

Omega-3-vetzuren (EPA en DHA) zijn het best onderzochte voedingssupplement bij ADHD. Een gezamenlijke richtlijn van de WFSBP en CANMAT (2022) beoordeelt omega-3 als ‘mogelijk nuttig’ als aanvulling op reguliere behandeling, al blijft het effect bescheiden.⁸ Vette vis twee keer per week (zalm, haring, makreel) of een visoliesupplement met minimaal 750 mg EPA+DHA per dag zijn veelgebruikte aanbevelingen.

IJzer en zink spelen een rol in het dopamine- en noradrenalinemetabolisme. Tekorten komen vaker voor bij kinderen met ADHD dan bij leeftijdgenoten.⁹ Suppletie is echter alleen zinvol bij een aangetoond tekort — laat dit eerst testen via de huisarts.

Wat kun je beter vermijden?

Kunstmatige kleurstoffen — zoals tartrazine (E102) en allura rood (E129) — worden in studies gelinkt aan meer hyperactiviteit bij kinderen, met name bij genetisch gevoelige kinderen.¹⁰ De Europese Voedselautoriteit verplicht daarom een waarschuwingsetiket op producten met bepaalde azokleuringen.

Sterk bewerkte voeding, suikerhoudende dranken en fastfood hangen samen met ernstigere ADHD-symptomen, al is de causale richting niet volledig vastgesteld.⁷

Meer over een uitgebalanceerd voedingspatroon vind je op Voedingscentrum.nl.

Helpt beweging bij ADHD?

Ja, en het bewijs wordt steeds sterker. Een umbrella review en meta-meta-analyse in het British Journal of Sports Medicine (2025) toont aan dat regelmatige lichaamsbeweging geheugen, executieve functies en aandacht significant verbetert bij kinderen en jongeren.¹¹

Aerobe beweging — fietsen, zwemmen, buitenspelen, rennen — lijkt het meest effectief. Zelfs een wandeling van 20 minuten vóór een moeilijke taak kan de focus tijdelijk verbeteren. Beweging vervangt geen medicatie, maar is een veilige en goedkope aanvulling op bestaande behandeling.

Een Lancet-review (2023) over niet-medicamenteuze interventies bij kinderen en adolescenten met ADHD beveelt gedragstherapie, ouderbegeleiding en cognitieve gedragstherapie aan — bij voorkeur als eerste stap bij jongere kinderen, voordat medicatie wordt overwogen.¹²

Verdwijnen ADHD-symptomen met de leeftijd?

Symptomen veranderen, maar de neurobiologische basis verdwijnt niet. Hyperactiviteit neemt bij veel mensen af in de adolescentie, terwijl aandachts- en organisatieproblemen vaak aanhouden of juist meer opvallen naarmate de eisen toenemen.² Sommige volwassenen leren zo effectief compenseren dat ze nauwelijks klachten meer ervaren.

Een review naar ADHD bij ouderen (2023) bevestigt dat symptomen ook boven de 50 klinisch relevant kunnen blijven — soms pas herkend wanneer compensatiestrategieën van een heel leven niet meer volstaan door pensioen, rouw of fysieke achteruitgang.⁵ Een eerdere diagnose blijft geldig, ook als iemand nu goed functioneert.

Veelgestelde vragen

Hoeveel eiwitten heeft mijn kind met ADHD nodig?

Er bestaat geen specifieke eiwitaanbeveling voor kinderen met ADHD. De algemene richtlijn is 0,8–1,2 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht per dag. Een eiwitrijk ontbijt — een ei, Griekse yoghurt of noten — helpt bloedsuikerschommelingen te beperken, wat de concentratie ten goede kan komen. Bij twijfel over het eetpatroon van je kind is een diëtist de aangewezen persoon.

Is verslavingsgevoeligheid een kenmerk van ADHD of ADD?

Onderzoek suggereert dat mensen met ADHD een verhoogd risico op verslavingsproblemen hebben, deels door verminderde impulscontrole en een minder efficiënt werkend beloningssysteem. Dit geldt voor alle subtypes, maar wordt bij het onoplettende subtype (vroeger ADD) vaker over het hoofd gezien doordat die diagnose zelf al vaker gemist wordt. Goede behandeling van de ADHD kan het risico verlagen — bespreek het met een psychiater of verslavingsarts als verslavingsgevoeligheid speelt.

Als iemand geen ADHD-klachten meer ervaart, was de diagnose dan wel terecht?

Ja. ADHD is een neurobiologische aandoening waarvan de symptomen kunnen afnemen door rijping, therapie of aangeleerde compensatiestrategieën.² Dat iemand goed functioneert betekent niet dat de stoornis er niet was — het betekent dat de aanpak werkt.

Jullie spraken over een boodschappenlijst, maar ik zie geen link — wat wordt bedoeld?

Het oorspronkelijke artikel verwees naar een boodschappenlijst die niet meer beschikbaar is. Als praktisch houvast: kies voor eiwitrijke basisproducten (eieren, noten, peulvruchten, vette vis), onbewerkte groenten en fruit, en beperk producten met kunstmatige kleurstoffen en veel suiker. De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is een gratis en betrouwbare leidraad.

Gelden de voedingstips alleen bij ADHD of voor iedereen?

De adviezen in dit artikel zijn aanvullend op een bestaande ADHD-behandeling en vervangen geen medicatie of therapie. Een gezond eetpatroon is sowieso gunstig, maar bij ADHD zijn bepaalde aanpassingen — minder kunstmatige kleurstoffen, meer omega-3 — extra relevant op basis van het beschikbare onderzoek.⁶

Kan ik ADHD-medicatie vervangen door dieet en leefstijl?

Wetenschappelijk bewijs voor het volledig vervangen van medicatie door dieet en leefstijlaanpassingen ontbreekt. Gedragstherapie, beweging en voedingsaanpassingen kunnen symptomen verlichten en worden in richtlijnen aanbevolen als aanvulling — of bij milde klachten als eerste stap.¹² De beslissing om medicatie te minderen of te stoppen moet altijd in overleg met de behandelend arts worden genomen.