Mesenterium als volwaardig orgaan en longen die bloed aanmaken: twee ontdekkingen die anatomie herschrijven

Ons lichaam bevat twee functies die de wetenschap lang over het hoofd heeft gezien: het mesenterium — een buikvliesstructuur rondom je darmen — is erkend als volwaardig orgaan, en muizenonderzoek toont aan dat longen een sleutelrol spelen bij de aanmaak van rode bloedcellen. Beide ontdekkingen openen nieuwe deuren voor de behandeling van darm- en bloedaandoeningen.¹²

Wat is het mesenterium en waarom telt het nu als orgaan?

Het mesenterium is een dubbelgevouwen vlies dat je dunne darm verbindt met de achterwand van je buikholte. Jarenlang beschouwden anatomen het als losse fragmenten bindweefsel zonder duidelijke eigen functie. Onderzoek van chirurg J. Calvin Coffey (Universiteit van Limerick) liet in 2016 voor het eerst zien dat het mesenterium één aaneengesloten structuur vormt — vergelijkbaar met hoe de huid als één groot orgaan om je lichaam ligt.¹

Dit inzicht heeft zijn weg gevonden naar anatomiehandboeken en medische opleidingen. Studenten leren nu dat het mesenterium een orgaan is met te onderzoeken functies, niet langer een bijzaak. Het past in een breder patroon: naarmate beeldvormingstechnieken verbeteren, worden structuren die eerder als losse onderdelen golden, opnieuw geclassificeerd als samenhangende systemen. Een vergelijkbaar voorbeeld is het fasciasysteem, waarvan onderzoekers in 2025 een herziene uitgebreide definitie publiceerden.³

Waarom is deze erkenning medisch relevant?

Door het mesenterium als zelfstandig orgaan te beschouwen, kunnen onderzoekers systematisch in kaart brengen wat er misgaat als dit weefsel ontstoken of beschadigd raakt. Dat is potentieel relevant voor aandoeningen zoals de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en het prikkelbaredarmsyndroom — waarbij het mesenterium mogelijk een rol speelt die tot dusver onbekend was. Vertaling naar concrete behandelingen kost echter tijd; dit is vooralsnog fundamenteel onderzoek.

Chirurgen die in de buikholte opereren, werken altijd rondom het mesenterium. Nu de structuur beter in kaart is gebracht, kunnen operatietechnieken preciezer worden afgestemd — wat complicaties kan verminderen en herstel kan versnellen.

Longen als bloedfabriek: wat muizenonderzoek liet zien

Tot 2017 gold beenmerg als de primaire productieplaats van rode bloedcellen. Onderzoekers van de University of California San Francisco (UCSF) ontdekten bij muizen dat de longen meer dan de helft van de rode bloedcellen aanmaken die via het hart in de bloedsomloop terechtkomen.²

De cellen die hiervoor verantwoordelijk zijn heten megakaryocyten (bloedplaatjesvormende cellen). Ze werden eerder al aangetroffen in longweefsel, maar hun omvangrijke rol in de bloedaanmaak was zwaar onderschat. Een nóg opmerkelijker bevinding: als het beenmerg van muizen uitgeput raakte, reisden stamcellen vanuit de longen terug naar het skelet om bloedaanmaak te ondersteunen. De longen fungeren dus als zowel productieplek als nooddepot voor bloedvormende stamcellen.

Belangrijk voorbehoud: dit onderzoek is uitgevoerd bij muizen. Of dezelfde mechanismen in exact dezelfde mate bij mensen gelden, is nog niet klinisch bewezen. Wetenschappers vermoeden dat vergelijkbare processen bestaan, maar menselijk bewijs is nodig voordat dit consequenties heeft voor behandelingen.

Wat kunnen deze bevindingen betekenen voor bloedaandoeningen?

Als longen ook bij mensen een significante rol spelen in bloedaanmaak, heeft dat mogelijk gevolgen voor meerdere situaties:

Het onderzoek roept ook de vraag op of bloedvormende stamcellen via de bloedsomloop naar andere organen reizen en daar functies vervullen die nog onbekend zijn.

Nieuwe orgaansystemen dankzij betere technieken

Beide doorbraken zijn mogelijk gemaakt door verbeterde visualisatietechnieken — onderzoekers konden individuele cellen in levend weefsel volgen met een precisie die eerder onhaalbaar was. Eenzelfde technologische sprong leidde eerder tot de beschrijving van het glymfatisch systeem: het afvalverwerkingssysteem van de hersenen, dat nu actief wordt onderzocht als aanknopingspunt voor nieuwe geneesmiddelen bij hersenziekten.⁴

Dit patroon — bekende structuren die via nieuwe technieken een onverwachte functie blijken te hebben — zal zich waarschijnlijk herhalen naarmate moleculaire beeldvorming verder verfijnd wordt.

Wat kun je nu al met deze kennis?

Op dit moment hebben deze ontdekkingen nog geen directe gevolgen voor dagelijks gezondheidsadvies of behandelplannen. De vertaalslag van basisonderzoek naar klinische praktijk duurt doorgaans jaren. Heb je klachten gerelateerd aan darmen, bloed of longen? Raadpleeg dan je huisarts. Betrouwbare, onafhankelijke uitleg over aandoeningen vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Wat is het mesenterium precies?

Het mesenterium is een dubbelgeplooid vlies van bindweefsel dat je dunne darm verbindt met de achterwand van je buikholte. Het houdt je darmen op hun plaats en bevat bloedvaten, zenuwen en lymfevaten. Tot 2016 werd het als losse fragmenten beschouwd; onderzoek liet zien dat het één aaneengesloten orgaan vormt.

Maakt ook het menselijk lichaam bloed aan in de longen?

Dat is nog niet klinisch bewezen bij mensen. De ontdekking stamt uit muizenonderzoek van de UCSF uit 2017, waarbij longen meer dan de helft van de rode bloedcellen bleken aan te maken. Wetenschappers vermoeden dat vergelijkbare processen bij mensen bestaan, maar dit vereist nader klinisch onderzoek.

Heeft de erkenning van het mesenterium als orgaan gevolgen voor mijn behandeling?

Niet direct. De erkenning is primair een wetenschappelijke mijlpaal die verdere studie mogelijk maakt. Op de langere termijn kan meer kennis over het mesenterium leiden tot beter begrip van darmaandoeningen en veiligere buikoperaties, maar concrete nieuwe protocollen zijn er nog niet.

Wat zijn megakaryocyten?

Megakaryocyten zijn grote cellen die bloedplaatjes produceren — kleine celdeeltjes die essentieel zijn voor bloedstolling. Het verrassende was dat ze in de longen van muizen ook een omvangrijke rol spelen bij de aanmaak van rode bloedcellen, iets wat tot 2017 volledig onbekend was.

Kunnen mensen met chronische longziekten problemen krijgen met bloedaanmaak?

Dit is een open onderzoeksvraag. Als longen inderdaad bijdragen aan bloedaanmaak bij mensen, zouden longaandoeningen theoretisch ook bloedwaarden kunnen beïnvloeden. Er is op dit moment geen klinisch bewijs dat dit bij patiënten meetbaar een rol speelt. Raadpleeg je arts bij vragen over je bloedwaarden.

Hoe ontdekte men dat het mesenterium één orgaan is?

Door verbeterde microscopie- en histologische technieken kon chirurg J. Calvin Coffey aantonen dat de structuren die altijd als losse vliezen werden gezien, in werkelijkheid één aaneengesloten anatomische eenheid vormen. Leonardo da Vinci had het mesenterium al getekend, maar de medische wetenschap beschouwde het eeuwenlang als een anatomisch bijproduct zonder eigen functie.

Wat is het glymfatisch systeem en waarom is het relevant?

Het glymfatisch systeem is het afvalverwerkingssysteem van de hersenen, dat hersenvocht gebruikt om afvalstoffen af te voeren tijdens de slaap. Het is een goed voorbeeld van een orgaansysteem dat door nieuwe beeldvormingstechnieken werd ontdekt, net zoals het mesenterium en de bloedvormende functie van de longen. Onderzoekers bestuderen het nu als mogelijk aangrijpingspunt voor geneesmiddelen bij hersenziekten.