Naar hoofdinhoud
Optimale Gezondheid logo Optimale Gezondheid
Prikkelbare darm syndroom: oorzaken, triggers en wat er écht helpt

Prikkelbare darm syndroom: oorzaken, triggers en wat er écht helpt

Wat zijn de echte oorzaken van prikkelbare darm syndroom? Lees over dysbiose, SIBO, voedselintoleranties en bewezen behandelstrategieën.

Door Robert Jan Hendriks · · bijgewerkt 23 april 2026 · 6 min leestijd · Ons redactieproces

Prikkelbare darm syndroom (PDS) is geen psychologische aandoening, maar een functionele darmaandoening met meerdere biologische oorzaken: een verstoord darmmicrobioom, afwijkende darmmotiliteit en voedselintoleranties spelen de hoofdrol.1 Stress verergert de klachten, maar veroorzaakt PDS niet op zichzelf. Hier lees je wat er wél achter zit.

Is prikkelbare darm syndroom een psychische aandoening?

Nee. PDS is een functionele aandoening van het maag-darmkanaal, waarbij de darm gevoeliger reageert op prikkels dan normaal.1 Dat de darm en het brein nauw verbonden zijn via de zogeheten darm-brein-as (gut-brain axis) betekent niet dat PDS ‘in je hoofd zit’. Stress kan bestaande klachten fors verergeren, maar bij iemand met een gezonde spijsvertering veroorzaakt diezelfde stress andere klachten — spierspanning, hoofdpijn — niet per se PDS.

Antidepressiva worden soms voorgeschreven om de darmsensitiviteit te verlagen, niet omdat PDS een psychische stoornis is, maar omdat bepaalde middelen rechtstreeks inwerken op zenuwsignalen in de darmwand.2 Dit is een nuance die in de spreekkamer regelmatig verloren gaat. Bespreek medicatiekeuzes altijd met je behandelend arts.

Oorzaak 1: Een verstoord darmmicrobioom (dysbiose)

Eén van de best onderzochte mechanismen achter PDS is dysbiose: een onbalans in de samenstelling van de darmbacteriën.3 Mensen met PDS hebben vaker een verlaagde diversiteit aan gunstige bacteriën én een toename van potentieel schadelijke soorten.

Een specifieke vorm is SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth, bacteriële overgroei in de dunne darm). Onderzoek laat zien dat een substantieel deel van de PDS-patiënten hieraan lijdt.4 SIBO kan leiden tot opgeblazenheid, diarree of obstipatie — symptomen die sterk overlappen met klassieke PDS-klachten.

Overgebruik van antibiotica is een bekende risicofactor voor dysbiose en kan zo indirect PDS uitlokken of verergeren.4 Bespreek dit met je arts als je kort na een antibioticakuur nieuwe darmklachten ontwikkelde.

Oorzaak 2: Voedselintoleranties en dieet

Gluten, lactose en bepaalde koolhydraten — bekend als FODMAP’s (fermenteerbare suikers in groenten, fruit en granen) — kunnen bij gevoelige mensen de darm prikkelen.5 Het gaat hier niet altijd om een echte allergie, maar om een functionele intolerantie: de darm reageert overdreven op bepaalde voedingsstoffen.

Kunsmatige zoetstoffen — zoals sorbitol en xylitol in zoetjes — worden in de dunne darm slecht opgenomen en fermenteren in de dikke darm, wat gas en een opgeblazen gevoel veroorzaakt.5

TriggerVeelvoorkomend symptoomEerste stap
FODMAP’s (ui, tarwe, peulvruchten)Opgeblazenheid, krampenLow-FODMAP dieet onder diëtistbegeleiding
LactoseDiarree, winderigheidLactosevrije alternatieven testen
GlutenBuikpijn, vermoeidheidCoeliakie uitsluiten via huisarts
Kunstmatige zoetstoffenBoeren, opgeblazen gevoelTijdelijk schrappen en observeren
Vezelarm dieetObstipatieGeleidelijk oplosbare vezels verhogen6

Oorzaak 3: Afwijkende darmmotiliteit

Bij een deel van de PDS-patiënten beweegt de darm te snel of te traag.1 Bij een te snelle doorvoer worden voedingsstoffen onvoldoende opgenomen; bij een te trage doorvoer stapelen gassen en afvalstoffen zich op. Dit verklaart waarom PDS bij de ene persoon diarree geeft en bij de andere obstipatie — of een afwisseling van beide.

Spelen genen een rol bij PDS?

Genetische aanleg vergroot de kans op PDS, maar is zelden de enige oorzaak.2 Omgevingsfactoren — voeding, infecties, stress en antibioticagebruik — bepalen voor een groot deel of die aanleg ook tot klachten leidt. Genen scheppen een voorwaarde; leefstijl bepaalt mede het verloop.

Wat helpt écht bij PDS?

Onderzoek uit 2024 laat zien dat probiotica, prebiotica en synbiotica (combinaties van beide) de klachten van PDS significant kunnen verminderen.7 Het gaat daarbij om specifieke stammen en doseringen — niet elk zuivelproduct heeft hetzelfde effect.

Verder zijn de volgende strategieën onderbouwd:

  • Low-FODMAP dieet: verlaagt bij een meerderheid van de patiënten de symptoomintensiteit8
  • Oplosbare vezels (psyllium): helpt bij zowel diarree- als obstipatie-gedomineerde PDS6
  • Probiotica: met name Lactobacillus- en Bifidobacterium-stammen tonen effect in meerdere studies7
  • Stressmanagement: vermindert de ernst van klachten, ook al is stress niet de grondoorzaak
  • Onderzoek door specialist: laat SIBO en voedselintoleranties uitsluiten via een MDL-arts

Meer informatie over diagnose en behandelopties vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Wat is de huidige medische kijk op prikkelbare darm syndroom?

PDS wordt nu erkend als een multifactoriële functionele darmaandoening waarbij de darm-brein-as, het microbioom en darmmotiliteit samenspelen. Dat is een grote stap ten opzichte van het oudere idee dat PDS ‘psychosomatisch’ of ‘ingebeeld’ zou zijn. De behandeling richt zich steeds meer op het aanpakken van onderliggende oorzaken — zoals dysbiose en voedselintoleranties — in plaats van alleen symptoomonderdrukking.

Waar en hoe laat ik me testen op SIBO of voedselintoleranties?

Je kunt via je huisarts een verwijzing aanvragen naar een maag-darm-leverarts (MDL-arts). SIBO wordt vastgesteld via een waterstof-ademtest; voedselintoleranties worden onderzocht via een begeleid eliminatiedieet of, in het geval van coeliakie, via bloedonderzoek. Vraag je huisarts expliciet om doorverwijzing als de klachten langer dan drie maanden aanhouden of je dagelijks leven beïnvloeden.

Is onderzoek naar PDS in het ziekenhuis of op de MDL-afdeling?

Ja, uitgebreider diagnostisch onderzoek — zoals colonoscopie, ademtesten voor SIBO of uitgebreide bloedanalyse — vindt plaats op de MDL-afdeling van een ziekenhuis of via een gespecialiseerde kliniek. Je huisarts doet de eerste beoordeling en beslist of doorverwijzing nodig is; bij alarmsymptomen zoals bloed in de ontlasting of onbedoeld gewichtsverlies verwijst hij doorgaans snel door.

Hoe weet ik wat ik niet kan verdragen, zoals gluten?

De meest betrouwbare methode is een begeleid eliminatiedieet: schrap de verdachte stof zes tot acht weken volledig en voeg hem daarna stapsgewijs weer in. Doe dit bij voorkeur onder begeleiding van een diëtist, zodat je voedingspatroon volledig blijft. Een bloedtest bij de huisarts kan coeliakie (echte glutenallergie) uitsluiten, maar detecteert geen functionele glutenintolerantie.

Kunnen zoetjes klachten veroorzaken zoals boeren en pijn tussen de schouderbladen?

Ja, kunstmatige zoetstoffen zoals sorbitol en xylitol worden in de dunne darm slecht opgenomen en fermenteren vervolgens in de dikke darm, wat gas produceert. Dat kan boeren, een opgeblazen gevoel en buikkrampen veroorzaken. Pijn tussen de schouderbladen kan ook ontstaan door opgezet gas dat omhoogdruk geeft via het diafragma. Schakel zoetstoffen tijdelijk volledig uit en observeer gedurende twee weken of de klachten verminderen.

Is er iets wat ik zelf kan doen om van PDS-klachten af te komen?

Begin met een voedingsdagboek om persoonlijke triggers te identificeren en probeer daarna gerichte aanpassingen: minder FODMAP’s, meer oplosbare vezels zoals psyllium, en eventueel een probioticasupplement met onderbouwde stammen. Klachten die langer dan drie maanden aanhouden, of gepaard gaan met bloed in de ontlasting, onbedoeld gewichtsverlies of koorts, vragen altijd om medisch onderzoek — neem in dat geval contact op met je huisarts.

Footnotes

  1. Huang KY, Wang FY, Lv M. Irritable bowel syndrome: Epidemiology, overlap disorders, pathophysiology and treatment. World Journal of Gastroenterology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37475846/ ↩ ↩2 ↩3

  2. Sebastián Domingo JJ. Irritable bowel syndrome. Medicina Clinica. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34238582/ ↩ ↩2

  3. Abraham P, Pratap N. Dysbiosis in Irritable Bowel Syndrome. The Journal of the Association of Physicians of India. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38700306/ ↩

  4. Mamieva Z, Poluektova E, Svistushkin V. Antibiotics, gut microbiota, and irritable bowel syndrome: What are the relations?. World Journal of Gastroenterology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35431513/ ↩ ↩2

  5. Pasta A, Formisano E, Calabrese F. Food Intolerances, Food Allergies and IBS: Lights and Shadows. Nutrients. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38257158/ ↩ ↩2

  6. Galica AN, Galica R, Dumitrașcu DL. Diet, fibers, and probiotics for irritable bowel syndrome. Journal of Medicine and Life. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35419092/ ↩ ↩2

  7. Wu Y, Li Y, Zheng Q. The Efficacy of Probiotics, Prebiotics, Synbiotics, and Fecal Microbiota Transplantation in Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38999862/ ↩ ↩2

  8. Di Rosa C, Altomare A, Terrigno V. Constipation-Predominant Irritable Bowel Syndrome (IBS-C): Effects of Different Nutritional Patterns on Intestinal Dysbiosis and Symptoms. Nutrients. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37049488/ ↩

Bronnen

  1. Huang KY, Wang FY, Lv M — Irritable bowel syndrome: Epidemiology, overlap disorders, pathophysiology and treatment · World Journal of Gastroenterology · 2023
  2. Galica AN, Galica R, Dumitrașcu DL — Diet, fibers, and probiotics for irritable bowel syndrome · Journal of Medicine and Life · 2022
  3. Sebastián Domingo JJ — Irritable bowel syndrome · Medicina Clinica · 2022
  4. Wu Y, Li Y, Zheng Q — The Efficacy of Probiotics, Prebiotics, Synbiotics, and Fecal Microbiota Transplantation in Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review and Network Meta-Analysis · Nutrients · 2024
  5. Di Rosa C, Altomare A, Terrigno V — Constipation-Predominant Irritable Bowel Syndrome (IBS-C): Effects of Different Nutritional Patterns on Intestinal Dysbiosis and Symptoms · Nutrients · 2023
  6. Mamieva Z, Poluektova E, Svistushkin V — Antibiotics, gut microbiota, and irritable bowel syndrome: What are the relations? · World Journal of Gastroenterology · 2022
  7. Abraham P, Pratap N — Dysbiosis in Irritable Bowel Syndrome · The Journal of the Association of Physicians of India · 2023
  8. Pasta A, Formisano E, Calabrese F — Food Intolerances, Food Allergies and IBS: Lights and Shadows · Nutrients · 2024
Robert Jan Hendriks

Geschreven door

Robert Jan Hendriks

Oprichter van Optimale Gezondheid (sinds 2010)

Gratis + wekelijkse tips

Ontvang gratis 7x KETO Ovenschotels

Inclusief boodschappenlijstje — zo staat er vanavond al een gezonde ovenschotel op tafel. Plus elke week praktische gezondheidsinzichten — altijd uitschrijven mogelijk.

Download gratis

Lees ook

Meer over levensstijl

De meest ongezonde gewoontes: wat de wetenschap écht zegt

Levensstijl

De meest ongezonde gewoontes: wat de wetenschap écht zegt

Welke ongezonde gewoontes schaden je gezondheid het meest? Van snacken zonder honger tot chronische stress — dit zegt actueel wetenschappelijk onderzoek.

Biergist tegen acne: wat zegt het onderzoek en welke alternatieven werken beter?

Biergist tegen acne: wat zegt het onderzoek en welke alternatieven werken beter?

Werkt biergist tegen acne? Ontdek wat de wetenschap zegt over werkzame stoffen, veilige dosering en bewezen acnebehandelingen die wél effect hebben.

Pepermuntolie bij PDS: werkt het echt — en 14 andere bewezen alternatieven

Pepermuntolie bij PDS: werkt het echt — en 14 andere bewezen alternatieven

Pepermuntolie in maagsapresistente capsules verlicht PDS-krampen aantoonbaar. Welke 14 andere middelen werken — en hoe combineer je ze slim?

Koud douchen: wat werkt echt en wat is overdreven?

Koud douchen: wat werkt echt en wat is overdreven?

Koud douchen helpt bij spierherstel en alertheid — maar werkt het ook bij gewichtsverlies of immuunfunctie? Meta-analyses uit 2023–2025 geven antwoord.

10 kleine gewoontes die je gezondheid direct verbeteren

10 kleine gewoontes die je gezondheid direct verbeteren

10 kleine aanpassingen met grote impact op je gezondheid: van kaliumrijk voedsel en beweging tot slaap en minder alcohol. Wetenschappelijk onderbouwd.

24 reacties

Archief van lezersreacties sinds 2011.

  1. J.W. Hoevenaar
    Als PDS patient lees ik met belangstelling uw berichten. Natuurlijk lees ik ook andere informatie. U bent ongetwijfeld op de hoogte van de benadering van wouter schattenberg (www.wegmetpds@gmail.com). Hoewel de methode wat bot en agressief overkomt, lijkt hij met anderzijds ook geloofwaardig. Zou ik kort hieromtrent uw mening mogen vernemen ? Met dank en groet, J.W. Hoevenaar
    Robert Jan Hendriksauteur
    Beste J.W. Hoevenaar, Ik heb geen ervaring met de benadering van Wouter Schattenberg, daarom kan ik hier ook geen uitspraak over doen. Indien de methode zich richt op gezonde leefstijl factoren kan het zeker behulpzaam zijn bij de behandeling van een prikkelbare darm syndroom. Het belangrijkste hierbij is dat er goed gekeken moet worden naar de individuele factoren. Om een voorbeeld te geven: vaak wordt aanbevolen om de inname van voedingsvezels te verhogen. Dit kan zeker goed werken, maar kan bij sommige mensen zelfs de klachten verergeren, een stukje maatwerk is zeker noodzakelijk. Ik heb onlangs hier een extra artikel over gewijd over pds, wellicht interessant voor u: https://www.optimalegezondheid.com/de-waarheid-over-prikkelbare-darm-syndroom/ Met vriendelijke groet, Jack
    sabine
    ik ben het plan van wouter schatteman aan het volgen en het helpt ! is wel drastisch en moeilijk niets van sauzen, geen koolhydraten (brood, pasta of rijst) enkel glutenvrij niets van kruiden zoals kipkruiden (zit blijkbaar ook gluten in) maar ik ben stukken beter , ligt dus niet aan stress zoals dokter zegt maar aan voeding !
  2. Claire
    Beste Jack, Met veel plezier en interesse lees ik sinds een tijdje je berichten over PDS. Ik ben al een jaar bezig en heb dus de nodige onderzoeken al achter de rug, maar nog niet de ademtesten; die wil ik graag nog laten doen, vooral die voor bacteriële overgroei. Ik vroeg me af of je wist waar en hoe ik deze kan laten doen? Is dat in het ziekenhuis, op de MLD afdeling? Heel veel dank alvast.
    Robert Jan Hendriksauteur
    Een ademtest wordt in het ziekenhuis uitgevoerd, aangezien de MLD afdeling gaat over het spijsverteringsstelsel, zou daar waarschijnlijk de test worden uitgevoerd. De MLD afdeling van de Isala klinieken in Zwolle is schijnbaar één van de grootste van Nederland, daar heb je de grootste kans van slagen. Succes!
  3. sabine
    geachte, het is nu een week of drie dat ik gluten en lactose laat, ik moet zeggen het is echt stukken beter en mijn stoelgang is echt regelmatig (elke dag), het is wel superlastig (geen brood meer, geen koekjes, geen chocolade, geen aardappelen, geen rijst, geen pasta, ik neem nu alles glutenvrij dus in tegenstrijd met wat de dokter beweert (stress) ligt het toch deels aan de voeding
  4. isabelle
    na jaren van zoeken en onderzoeken ben ik er uiteindelijk zelf achter gekomen wat nu de oorzaak is van mijn pds: het heeft een naam en het heet candida. Mijn ogen vielen open toen ik op een candida site www.candida.nl al de symptomen las die mogelijk waren. Totale herkenning. Ik ben onder begeleiding supplementen gaan innemen waaronder een probioticum (symbion forte van de firma venamed) en een schimmeldoder erbij candiplex ook van venamed en echt....ik ga vooruit: Mijn buik rommelt niet meer, ik kan iedere dag naar het toilet, ik heb geen buikkrampen meer en ik krijg weer energie in mijn lijf. Oh zo blij!!!
  5. sylvester
    hallo heb onlangs te weten gekomen dat ik pds heb heb mebeverine eg 135mg gekregen is dat levenslang dat ik dat moet nemen mvg
    Robert Jan Hendriksauteur
    Hallo Sylvester, Daar kan ik je geen antwoord op geven. Ten eerste ben ik geen arts, en ten tweede ken ik jouw specifieke geval niet. Lijkt me meer een vraag voor je behandelend arts. Veel succes! Jack
  6. Jelle
    Ik werk onregelmatig en heb ook last van pds. Vaak hongerig gevoel en buikkrampen. Nu wil ik graag weten hoe ik de nachten door kan komen zonder veel last te hebben
    Team OptimaleGezondheid
    Daar is heel weinig aan te doen, Jelle. De 'beste' remedie is om even uit bed te gaan en rond te lopen. De beweging zal het gevoel iets verbeteren.
  7. Geertje
    Ik ben niet bang van gluten maar raad anderen bij de symptomen van PDS gluten-vrij eten zeker aan. Het heet zeker effect, alsof de darmen daar toch wat moeite mee hebben. (van een gluten-allergie of intolerantie is er bij mij geen sprake) Ook heb ik last van mijn blaas naar aanleiding van histamine, een stof die in verschillende fruitsoorten voorkomt, deze kan de blaaswand irriteren. Bij darmklachten of blaasklachten die cyclisch optreden bij vrouwen, raad ik aan een verzoek te doen om te laten checken of er sprake is van endometriose.
    Team OptimaleGezondheid
    Dankjewel voor deze ervaring en aanvulling, Geertje!
  8. Lucy
    Wouter Schatteman zijn methode helpt niet als je ook nog medicijnen voor andere gezondheidsklachten moet nemen . Hij zegt zelf dat medicatie de problemen in stand houd ,en op dat punt heeft hij gelijk . Ik heb het gekocht en voor mij helpt het dus niet doordat ik genoodzaakt ben om pijnmedicatie in te nemen , wat de klachten dus in stand houd . Ook beloofd Wouter via mail begeleiding . Vele vragen aan hem gesteld , nooit een antwoord gekregen . Een boekenverkoper , anders niets . Ik geef het hier gratis als je het wil proberen . Ten eerste : erg op je eten letten , niet teveel en zelf uitzoeken waar je tegen kunt . Ten tweede :goede pre en probiotica gebruiken . Alleen probiotica gebruiken die in de koelkast moet bewaard worden ,en dan heb ik het niet aver yakultdranktjes . Ik weet dat ik hier geen merken mag noemen , maar de beste probiotica heet Nu in het Engels dan . Googel en je vind het . Ik hoop hiermee toch enkele mensen geholpen te hebben.
  9. suleika
    Beste, Hoe kan je eenvoudig weten wat je niet kanverdragen?vb gluten??
    Team OptimaleGezondheid
    Deze test, en soortgelijke tests, kun je laten doen bij je huisarts, Suleika!
  10. Richard
    Hallo, ik schijn ook PDS te hebben, maar ik lees heel vaak dat er dan ook niets iets goed is met je stoelgang dat is bij mij heel normaal, ik heb 2 x bloedonderzoek gehad en ontlasting onderzoek dat was allemaal goed, ik heb mijn twijfels over de conclusie dat ik PDS heb
  11. Nina
    Het verbaast me dat er wat betreft pds volgens jou geconcludeerd is dat de klachten alleen door een 'verkeerd' voedingspatroon ontstaan/ in stand gehouden worden. Ik geloof zeer zeker in een holistische benadering van de mens en zijn gezondheid. Daarbij heeft de stichting voor pds onlangs een artikel uitgebracht dat de klachten volgens een Zweeds onderzoek toch zeer waarschijnlijk te maken hebben met een afwijking op een bepaald gen. Ook lees ik regelmatig dat pds te maken heeft met de manier waarop je hersenen prikkels verwerken. Onze huisarts en mijn dieëtiste erkennen het belang van een bepaald dieet ( ik heb zelf een lactose en fructise intolerantie en pds ), maar ze zijn er ook heel eerlijk over dat er toch echt nog te weinig bekend is om tot een ultieme oplossing te komen. Daarbij is ieder mens verschillend. Dus het lijkt mij wat achterhaald om te concluderen dat het met het aanhouden van een ander eetpatroon voor iedereen ook meteen opgelost is. Het gaat nu na een jaar en een ander eetpatroon een stuk beter met me, maar klachtenvrij ben ik niet. Met vriendelijke groet!
  12. jan
    ik denk dat er een relatie is met het langdurig zitten in één verkrampte houding met ipad of smartphone , waardoor de ademhaling steeds minder ontspannen verloopt, minder ontspannen buikademhaling. ik vermoed een relatie met angst, angst zet zich vaak vast op de buik, ademhaling is verstoord, weer geen ontspannen buikademhaling.
  13. Berends
    Ik sta sinds een week of 4 op een lactose vrij dieet en ik heb geen buikkrampen meer gelukkig maar, ik gebruik ook zoetjes in de koffie en thee. Ik geb de gele dag door last van kleine boertjes en pijn tussen de schouderbladen en nu zeggen ze om mij heen dat get door zoetjes kan komen en nu is mijn vraag kan dat daar door komen?
    Robert Jan Hendriksauteur
    Hoi Berend, Dat is inderdaad vervelend. meestal is het laten van overmatige boertjes gerelateerd aan bacteriële overgroei in de darmen. Bij een prikkelbare darm is het zeker de moeite waard om je bij de arts te laten testen op bacteriële overgroei. De pijn tussen je schouderbladen heeft misschien een andere oorzaak. Je kan natuurlijk eerst uitproberen of het weglaten van de zoetstoffen je problemen verminderd, anders zou ik dit zeker even laten controleren bij je arts. Ik heb een interessant artikel geschreven over zoetstoffen misschien interessant https://www.optimalegezondheid.com/kunstmatige-zoetstoffen-gezond-of-ongezond/
  14. Yvonne de Groot
    Goedemorgen, Ooit in het verre verleden ben ik gediagnosticeerd met PDS. Het kan heel lang goed en soms speelt het op en heb ik er veel last van. Eigenlijk alleen in de nacht als ik ga liggen. De afgelopen twee weken is het het heel heftig en slaap ik er erg slecht van. Het lijkt wel een koliek de pijn is dan enorm. Op een gegeven moment zakt het weer en val ik wel weer in slaap. Maar het is geen feest zo terwijl ik heel gezond eet daar let ik heel erg op. Mijn glaasje wijn laat ik ook staan ik rook niet en leef een zeer geregeld leven. Wij zijn momenteel in ons huis in Spanje ik heb hier wat voor de klachten gehaald bij de apotheek Coligas fast en spasmoctyl . Het helpt wel maar het gaat ook nog mis. Zo licht mogelijk eten is wat nog het beste helpt. Is er nog iets wat ik kan doen om hier van af te komen.