Ontsteking in het oog: oorzaken, symptomen en bewezen behandelingen

Een ontsteking in het oog ontstaat wanneer bacteriën, virussen of schimmels het oogoppervlak of de omliggende weefsels besmetten. De meest voorkomende vorm — conjunctivitis — is besmettelijk maar gaat bij gezonde volwassenen vaak vanzelf over. Sommige infecties vragen om snelle medische behandeling om blijvende schade aan je zicht te voorkomen.¹

Welke delen van het oog kunnen ontsteken?

Je oog bestaat uit meerdere lagen die elk vatbaar zijn voor infectie. Het bindvlies (conjunctiva) is het dunne slijmvlies dat de binnenkant van de oogleden en het wit van het oog bedekt. Het hoornvlies (cornea) is het heldere, doorzichtige buitenoppervlak van de oogbol. Beide structuren staan direct bloot aan de buitenwereld en worden daardoor het vaakst aangetast bij een oogontsteking.²

Dieper gelegen structuren — zoals de traanklieren of de sclera (het oogwit) — kunnen ook ontsteken, maar dat is minder gebruikelijk en vergt doorgaans specialistische zorg.

Symptomen van een oogontsteking

De meest voorkomende klachten zijn:

• Rode, geïrriteerde ogen
• Pijn of een branderig gevoel
• Afscheiding (waterig bij virale infecties, etterig bij bacteriële)
• Gevoeligheid voor licht (fotosensitiviteit)
• Opgezwollen oogleden
• Jeuk rondom het oog
• Wazig zien

Niet alle symptomen wijzen direct op een infectie: droge ogen, allergieën of bijwerkingen van medicatie kunnen vergelijkbare klachten geven.³ Als je naast roodheid ook pijn of verminderd zicht ervaart, raadpleeg dan je huisarts.

Soorten ooginfecties: van conjunctivitis tot keratitis

Conjunctivitis (bindvliesontsteking)

Conjunctivitis is de meest voorkomende oogontsteking en heeft een bacteriële, virale of allergische oorzaak. De bacteriële variant geeft typisch gele of groene afscheiding; de virale vorm is wateriger en gaat vaak gepaard met verkoudheidsklachten. Beide infectieuze vormen zijn besmettelijk en verspreiden zich snel in omgevingen zoals kinderdagverblijven en scholen.¹

Bij pasgeborenen kan conjunctivitis ontstaan door overdracht van Neisseria gonorrhoeae of Chlamydia trachomatis tijdens de bevalling, als de moeder een seksueel overdraagbare infectie (SOA) heeft. Dit is een medisch spoedgeval — meld het altijd direct aan de verloskundige of gynaecoloog.⁴

Keratitis (hoornvliesontsteking)

Keratitis is een ontsteking van het hoornvlies en vraagt altijd om medische aandacht, omdat het hoornvlies direct je zicht beïnvloedt. Oorzaken variëren per type:

Type keratitis	Veroorzaker	Belangrijkste risicofactor
Bacteriële keratitis	Stafylokokken, Pseudomonas	Contactlenzen, oogletsel
Virale keratitis	Herpes simplex virus	Stress, verzwakt immuunsysteem
Schimmelkeratitis	Fusarium, Aspergillus	Plantaardig oogletsel, lensdragen
Acanthamoeba keratitis	Acanthamoeba parasiet	Zwemmen met contactlenzen

Contactlensdragers hebben een verhoogd risico op vrijwel alle vormen van keratitis.² Verwijder je lenzen altijd voor het zwemmen, douchen of slapen, en bewaar ze in een steriele oplossing.

Trachoom

Trachoom — veroorzaakt door Chlamydia trachomatis — komt in Nederland nauwelijks voor, maar is wereldwijd een van de grootste oorzaken van vermijdbare blindheid. De infectie tast het binnenste ooglid aan, veroorzaakt littekenvorming en kan leiden tot het indraaien van het ooglid (entropion), waarbij wimpers het hoornvlies beschadigen en uiteindelijk permanente blindheid kunnen veroorzaken. Goede hygiëne en tijdige behandeling met orale antibiotica zijn essentieel.

Overige complicaties

Een ooginfectie kan ook leiden tot:

• Een stijltje of chalazion: een gelokaliseerde, soms pijnlijke zwelling in het ooglid
• Dacryocystitis: een ontsteking van de traanbuis die optreedt wanneer de infectie het traanafvoersysteem bereikt

Hoe wordt een oogontsteking behandeld?

De behandeling hangt volledig af van de oorzaak:

• Bacterieel: antibiotische oogdruppels of -zalf, altijd voorgeschreven door een arts
• Viraal: gaat bij gezonde mensen vaak vanzelf over; bij herpes-gerelateerde infecties worden antivirale druppels ingezet
• Schimmel: antischimmeldruppels, waarbij behandeling weken tot maanden kan duren
• Acanthamoeba: specifieke antiparasitaire oogdruppels; behandeling kan maanden in beslag nemen

Gebruik nooit overgebleven oogdruppels van een eerdere infectie of druppels van iemand anders. Steroïde oogdruppels kunnen worden ingezet om ontsteking te verminderen, maar uitsluitend onder medische begeleiding — onjuist gebruik kan infecties verergeren, de oogdruk verhogen of glaucoom uitlokken.

Onderzoek uit 2023 toont aan dat het eiwit interleukine-11 het herstel van het oogoppervlak na ontsteking kan versnellen, wat perspectief biedt voor toekomstige behandelopties.³

Oogontsteking voorkomen: praktische tips

Eenvoudige hygiënemaatregelen verminderen het risico aanzienlijk:

• Was regelmatig je handen, vooral voor je je ogen aanraakt
• Deel geen handdoeken, kussens of oogmake-up bij een actieve ooginfectie in huis
• Verwijder contactlenzen voor het zwemmen of douchen
• Vervang contactlenshouders minstens elke drie maanden
• Ga bij aanhoudende of ernstige klachten altijd naar je huisarts

Thuisarts.nl geeft concreet advies over wanneer thuisbehandeling volstaat en wanneer je een afspraak moet maken.

Wanneer moet je direct naar de dokter?

Ga snel naar je huisarts of oogarts bij:

• Hevige pijn in of rondom het oog
• Plotseling of snel verslechterend zichtverlies
• Ernstige lichtgevoeligheid die niet afneemt
• Afscheiding die na 48 uur niet verbetert
• Klachten na oogletsel of blootstelling aan chemische stoffen

Lui oog (amblyopie): een andere oorzaak van verminderd zicht

Amblyopie — beter bekend als een lui oog — is geen infectie maar een ontwikkelingsaandoening waarbij één oog niet de normale gezichtsscherpte bereikt, zelfs niet met correctie via een bril of contactlenzen. Het begint in de vroege kinderjaren en is in de meeste gevallen goed behandelbaar mits het vroeg wordt ontdekt.

Een veelvoorkomende oorzaak is scheelzien (strabismus). Als je merkt dat je kind de ogen scheef houdt, of als het huilt wanneer één oog wordt afgedekt, is een oogonderzoek bij een gespecialiseerde kinder-optometrist of oogarts sterk aan te raden. Vroeg ingrijpen — via een ooglapje of druppels om het sterkere oog tijdelijk te belasten — voorkomt blijvende slechtziendheid.

Veelgestelde vragen

Welke delen van het oog kunnen bij een ontsteking betrokken zijn?

Bij een oogontsteking zijn het bindvlies (conjunctiva) en het hoornvlies (cornea) het vaakst betrokken. Het bindvlies is het slijmvlies dat de binnenkant van de oogleden en het wit van het oog bedekt; het hoornvlies is het doorzichtige buitenoppervlak van de oogbol. In minder gebruikelijke gevallen raken ook de traanklieren of de sclera (het oogwit) ontstoken, wat altijd specialistische behandeling vereist.

Hoe lang duurt een oogontsteking gemiddeld?

Een bacteriële conjunctivitis verbetert doorgaans binnen 5 tot 10 dagen met antibiotische oogdruppels. Virale ooginfecties lossen meestal vanzelf op binnen 1 tot 3 weken. Schimmel- of parasitaire infecties — zoals Acanthamoeba keratitis — kunnen maanden behandeling vragen en moeten altijd door een oogarts worden begeleid.

Is conjunctivitis besmettelijk voor anderen?

Ja, bacteriële en virale conjunctivitis zijn besmettelijk via direct contact of via handen waarmee je daarna je oog aanraakt.¹ Vermijd het aanraken van je ogen, was regelmatig je handen en deel geen handdoeken of kussens zolang de infectie actief is. Allergische conjunctivitis is niet besmettelijk.

Mag ik contactlenzen dragen bij een oogontsteking?

Nee, dat wordt sterk afgeraden. Contactlenzen kunnen bacteriën en virussen vasthouden en de infectie verergeren of verlengen. Schakel over op een bril totdat de infectie volledig is genezen en je klachtenvrij bent, en begin daarna met een schone, ongebruikte set lenzen en verse lensoplossing.

Wanneer moet ik naar de dokter bij een rood of pijnlijk oog?

Ga naar de huisarts als je naast roodheid ook pijn, lichtgevoeligheid, verminderd zicht of etterige afscheiding ervaart. Klachten die na 48 uur niet verbeteren, of klachten na oogletsel, vragen altijd om medische beoordeling. Thuisarts.nl helpt je inschatten of een afspraak nodig is.

Wat is het verschil tussen een bacteriële en een virale oogontsteking?

Een bacteriële oogontsteking geeft typisch gele of groene, plakkerige afscheiding en reageert goed op antibiotische oogdruppels.¹ Een virale ontsteking gaat vaker gepaard met waterige afscheiding en verkoudheidsklachten, en trekt bij gezonde mensen vanzelf weg. Alleen een arts of oogarts kan het verschil betrouwbaar vaststellen — behandel een vermoedelijke bacteriële ontsteking nooit op eigen houtje met resten van oude druppels.

Kan medicatie een ontsteking in het oog veroorzaken?

Ja, sommige medicijnen kunnen als bijwerking een oogontsteking veroorzaken. Bisfosfonaten — zoals alendroninezuur, veelgebruikt bij osteoporose — zijn een bekend voorbeeld: zij kunnen uveitis (ontsteking van de middelste ooglaag) of scleritis uitlokken.⁵ Bespreek oogklachten altijd met je arts of apotheker als je medicijnen gebruikt, zodat een mogelijke medicatieoorzaak tijdig wordt herkend.

Footnotes

1. Erdinest N, Wajnsztajn D, London N. Ocular surface inflammation and ectatic corneal disorders. Current opinion in allergy and clinical immunology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37490610/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Lee HJ, Yoon CH, Kim HJ. Ocular microbiota promotes pathological angiogenesis and inflammation in sterile injury-driven corneal neovascularization. Mucosal immunology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35986099/ ↩ ↩²

3. Singh A, Cho WJ, Pulimamidi VK. Interleukin-11 Suppresses Ocular Surface Inflammation and Accelerates Wound Healing. Investigative ophthalmology & visual science. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37910094/ ↩ ↩²

4. Ly V, Elhusseiny AM, Sallam AB. Syphilis-related Ocular Inflammation in HIV-positive and HIV-negative Patients. Ocular immunology and inflammation. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35880976/ ↩

5. Chartrand NA, Lau CK, Parsons MT. Ocular Side Effects of Bisphosphonates: A Review of Literature. Journal of ocular pharmacology and therapeutics. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36409537/ ↩

Bronnen

1. Erdinest N, Wajnsztajn D, London N — Ocular surface inflammation and ectatic corneal disorders · Current opinion in allergy and clinical immunology · 2023
2. Lee HJ, Yoon CH, Kim HJ — Ocular microbiota promotes pathological angiogenesis and inflammation in sterile injury-driven corneal neovascularization · Mucosal immunology · 2022
3. Singh A, Cho WJ, Pulimamidi VK — Interleukin-11 Suppresses Ocular Surface Inflammation and Accelerates Wound Healing · Investigative ophthalmology & visual science · 2023
4. Ly V, Elhusseiny AM, Sallam AB — Syphilis-related Ocular Inflammation in HIV-positive and HIV-negative Patients · Ocular immunology and inflammation · 2023
5. Chartrand NA, Lau CK, Parsons MT — Ocular Side Effects of Bisphosphonates: A Review of Literature · Journal of ocular pharmacology and therapeutics · 2023