Tinnitus en hyperacusis samen: oorzaken, verband en behandeling

Tinnitus en hyperacusis komen bij ongeveer één op de vijf tinnituspatiënten tegelijkertijd voor.¹ Tinnitus is een aanhoudend achtergrondgeluid dat van binnenuit lijkt te komen, terwijl hyperacusis gewone dagelijkse geluiden als ondraaglijk luid of zelfs pijnlijk doet ervaren. Beide aandoeningen zijn behandelbaar, en wanneer ze samen optreden kunnen ze ook gelijktijdig worden aangepakt.

Wat is hyperacusis precies?

Tinnitus kennen de meeste mensen wel: een aanhoudend piepen, suizen of gonzen dat niet van buitenaf komt. Lange tijd dacht men dat dit in het oor ontstond, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat het gaat om een verstoring in de geluidsverwerking in de hersenen.²

Hyperacusis is een andere aandoening, al overlappen de mechanismen deels. De naam komt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘ik hoor te veel’. Gewone dagelijkse geluiden — een klappende deur, een rinkelende telefoon, stromend water — worden als ondraaglijk luid of zelfs pijnlijk ervaren.

In de hersenen werkt normaal een automatische volumeregelaar die harde geluiden dempt en zachte versterkt. Bij hyperacusis functioneert dit systeem niet goed: de centrale auditieve versterking (auditory gain) staat als het ware te hoog afgesteld, waardoor zelfs zachte geluiden te hard binnenkomen.³

Hoe vaak hebben mensen met tinnitus ook hyperacusis?

Ongeveer 20% van de mensen met tinnitus heeft ook last van hyperacusis.¹ Onderzoek met gevalideerde vragenlijsten laat zien dat de ernst van beide aandoeningen met elkaar samenhangt: wie meer hinder ervaart van tinnitus, heeft doorgaans ook meer last van geluidsovergevoeligheid.¹

Hyperacusis treft naar schatting 2 tot 3% van de bevolking. Opvallend is dat ook kinderen erdoor getroffen kunnen worden. Onderzoek uit 2023 bij 9- tot 12-jarigen vond een meetbare prevalentie van zowel tinnitus als hyperacusis in die leeftijdsgroep.⁴

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Een audioloog of KNO-arts stelt de diagnose op basis van gehooronderzoek en specifieke tests. Otoakoestische emissies — metingen van de haarcellen in het binnenoor — kunnen aanvullende informatie geven over de aard van de klachten en helpen onderscheid te maken tussen tinnitus en hyperacusis.² Het is belangrijk te weten dat hyperacusis géén psychische aandoening is, ook al wordt dat soms nog gedacht. Het betreft een reëel fysiologisch probleem in het auditieve systeem.

Voor betrouwbare patiënteninformatie over gehoorgerelateerde klachten kun je terecht op Thuisarts.nl.

Welke behandelingen helpen bij tinnitus én hyperacusis?

Wanneer beide aandoeningen samen voorkomen, kunnen ze ook gelijktijdig worden behandeld. Er zijn drie goed onderzochte aanpakken.

Tinnitus Retraining Therapy (TRT)

TRT traint het onbewuste deel van het gehoorsysteem opnieuw. Je leert de geluiden van tinnitus, en de overgevoeligheid van hyperacusis, niet langer automatisch als bedreigend te interpreteren. Dit verlaagt de emotionele reactie en kan de hinder aanzienlijk verminderen. TRT werkt niet voor iedereen even goed, vermoedelijk omdat de onderliggende oorzaak per persoon verschilt.

Geluidstherapie

Een review uit 2022 beschreef hoe geluidsenrichingstherapie de verhoogde centrale auditieve versterking kan normaliseren.³ Via zachte achtergrondgeluiden — zoals ruisapparaten of rustige muziek — went het zenuwstelsel stapsgewijs aan geluiden zonder overbelast te raken. Langdurig gebruik van oordopjes wordt hierbij juist afgeraden, omdat dat de overgevoeligheid kan versterken.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT richt zich op de gedachten en emoties rondom de klachten. In 2025 publiceerde audioloog Aazh een overzicht van CGT-toepassingen voor tinnitus, hyperacusis én misofonie (extreme irritatie door specifieke geluiden).⁵ CGT vermindert de psychische belasting aantoonbaar, ook wanneer de geluiden zelf niet volledig verdwijnen.

Behandeling	Doel	Niveau van bewijs
TRT	Herconditie van geluidsreactie	Matig tot goed
Geluidstherapie	Verlaging auditieve versterking	Ondersteund door reviews 3
CGT	Vermindering angst en vermijding	Goed bij psychische hinder 5
Oorverdediging	Voorkomen van verslechtering	Zinvol bij pijnlijke prikkeling

Een audioloog of KNO-arts bepaalt welke combinatie het meest geschikt is voor jouw situatie. Bespreek je klachten altijd met een zorgverlener voordat je een behandeling start, zeker als er ook sprake is van gehoorverlies of andere klachten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen tinnitus en hyperacusis?

Bij tinnitus hoor je geluiden die er van buitenaf niet zijn, zoals piepen, suizen of gonzen. Bij hyperacusis hoor je externe geluiden wél, maar worden ze als veel te hard of pijnlijk ervaren. Beide aandoeningen hebben te maken met verstoringen in de centrale geluidsverwerking in de hersenen, en ze komen bij ongeveer 20% van de tinnituspatiënten samen voor.

Kan hyperacusis vanzelf overgaan?

Hyperacusis gaat zelden spontaan volledig over, maar de klachten kunnen met de juiste behandeling aanzienlijk verminderen. Geluidstherapie en cognitieve gedragstherapie zijn bewezen effectief in het verminderen van de hinder. Raadpleeg een audioloog voor een persoonlijk behandelplan.

Is hyperacusis een psychische aandoening?

Nee, hyperacusis is geen psychische aandoening maar een fysiologisch probleem in het auditieve systeem. De hersenen verwerken binnenkomende geluidsignalen te sterk, wat leidt tot overgevoeligheid. Psychische klachten zoals angst of stress kunnen wél ontstaan als gevolg van de aandoening, en CGT kan helpen om die te verminderen.

Helpt het dragen van oordopjes bij hyperacusis?

Oordopjes kunnen bij ernstige hyperacusis kortdurend verlichting bieden bij echt schadelijk harde geluiden, maar structureel gebruik wordt afgeraden. Langdurig de oren afsluiten kan de overgevoeligheid juist verergeren doordat de hersenen wennen aan nog minder geluid. Bespreek met een audioloog wat de juiste bescherming voor jouw situatie is.

Kunnen kinderen ook tinnitus of hyperacusis krijgen?

Ja, kinderen kunnen beide aandoeningen ontwikkelen. Onderzoek uit 2023 bij 9- tot 12-jarigen vond een meetbare prevalentie van zowel tinnitus als hyperacusis in die leeftijdsgroep. Als je vermoedt dat je kind last heeft van geluidsovergevoeligheid of oorsuizen, is een verwijzing naar een audioloog aan te raden.

Wat is misofonie en hoe verschilt dat van hyperacusis?

Misofonie is een extreme emotionele reactie — meestal irritatie of woede — op specifieke herhaalde geluiden zoals kauwen of ademhalen. Bij hyperacusis gaat het om een lichamelijke overgevoeligheid voor geluiden in het algemeen, ongeacht de bron. Beide aandoeningen kunnen naast tinnitus voorkomen en worden tegenwoordig ook via CGT behandeld.

Wat doet TRT precies bij hyperacusis?

Tinnitus Retraining Therapy (TRT) traint het onbewuste deel van het gehoorsysteem opnieuw om geluiden niet langer automatisch als bedreigend te labelen. Bij hyperacusis helpt dit om de emotionele en fysiologische reactie op dagelijkse geluiden te verlagen. De therapie combineert geluidsenriching met counseling en duurt doorgaans één tot twee jaar.

Footnotes

1. Husain FT, Chappell J, Tai Y. An online survey study of the association between tinnitus and hyperacusis using validated questionnaires. International journal of audiology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34353201/ ↩ ↩² ↩³

2. Tai Y, Mertes IB, Chappell J. Comparison of otoacoustic emissions in tinnitus and hyperacusis in adults with normal hearing sensitivity. International journal of audiology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35439083/ ↩ ↩²

3. Henry JA. Sound Therapy to Reduce Auditory Gain for Hyperacusis and Tinnitus. American journal of audiology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36378908/ ↩ ↩² ↩³

4. Jacquemin L, van der Poel N, Biot L. Prevalence of tinnitus and hyperacusis in 9-12-year-old children. European archives of oto-rhino-laryngology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37133498/ ↩

5. Aazh H. Cognitive Behavioural Therapy (CBT) for Managing Tinnitus, Hyperacusis, and Misophonia: The 2025 Tonndorf Lecture. Brain sciences. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40426697/ ↩ ↩²

Bronnen

1. Husain FT, Chappell J, Tai Y — An online survey study of the association between tinnitus and hyperacusis using validated questionnaires · International journal of audiology · 2022
2. Jacquemin L, van der Poel N, Biot L — Prevalence of tinnitus and hyperacusis in 9-12-year-old children · European archives of oto-rhino-laryngology · 2023
3. Tai Y, Mertes IB, Chappell J — Comparison of otoacoustic emissions in tinnitus and hyperacusis in adults with normal hearing sensitivity · International journal of audiology · 2023
4. Henry JA — Sound Therapy to Reduce Auditory Gain for Hyperacusis and Tinnitus · American journal of audiology · 2022
5. Aazh H — Cognitive Behavioural Therapy (CBT) for Managing Tinnitus, Hyperacusis, and Misophonia: The 2025 Tonndorf Lecture · Brain sciences · 2025