Acupunctuur: wat is het, hoe werkt het en waarvoor kun je het gebruiken?

Acupunctuur is een eeuwenoude behandelmethode waarbij dunne naalden op specifieke punten in de huid worden gestoken. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het bij pijn, angst en ontstekingsgerelateerde klachten effectief kan zijn — al zijn de precieze werkingsmechanismen nog niet volledig begrepen.

Wat is acupunctuur?

Acupunctuur stamt uit de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) en bestaat al meer dan 2.500 jaar. De theorie achter TCM gaat uit van een levensenergie — qi — die via zogenoemde meridianen door het lichaam stroomt. Wanneer die stroom verstoord raakt, zouden gezondheidsklachten ontstaan.

Volgens dit traditionele model zijn er 12 hoofdmeridianen, verbonden met organen en lichaamsfuncties. Op en rond deze meridianen bevinden zich acupunctuurpunten — tegenwoordig zijn er meer dan 670 erkend. Door naalden precies op die punten te plaatsen, probeert de therapeut de energiebalans te herstellen.

Belangrijk: het concept van qi en meridianen is niet wetenschappelijk aangetoond. Wél is er toenemend bewijs dat acupunctuur via meetbare biologische mechanismen werkt, los van de TCM-theorie.

Hoe werkt acupunctuur volgens de wetenschap?

Westerse onderzoekers zoeken naar fysiologische verklaringen voor de effecten van acupunctuur. Een van de meest bestudeerde mechanismen is de invloed op het immuunsysteem.

Een review uit 2023 laat zien dat acupunctuur immuunresponsen kan moduleren via dendritische cellen, T-cellen en macrofagen ¹. Dit zou mede verklaren waarom behandeling bij uiteenlopende klachten effect kan hebben.

Daarnaast kan stimulatie van het acupunctuurpunt ST36 (Zusanli, gelegen net onder de knie) ontstekingsbevorderende cytokines verlagen — zo laat dierexperimenteel onderzoek zien ². Dit punt is een van de meest bestudeerde in de acupunctuurliteratuur.

Een derde mechanisme is activatie van het zenuwstelsel: naalden activeren lokale receptoren en zenuwuiteinden, die signalen doorgeven aan de hersenen. Dit verklaart waarom mensen tijdens een behandeling tintelingen of een zwaar gevoel kunnen ervaren — ook op plaatsen ver van de naald.

Waarvoor kun je acupunctuur gebruiken?

Pijn

Het meest onderzochte toepassingsgebied is pijn. Een review uit 2022 concludeert dat acupunctuur postoperatieve pijn significant kan verminderen en het gebruik van pijnstillers kan beperken ³. Een gerandomiseerde studie uit 2024 bevestigt klinisch relevante pijnvermindering bij kaakklachten (temporomandibulaire disfunctie) vergeleken met een controlegroep ⁴.

Acupunctuur wordt ook toegepast bij chronische rug- en nekpijn en spanningshoofdpijn, al verschilt de kwaliteit van bewijs per indicatie.

Angst en mentale gezondheid

Een gerandomiseerde klinische studie bij patiënten met de ziekte van Parkinson liet zien dat acupunctuur angstklachten significant verminderde vergeleken met een controlegroep ⁵. Of dit effect breder toepasbaar is op angststoornissen zonder neurologische aandoening, vraagt verder onderzoek.

Maagdarmklachten

Acupunctuur wordt in de TCM al lang ingezet bij spijsverteringsklachten. Recente studies suggereren dat het functionele maagdarmklachten — zoals het prikkelbare darmsyndroom — kan verlichten ⁶, al is de kwaliteit van het bewijs wisselend.

Reumatische aandoeningen

Bij reumatoïde artritis laat acupunctuur veelbelovende effecten zien op pijn en ontstekingsmarkers ⁷. Onderzoekers benadrukken dat het een aanvulling op — niet een vervanging van — reguliere medicamenteuze behandeling is.

Wanneer werkt acupunctuur waarschijnlijk niet?

Er is onvoldoende bewijs voor gebruik bij ernstige aandoeningen zoals kanker, hartfalen of infectieziekten. Gebruik acupunctuur nooit als vervanging voor bewezen medische behandeling bij serieuze diagnoses.

Hoe ziet een acupunctuurbehandeling eruit?

Tijdens de eerste sessie neemt de therapeut een uitgebreide anamnese af. Er wordt gelet op de tong (kleur, vorm, coating), ademhaling, pols en vragen over spijsvertering, slaap en pijn. Op basis hiervan bepaalt de therapeut welke punten worden behandeld.

De naalden — haarfijn en van roestvrijstaal — blijven meestal 15 tot 30 minuten zitten. Een lichte druk, warmte of tintelend gevoel is normaal en kan aangeven dat het punt goed wordt gestimuleerd.

Is acupunctuur veilig?

Bij steriele, wegwerpnaalden en een bevoegd therapeut zijn ernstige bijwerkingen zeldzaam. De WHO erkent acupunctuur als veilig onder die voorwaarden.

Let op bij:

• Bloedverdunners (zoals acenocoumarol/warfarine): verhoogd bloedingsrisico — bespreek dit altijd met je arts
• Zwangerschap: bepaalde punten worden afgeraden; raadpleeg een gespecialiseerde therapeut
• Hemofilie of andere bloedingsstoornissen
• Pacemaker bij gebruik van elektro-acupunctuur

Twijfel je of acupunctuur geschikt is voor jouw situatie? Raadpleeg je huisarts of bekijk betrouwbare informatie op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Wat is acupunctuur precies?

Acupunctuur is een behandelmethode uit de traditionele Chinese geneeskunde waarbij dunne, roestvrijstalen naalden op specifieke punten in de huid worden gestoken. Het doel is het beïnvloeden van lichaamsprocessen via het zenuwstelsel en immuunsysteem. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt werkzaamheid bij pijn en een aantal andere klachten, al zijn de onderliggende mechanismen niet volledig verklaard.

Ik heb reuma en kon mijn grote teen 6 maanden niet meer bewegen — na de eerste behandeling lukte dat ineens wel. Hoe kan dat?

Positieve ervaringen zoals deze worden regelmatig gerapporteerd bij reumatische klachten. Recente studies tonen aan dat acupunctuur bij reumatoïde artritis pijn en ontstekingsmarkers kan verminderen ⁷. Of één behandeling al direct zulk effect heeft, verschilt sterk per persoon en per stadium van de aandoening. Bespreek dergelijke resultaten altijd ook met je reumatoloog, zodat reguliere behandeling en acupunctuur goed op elkaar worden afgestemd.

Waarom voel ik iets in mijn voet terwijl de naald elders zit?

Dat gevoel — tintelingen, warmte of een zwaar gevoel op afstand van de naald — heeft een fysiologische verklaring: naalden activeren zenuwuiteinden die signalen doorsturen via het ruggenmerg naar de hersenen. Omdat zenuwen lang zijn en vertakken, kun je sensaties ervaren op plaatsen ver van de naald. In de TCM-traditie wordt dit het ‘aankomen van de qi’ genoemd en gezien als een teken dat het punt goed wordt gestimuleerd.

Hoeveel acupunctuurbehandelingen heb ik nodig?

Dat hangt af van je klacht en hoe lang je er al last van hebt. Bij acute klachten kunnen 3 tot 6 sessies volstaan; bij chronische aandoeningen zijn 8 tot 12 sessies gebruikelijker. Een goede therapeut evalueert na elke sessie of er vooruitgang is en past het traject zo nodig aan.

Wordt acupunctuur vergoed door de zorgverzekering?

Acupunctuur valt niet onder de basisverzekering. Sommige aanvullende pakketten vergoeden behandelingen gedeeltelijk, mits uitgevoerd door een geregistreerde therapeut. Check je eigen polis of neem contact op met je verzekeraar voor de exacte voorwaarden.

Is acupunctuur hetzelfde als dry needling?

Nee. Dry needling maakt ook gebruik van dunne naalden, maar richt zich specifiek op triggerpoints in spierbundels en is gebaseerd op westerse anatomie. Acupunctuur volgt een ander theoretisch kader (TCM-meridianen) en richt zich op een breder scala aan klachten. Beide technieken kunnen effectief zijn bij spierpijn, maar zijn niet uitwisselbaar.