Acupunctuur: wat is het, hoe werkt het en bij welke klachten helpt het?

Acupunctuur — het plaatsen van dunne naalden op specifieke huidpunten — kan aantoonbaar helpen bij chronische pijn, angstklachten en maagdarmklachten. De behandelmethode uit de traditionele Chinese geneeskunde wordt steeds beter begrepen door westerse wetenschap, al zijn de precieze werkingsmechanismen nog niet volledig opgehelderd.

Wat is acupunctuur precies?

Acupunctuur stamt uit de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) en wordt al meer dan 2.500 jaar toegepast. De theorie gaat uit van een levensenergie — qi — die via meridianen door het lichaam stroomt. Bij een verstoorde stroom zouden gezondheidsklachten ontstaan.

Volgens dit model zijn er 12 hoofdmeridianen, verbonden met organen en lichaamsfuncties. Op en rond deze meridianen liggen meer dan 670 erkende acupunctuurpunten. Door naalden op die punten te plaatsen, probeert de therapeut de energiebalans te herstellen.

Belangrijk: het concept van qi en meridianen is niet wetenschappelijk aangetoond. Wél is er groeiend bewijs dat acupunctuur via meetbare biologische mechanismen werkt — onafhankelijk van de TCM-theorie.

Hoe werkt acupunctuur volgens de wetenschap?

Westerse onderzoekers hebben drie goed bestudeerde mechanismen geïdentificeerd.

Invloed op het immuunsysteem

Een uitgebreide review uit 2023 toont aan dat acupunctuur immuunresponsen kan moduleren via dendritische cellen, T-cellen en macrofagen ¹. Dit verklaart mede waarom de behandeling bij uiteenlopende klachten effect kan hebben.

Ontstekingsremming via specifieke punten

Het acupunctuurpunt ST36 (Zusanli, net onder de knie) is een van de meest bestudeerde punten. Een systematische review van dierexperimenteel onderzoek laat zien dat stimulatie van dit punt ontstekingsbevorderende cytokines kan verlagen ². Of dit effect bij mensen even sterk is, wordt nog onderzocht.

Activatie van het zenuwstelsel

Naalden activeren lokale receptoren en zenuwuiteinden die signalen doorgeven aan de hersenen en het ruggenmerg. Omdat zenuwen lang zijn en vertakken, kun je sensaties ervaren op plaatsen ver van de naald — zoals tintelingen, warmte of een zwaar gevoel.

Bij welke klachten kan acupunctuur helpen?

Chronische pijn

Pijn is het meest onderzochte toepassingsgebied. Een recente JAMA-review over lage rugpijn noemt acupunctuur als een van de niet-medicamenteuze behandelopties ³. Bij kaakklachten (temporomandibulaire disfunctie) laat een gerandomiseerde studie uit 2024 klinisch relevante pijnvermindering zien vergeleken met een controlegroep ⁴.

Acupunctuur wordt ook toegepast bij chronische nekpijn en spanningshoofdpijn, al verschilt de bewijskracht per indicatie.

Angst en mentale gezondheid

Een gerandomiseerde studie bij patiënten met de ziekte van Parkinson toont aan dat acupunctuur angstklachten significant kan verminderen vergeleken met een controlegroep ⁵. Of dit effect breder toepasbaar is op angststoornissen zonder onderliggende neurologische aandoening, vraagt verder onderzoek.

Maagdarmklachten

Bij functionele spijsverteringsklachten — zoals het prikkelbare darmsyndroom — suggereren recente studies dat acupunctuur verlichting kan bieden ⁶. De kwaliteit van het bewijs is wisselend; grotere, goed opgezette studies zijn nodig.

Wanneer werkt acupunctuur waarschijnlijk niet?

Er is onvoldoende bewijs voor gebruik bij ernstige aandoeningen zoals kanker, hartfalen of infectieziekten. Gebruik acupunctuur nooit als vervanging voor bewezen medische behandeling bij serieuze diagnoses.

Hoe ziet een acupunctuurbehandeling eruit?

Tijdens de eerste sessie neemt de therapeut een uitgebreide anamnese af. Er wordt gelet op de tong (kleur, vorm, coating), pols, ademhaling en klachten rond spijsvertering, slaap en pijn. Op basis hiervan bepaalt de therapeut welke punten worden behandeld.

De naalden — haarfijn en van roestvrijstaal — blijven meestal 15 tot 30 minuten zitten. Een lichte druk, warmte of tintelend gevoel is normaal en wijst erop dat het punt goed wordt gestimuleerd.

Is acupunctuur veilig?

Bij steriele wegwerpnaalden en een bevoegd therapeut zijn ernstige bijwerkingen zeldzaam. De WHO erkent acupunctuur als veilig onder die voorwaarden.

Let op bij:

• Bloedverdunners (zoals acenocoumarol of warfarine): verhoogd bloedingsrisico — bespreek dit altijd met je arts
• Zwangerschap: bepaalde acupunctuurpunten worden afgeraden; raadpleeg een gespecialiseerde therapeut
• Hemofilie of andere bloedingsstoornissen
• Pacemaker bij gebruik van elektro-acupunctuur

Twijfel je of acupunctuur geschikt is voor jouw situatie? Raadpleeg je huisarts of bekijk betrouwbare informatie op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Wat is acupunctuur?

Acupunctuur is een behandelmethode uit de traditionele Chinese geneeskunde waarbij dunne, roestvrijstalen naalden op specifieke punten in de huid worden gestoken. Het doel is het beïnvloeden van lichaamsprocessen via het zenuwstelsel en immuunsysteem. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt werkzaamheid bij chronische pijn en bepaalde andere klachten, al zijn de onderliggende mechanismen niet volledig opgehelderd.

Ik heb reuma en kon mijn grote teen 6 maanden niet meer bewegen — na de eerste behandeling ging dit weer wel. Hoe kan dat?

Positieve ervaringen zoals deze worden regelmatig gerapporteerd bij reumatische klachten. Onderzoek toont aan dat acupunctuur het immuunsysteem en ontstekingsmarkers kan beïnvloeden ¹. Of één behandeling al direct zulk effect heeft, verschilt sterk per persoon en per stadium van de aandoening. Bespreek deze resultaten ook met je reumatoloog, zodat reguliere behandeling en acupunctuur goed op elkaar worden afgestemd.

Waarom voel ik iets in mijn voet terwijl de naald elders zit?

Dat gevoel — tintelingen, warmte of zwaarte op afstand van de naald — heeft een fysiologische verklaring. Naalden activeren zenuwuiteinden die signalen doorsturen via het ruggenmerg naar de hersenen. Omdat zenuwen lang zijn en vertakken, kun je sensaties ervaren op plaatsen ver van de naald. In de TCM-traditie wordt dit het ‘aankomen van de qi’ genoemd.

Hoeveel acupunctuurbehandelingen heb ik nodig?

Dat hangt af van je klacht en hoe lang je er al last van hebt. Bij acute klachten kunnen 3 tot 6 sessies volstaan; bij chronische aandoeningen zijn 8 tot 12 sessies gebruikelijker. Een goede therapeut evalueert na elke sessie of er vooruitgang is en past het traject zo nodig aan.

Wordt acupunctuur vergoed door de zorgverzekering?

Acupunctuur valt niet onder de basisverzekering. Sommige aanvullende pakketten vergoeden behandelingen gedeeltelijk, mits uitgevoerd door een geregistreerde therapeut. Check je polis of neem contact op met je verzekeraar voor de exacte voorwaarden.

Is acupunctuur hetzelfde als dry needling?

Nee, het zijn verschillende technieken. Dry needling richt zich specifiek op triggerpoints in spierbundels en is gebaseerd op westerse anatomie. Acupunctuur volgt het theoretisch kader van de TCM (meridianen) en richt zich op een breder scala aan klachten. Beide gebruiken dunne naalden, maar de diagnose en puntkeuze verschillen.