Candida spuugtest: betrouwbaar of fabel? Wat de wetenschap zegt

Nee, de candida spuugtest is niet betrouwbaar. Draden of wolkjes in een glas water zeggen niets over een schimmelinfectie. De test is nooit klinisch gevalideerd en ochtendspeeksel vormt van nature slierten. Bovendien heeft bijna iedereen Candida in de mond zonder er ziek van te zijn.¹ Of je een infectie hebt, stelt je huisarts of tandarts vast, zo nodig met een kweek.

Hoe werkt de candida spuugtest?

De test gaat zo: je vult direct na het opstaan een glas met water en spuugt erin. Daarna wacht je 30 tot 60 minuten. Zie je draden, strengen of wolkige uitlopers die naar beneden zakken, dan zou dat volgens de aanhangers wijzen op een overgroei van Candida albicans. Blijft het speeksel als een helder laagje bovenop drijven, dan zou er niets aan de hand zijn.

De test wordt vooral verspreid via websites die anti-candida-supplementen en -diëten verkopen. Er is geen gepubliceerde klinische studie die laat zien dat de uitslag overeenkomt met een echte diagnose. Er zijn dus ook geen cijfers over hoe vaak de test gelijk heeft.

Waarom klopt de spuugtest wetenschappelijk niet?

Er zijn drie redenen waarom de uitslag niets zegt over een schimmelinfectie.

Bijna iedereen heeft Candida in de mond. Candida albicans leeft bij de meeste gezonde mensen onschuldig op de slijmvliezen van mond, darm en vagina.¹ Een infectie ontstaat pas als de balans verstoord raakt, bijvoorbeeld door een verminderde afweer, antibiotica of een droge mond. Ook de bacteriën om de schimmel heen spelen daarbij een rol.²³ Dat de schimmel er is, betekent dus niet dat je ziek bent.

Draden in speeksel zijn niet specifiek voor schimmel. Speeksel bevat slijmeiwitten (mucinen) die vanzelf slierten vormen, zeker ‘s ochtends. Onderzoek naar speeksel bij mensen met een schimmelinfectie in de mond zoekt naar verschillen in stofwisselingsproducten die je alleen met laboratoriumapparatuur kunt meten. Met het blote oog in een glas water zie je die niet.⁴

Een droge mond geeft meer draden. ’s Nachts maak je minder speeksel aan, waardoor het ‘s ochtends dikker is. Wie weinig drinkt, medicijnen gebruikt die de mond uitdrogen of door de mond ademt, ziet daardoor eerder ‘positieve’ draden. Met schimmel heeft dat niets te maken. Lees ook hoe je uitdroging voorkomt.

Hoe stel je een candida-infectie wél betrouwbaar vast?

Een schimmelinfectie in de mond (spruw of orale candidiasis) herkent een huisarts of tandarts meestal aan wat hij of zij ziet: witte, afveegbare plekjes of rode, pijnlijke plekken op het slijmvlies. Bij twijfel volgt een uitstrijkje of kweek, waarmee in het laboratorium wordt vastgesteld welke schimmelsoort er groeit.⁵ Voor een vaginale schimmelinfectie werkt het op dezelfde manier: klachten, onderzoek en zo nodig een kweek.⁶

Een schimmelinfectie in het bloed of in de organen (invasieve candidiasis) is iets heel anders. Die komt vrijwel alleen voor bij mensen met een ernstig verzwakte afweer, zoals ic-patiënten of mensen in chemotherapie, en wordt in het ziekenhuis vastgesteld met onder meer bloedkweken.²⁷

Betrouwbare uitleg over schimmelinfecties vind je op Thuisarts.nl.

Bestaat er een bloedtest voor candida-overgroei?

Voor de ‘chronische candida-overgroei’ die in alternatieve kringen wordt beschreven, bestaat geen gevalideerde bloedtest. Omdat bijna iedereen Candida bij zich draagt, maakt je afweer er bij veel mensen antistoffen tegen aan.¹ Een positieve antistoffentest laat dus vooral zien dat je ooit met de schimmel in aanraking bent geweest, en dat geldt voor vrijwel iedereen.

Bloedonderzoek naar Candida is alleen zinvol als een arts een invasieve infectie vermoedt. Dat gebeurt in het ziekenhuis, bij patiënten die daar een duidelijk verhoogd risico op hebben.⁷

Wat kun je doen als je een schimmelinfectie vermoedt?

Heb je witte plekjes in je mond, een branderig gevoel op je tong, of aanhoudende jeuk of afscheiding in de vagina? Dan zijn dit verstandige stappen:

1. Ga naar je huisarts of tandarts. Die kan beoordelen of het om een schimmelinfectie gaat en zo nodig een kweek afnemen.
2. Laat je behandelen op basis van een diagnose. Bij een vastgestelde infectie schrijft de arts meestal een antischimmelmiddel voor, plaatselijk (zoals miconazol of nystatine) of als tablet (zoals fluconazol). Sommige Candida-soorten worden minder gevoelig voor deze middelen, dus gebruik ze niet op eigen houtje zonder diagnose.⁷
3. Pak de oorzaak aan. Denk aan een slecht passend kunstgebit, een droge mond, een inhalator met corticosteroïden (mond spoelen na gebruik) of een onbehandelde diabetes. Bespreek dit met je arts.
4. Wees voorzichtig met supplementen en strenge ‘anti-candida-diëten’. Die zijn niet aangetoond effectief tegen een vastgestelde infectie. Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding? Overleg dan altijd eerst met je arts of apotheker voordat je een supplement neemt.

Veelgestelde vragen

Mijn huisarts gelooft niet in het ziektebeeld. Waar kan ik een bloedtest laten doen?

Voor ‘candida-overgroei’ als algemeen ziektebeeld bestaat geen betrouwbare bloedtest, ook niet bij commerciële labs. Antistoffen tegen Candida vind je bij bijna iedereen, dus zo’n uitslag zegt weinig. Schimmelinfecties van mond, huid of vagina kan je huisarts wél vaststellen met onderzoek en zo nodig een kweek. Voel je je niet serieus genomen, vraag dan om een tweede mening of een verwijzing naar een internist, en laat ook andere oorzaken van je klachten onderzoeken.

Kan de spuugtest toevallig toch kloppen?

Bij een flinke infectie in de mond kunnen draden in het glas samenvallen met echte schimmelgroei. Maar dezelfde draden zie je ook bij een droge mond, dik ochtendspeeksel of slijm uit de keel. Omdat niet bekend is hoe vaak de test gelijk heeft, rechtvaardigt een ‘positieve’ uitslag geen behandeling en sluit een ‘negatieve’ uitslag niets uit.

Welke klachten horen bij spruw in de mond?

Typisch zijn witte, afveegbare plekjes op tong, verhemelte of wangslijmvlies, soms met roodheid, pijn of een branderig gevoel. Ook kloofjes in de mondhoeken komen voor. Baby’s met spruw willen soms minder goed drinken. Gaan de plekjes niet weg of zijn ze niet af te vegen, laat dan een arts of tandarts kijken.

Wat is het verschil tussen een schimmelinfectie in de mond en in het bloed?

Spruw is een oppervlakkige infectie van het mondslijmvlies en is meestal goed te behandelen. Een infectie in het bloed of in de organen is zeldzaam en ernstig, en treft vrijwel alleen mensen met een sterk verzwakte afweer, zoals ic-patiënten. De ‘candida-overgroei’ uit alternatieve gezondheidsbronnen valt meestal in geen van beide categorieën.

Voedt suiker een candida-infectie?

In het laboratorium groeit Candida goed op suikers, en een slecht ingestelde diabetes verhoogt de kans op schimmelinfecties. Dat een suikerarm dieet bij gezonde mensen een infectie geneest of voorkomt, is in klinisch onderzoek niet aangetoond. Minder suiker is goed voor je algemene gezondheid, maar vervangt geen behandeling.

Wanneer moet ik naar de huisarts met een mogelijke schimmelinfectie?

Ga naar de huisarts als klachten langer dan een week aanhouden, terugkomen na behandeling, of als je pijn hebt bij het slikken. Ga ook als je ongewild afvalt of een verminderde afweer hebt door ziekte of medicijnen. Ben je zwanger en heb je klachten, overleg dan altijd eerst met je arts of verloskundige voordat je iets gebruikt.