Psoriasis of eczeem: zo zie je het verschil

Rode, schilferige plekken op je huid kunnen zowel eczeem als psoriasis zijn. Het verschil zit in de locatie op je lichaam, de dikte van de schilfers en — cruciaal — de oorzaak. Eczeem wordt vaak uitgelokt door externe prikkels; psoriasis is een auto-immuunziekte die van binnenuit ontstaat. Die twee verschillende oorzaken bepalen ook de aanpak.

Wat is eczeem precies?

Eczeem is een verzamelnaam voor een groep huidaandoeningen die er van buiten hetzelfde uitzien: rode, schilferige, jeukende plekken. Atopisch eczeem — de bekendste en meest onderzochte variant — is een chronische ontsteking waarbij de huidbarrière verstoord is en het immuunsysteem overreageert.¹ Bij contacteczeem speelt een externe uitlokkende factor een rol: een allergeen (zoals nikkel of parfum) of een irriterende stof (zoals schoonmaakmiddelen).² Vermijd je die stof, dan verdwijnen de klachten doorgaans.

Als er geen duidelijke uitlokkende factor is, richt de behandeling zich op het verlichten van de symptomen. Dit gebeurt meestal met zinkzalf of corticosteroïdzalf; bij ernstige vormen soms met modernere middelen.³

Wat maakt psoriasis anders dan eczeem?

Psoriasis is een auto-immuunziekte. Het immuunsysteem geeft een foutief signaal af waardoor huidcellen zich veel te snel vermenigvuldigen — soms tien keer zo snel als normaal. Die overtollige cellen stapelen zich op als dikke, zilverwitte schilfers op rode plekken. Omdat de oorzaak van binnenuit het lichaam komt, is die niet eenvoudig weg te nemen. Psoriasis is daardoor vaak chronisch van aard.

Meer betrouwbare achtergrondinformatie over beide aandoeningen vind je op Thuisarts.nl.

Hoe zie je het verschil? Locatie en uiterlijk

De plek op je lichaam en hoe de uitslag eruitziet zijn de sterkste aanwijzingen voor de diagnose:

Kenmerk	Eczeem	Psoriasis
Voorkeursplek	Binnenkant ellebogen en knieën	Buitenkant ellebogen en knieën
Enkels	Regelmatig aangedaan	Minder vaak
Schilfers	Fijn, soms vochtige plekken of blaasjes	Dik, droog, zilverachtig
Jeuk	Ja, vaak heftig	Ja, soms ook brandend gevoel
Nagels/gewrichten	Zelden aangedaan	Kan nagels of gewrichten aantasten

Voor een arts zijn deze kenmerken samen doorgaans voldoende voor een betrouwbare diagnose. Als leek zonder vergelijkingsmateriaal is het onderscheid een stuk lastiger.

Hoe stelt je huisarts de diagnose?

Je huisarts kijkt naar de combinatie van locatie, het uiterlijk van de plekken en je klachtengeschiedenis. Is er een aanwijsbare uitlokkende factor — een allergeen of irriterende stof? Dan wijst dat op eczeem. Is het patroon chronisch en zitten de plekken aan de buitenkant van de gewrichten, eventueel met nagel- of gewrichtsklachten? Dan denkt de arts eerder aan psoriasis.⁴

Bij twijfel kan een verwijzing naar de dermatoloog (huidarts) volgen. Die kan zo nodig een kleine huidbiopsie nemen om microscopisch het verschil te bevestigen.

Wanneer is het zelfs voor specialisten moeilijk?

Als de plekken alleen op handen of voeten zitten, is de diagnose uitdagend — ook voor de dermatoloog. Eczeem, psoriasis én een huidschimmel (tinea pedis of tinea manuum) kunnen er dan vrijwel identiek uitzien. Een verkeerde diagnose leidt tot een verkeerde behandeling, waardoor klachten kunnen verergeren.

Twijfel je over je eigen huid? Maak een afspraak bij je huisarts in plaats van zelf te behandelen. Zeker als de plekken langer dan twee tot drie weken aanhouden of verergeren.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik psoriasis of eczeem heb?

De locatie van de plekken is een sterke aanwijzing: eczeem zit vaker aan de binnenkant van ellebogen en knieën, psoriasis aan de buitenkant. Psoriasis geeft doorgaans dikkere, zilverwitte schilfers; eczeem geeft fijnere schilfers en soms vochtige blaasjes. Voor een betrouwbare diagnose is een bezoek aan de huisarts nodig, zeker als de klachten langer dan twee à drie weken aanhouden.

Is psoriasis besmettelijk?

Nee, psoriasis is niet besmettelijk. Het is een auto-immuunziekte die van binnenuit het lichaam ontstaat en niet overdraagbaar is via huidcontact. Je kunt psoriasis dus niet ‘oplopen’ via iemand die het heeft.

Kan eczeem overgaan in psoriasis?

Nee, eczeem wordt niet psoriasis. Het zijn twee biologisch fundamenteel verschillende aandoeningen met een andere oorzaak en een ander ziekteverloop. Wel kunnen beide aandoeningen tegelijk bij dezelfde persoon voorkomen, wat de diagnose extra ingewikkeld maakt.

Wat doet de huisarts als hij twijfelt aan de diagnose?

Bij twijfel — bijvoorbeeld als de plekken alleen op handen of voeten zitten — kan je huisarts je doorverwijzen naar een dermatoloog. Die kan zo nodig een huidbiopsie nemen: een klein stukje huid dat onder de microscoop bekeken wordt om de diagnose te bevestigen.

Is psoriasis erfelijk?

Er is een genetische aanleg voor psoriasis: als een eerstegraads familielid het heeft, is de kans om het zelf te krijgen verhoogd. Toch is erfelijkheid niet de enige factor; omgevingsinvloeden en stress spelen ook een rol bij het al dan niet tot uiting komen van de ziekte. Raadpleeg je huisarts als je familiegeschiedenis en klachten je zorgen baren.

Footnotes

1. Afshari M, Kolackova M, Rosecka M. Unraveling the skin: a comprehensive review of atopic dermatitis, current understanding, and approaches. Frontiers in Immunology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38500882/ ↩

2. Schuler CF 4th, Billi AC, Maverakis E. Novel insights into atopic dermatitis. The Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36428114/ ↩

3. Gatmaitan JG, Lee JH. Challenges and Future Trends in Atopic Dermatitis. International Journal of Molecular Sciences. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37511138/ ↩

4. Mohammad S, Karim MR, Iqbal S. Atopic dermatitis: Pathophysiology, microbiota, and metabolome — A comprehensive review. Microbiological Research. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38218095/ ↩

Bronnen

1. Afshari M, Kolackova M, Rosecka M — Unraveling the skin: a comprehensive review of atopic dermatitis, current understanding, and approaches · Frontiers in Immunology · 2024
2. Schuler CF 4th, Billi AC, Maverakis E — Novel insights into atopic dermatitis · The Journal of Allergy and Clinical Immunology · 2023
3. Gatmaitan JG, Lee JH — Challenges and Future Trends in Atopic Dermatitis · International Journal of Molecular Sciences · 2023
4. Mohammad S, Karim MR, Iqbal S — Atopic dermatitis: Pathophysiology, microbiota, and metabolome — A comprehensive review · Microbiological Research · 2024