Schimmelinfectie, kanker en auto-immuunziekte: wat is het verband?

Schimmelinfecties, kanker en auto-immuunziekten delen één gemeenschappelijke noemer: het immuunsysteem. Zodra dat systeem verstoord raakt — door ziekte, zware behandeling of een auto-immuunaandoening — krijgen schimmels de ruimte om infecties te veroorzaken die een gezond lichaam normaal moeiteloos afweert.¹²

Waarom iedereen dagelijks schimmelsporen inademt zonder ziek te worden

Schimmels zijn overal aanwezig: in de lucht, op voedsel, op de huid en in het darmmicrobioom. Dagelijks adem je honderden sporen in. Bij een intact immuunsysteem worden die sporen zonder symptomen opgeruimd.³

Pas als de afweer faalt, kan een schimmel doordringen in weefsels, de bloedbaan bereiken en een systemische infectie veroorzaken. Wereldwijd overlijden naar schatting 2,5 miljoen mensen per jaar aan ernstige schimmelinfecties — een structureel onderschat gezondheidsprobleem.¹

Hoe auto-immuunziekten de deur openzetten voor schimmelinfecties

Bij een auto-immuunziekte richt het afweersysteem zich tegen het eigen lichaam in plaats van tegen indringers. Dat leidt tot twee problemen tegelijk: beschadiging van eigen weefsels én een verminderd vermogen om infecties te bestrijden.²

Auto-immuunziekten worden vaak behandeld met immunosuppressiva — geneesmiddelen die het immuunsysteem onderdrukken om ontsteking te remmen. Die medicijnen zijn effectief, maar verlagen tegelijk de afweer tegen schimmels. Patiënten met reumatoïde artritis, lupus of de ziekte van Crohn die immunosuppressiva gebruiken, lopen een aanzienlijk verhoogd risico op invasieve schimmelinfecties zoals aspergillose.⁴⁵

Let op: gebruik je immunosuppressiva en ontwikkel je klachten zoals aanhoudende koorts, hoest of onverklaarbare vermoeidheid? Raadpleeg dan je arts. Thuisarts.nl helpt je inschatten wanneer contact met een arts nodig is.

Waarom kankerpatiënten extra kwetsbaar zijn voor schimmelinfecties

Kanker tast het immuunsysteem op meerdere manieren aan. De tumor zelf kan de afweerreactie verstoren. Maar ook de behandeling — met name chemotherapie en bestraling — beschadigt het beenmerg dat witte bloedcellen produceert.⁶

Een tijdelijk tekort aan neutrofielen (een type witte bloedcel) na chemotherapie heet neutropenie. In die periode is de afweer sterk verminderd en kunnen schimmels zoals Aspergillus of Candida een levensbedreigende infectie veroorzaken.⁵

Recenter onderzoek laat bovendien zien dat bepaalde schimmelsoorten zijn aangetroffen in tumorweefsel en mogelijk de immuunrespons tegen kanker beïnvloeden. Het exacte mechanisme is nog onderwerp van onderzoek.⁶

Wanneer een schimmelinfectie levensbedreigend wordt

Een oppervlakkige schimmelinfectie — zoals een vaginale candidiasis of voetschimmel — is vervelend maar zelden gevaarlijk voor gezonde mensen. Dat verandert wanneer schimmels de bloedbaan bereiken.

Bij patiënten met een sterk verzwakt immuunsysteem kan invasieve aspergillose of mucormycose een sterftekans van meer dan 50% hebben, zelfs mét behandeling.⁷⁵

Klachten die bij immuungecompromitteerde patiënten kunnen wijzen op een invasieve schimmelinfectie:

• Aanhoudende koorts die niet reageert op antibiotica
• Hoest met bloederig slijm of pijn op de borst
• Huidletsels zonder duidelijke oorzaak
• Verwardheid of neurologische klachten

Ga bij deze klachten direct naar een arts of de spoedeisende hulp — dit vereist spoedevaluatie.

Wat kun je zelf doen als je tot een risicogroep behoort?

Als je kanker hebt, immunosuppressiva gebruikt of een auto-immuunziekte hebt, bespreek dan met je behandelend arts of preventieve antischimmeltherapie (profylaxe) voor jou van toepassing is. Bij hoogrisicopatiënten is dat in Nederlandse ziekenhuizen al een standaardmaatregel.

Schimmelsporen zijn door klimaatverandering bovendien in toenemende mate aanwezig in gebieden waar ze vroeger zeldzaam waren.⁸ Verlucht je woning goed en vermijd contact met bouwplaatsen of composterende materialen als je immuungecompromitteerd bent.

KWF Kankerbestrijding biedt betrouwbare informatie over kanker en de gevolgen van behandelingen voor het immuunsysteem.

Veelgestelde vragen

Is het consumeren van baking soda een goede manier om schimmelinfecties of kanker aan te pakken?

Nee. De theorie dat kanker een schimmelziekte is die met baking soda (natriumcarbonaat) te behandelen valt, is wetenschappelijk weerlegd en kan gevaarlijk zijn. Intraveneuze toediening van natriumcarbonaat heeft bij patiënten tot ernstige complicaties geleid. Voor kanker- of schimmelbehandeling raadpleeg je altijd een arts of geregistreerd specialist — nooit onbewezen alternatieven zonder medisch toezicht.

Ik heb zelf ervaring met terugkerende schimmelinfecties bij een auto-immuunziekte — wat kan ik doen?

Terugkerende schimmelinfecties bij een auto-immuunziekte kunnen samenhangen met immunosuppressieve medicatie of een verminderde afweer door de ziekte zelf. Bespreek dit expliciet met je behandelend arts of specialist: er bestaan preventieve antischimmeltherapieën (profylaxe) die in hoogrisicosituaties standaard worden ingezet. Deel je ervaringen ook met je apotheker, die interacties met je huidige medicatie kan beoordelen.

Kan een schimmelinfectie kanker veroorzaken?

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat schimmelinfecties kanker veroorzaken bij gezonde mensen. Recenter onderzoek laat wel zien dat bepaalde schimmelsoorten worden aangetroffen in tumorweefsel en mogelijk de immuunrespons in de tumor beïnvloeden, maar of dit een oorzakelijk verband is, wordt nog onderzocht. De omgekeerde richting — kanker en kankertherapie vergroten het risico op schimmelinfecties — is goed onderbouwd.

Hoe weet ik of mijn schimmelinfectie samenhangt met een auto-immuunziekte?

Terugkerende of moeilijk te behandelen schimmelinfecties kunnen een signaal zijn dat het immuunsysteem minder goed functioneert. Dat kan samenhangen met een (nog niet gediagnosticeerde) auto-immuunziekte, maar ook met andere factoren zoals diabetes, langdurig antibioticagebruik of stress. Bespreek het patroon met je huisarts — die kan gericht laboratoriumonderzoek aanvragen om een onderliggende oorzaak uit te sluiten.

Zijn schimmelinfecties gevaarlijker geworden de laatste jaren?

Onderzoek suggereert dat invasieve schimmelinfecties wereldwijd toenemen, deels door klimaatverandering die bepaalde schimmelsoorten naar nieuwe gebieden verspreidt. Bovendien leven meer mensen langer met aandoeningen of behandelingen die het immuunsysteem verzwakken, waardoor de risicogroep groeit. Naar schatting overlijden wereldwijd 2,5 miljoen mensen per jaar aan ernstige schimmelinfecties.

Wat is het verschil tussen een oppervlakkige en een invasieve schimmelinfectie?

Een oppervlakkige schimmelinfectie — zoals voetschimmel of vaginale candidiasis — beperkt zich tot huid of slijmvliezen en is bij gezonde mensen zelden gevaarlijk. Een invasieve schimmelinfectie dringt door in weefsels, organen of de bloedbaan en kan bij immuungecompromitteerde patiënten levensbedreigend zijn met een sterftekans van soms meer dan 50%. Raadpleeg direct een arts bij koorts en andere alarmsymptomen als je een verzwakt immuunsysteem hebt.