Eetverslaving is een serieus probleem. Hoe pak je dit aan?

eetverslavingEten is niet alleen een noodzaak om te leven, maar is ook een bron van plezier en een middel tot maatschappelijke betrokkenheid.

We nemen voedsel om ons te troosten, om onze geliefden te voeden en om onze feestdagen en speciale evenementen te vieren. Maar voor sommige mensen wordt de behoefte om voedsel te consumeren dwangmatig en oncontroleerbaar. Bij deze mensen wordt voedsel omgezet in een bron van verslaving. Hoewel ze door middel van een dieet of zelfregulering kunnen proberen om hun verslavend gedrag te beheersen, hebben ze de neiging om in reactie op stress, woede of emotionele pijn terug te keren naar overeten.

In tegenstelling tot alcohol of drugs, is eten noodzakelijk voor de fysieke overleving. Maar net als drugs en alcohol, triggert eten chemicaliën in de hersenen, wat gevoelens van plezier en comfort creërt zoals dopamine, een neurotransmitter, die een belangrijke rol bij het natuurlijk beloningssysteem in de hersenen speelt. Voor mensen die last hebben van eetverslaving biedt het consumeren van grote hoeveelheden voedsel - meestal zeer smakelijke voedingsmiddelen die rijk zijn aan vet, suiker of zetmeel - in eerste instantie een gevoel van aangename sensaties of een bevrijding van emotionele nood. Maar deze positieve reacties worden al snel gevolgd door gevoelens van schaamte, schuld en fysiek ongemak.

Eetverslaving is een zeer ernstig probleem en een van de belangrijkste redenen waarom sommige mensen, hoe hard ze ook proberen, zichzelf gewoon niet kunnen beheersen bij bepaalde voedingsmiddelen.

Wat is een eetverslaving?

Eetverslaving is, heel eenvoudig, verslaafd zijn aan junkfood op dezelfde manier zoals drugsverslaafden verslaafd zijn aan drugs.

Het gaat om dezelfde gebieden van de hersenen, dezelfde neurotransmitters en veel symptomen zijn identiek.

Eetverslaving is een relatief nieuwe term en er zijn geen goede statistieken beschikbaar over hoe vaak het voorkomt.

Dit is vergelijkbaar met verschillende andere eetstoornissen, zoals eetbuistoornis, boulimia, dwangmatig overeten en een ‘ongezonde’ relatie met voedsel.

Het woord 'verslaving' wordt meestal geassocieerd met stoffen die mogelijk schadelijk of illegaal zijn, zoals alcohol, tabak of drugs die je op straat koopt. In sommige gevallen worden echter de hersenen en het lichaam afhankelijk van gezonde stoffen zoals voedsel. Net als bij alcoholisme of drugsverslaving kan een eetverslaving worden gekenmerkt door het volgende verslavende gedrag:

  • Obsessief hunkeren naar voedsel in combinatie met een preoccupatie voor het verkrijgen en het consumeren van voedsel
  • Ondanks de ernstige gevolgen voor de gezondheid, het voortdurende misbruik van voedsel (door middel van eetbuien of dwangmatig overeten)
  • Herhaalde pogingen om overeten te stoppen, gevolgd door een terugval in verslavend gedrag
  • Verlies van controle over hoeveel, hoe vaak en waar het overeten zich voordoet
  • Een negatieve invloed op het werk, het gezinsleven, de financiële status of sociale activiteiten als gevolg van te veel eten
  • De noodzaak om meer voedsel te consumeren om hetzelfde gevoel van emotionele ontlading of troost te krijgen
  • Een eetpatroon van alleen maar te eten om negatieve aandacht van anderen te voorkomen

Op het eerste gezicht zou eetverslaving, in vergelijking met verslaving aan alcohol, cocaïne, methamphetamine of heroïne, relatief onschuldig kunnen lijken. Maar dwangmatig overeten eist echter een zware tol op de fysieke en de emotionele gezondheid.

Verslavende voedselconsumptie richt zich vaak op voedingsmiddelen die rijk zijn aan suiker, vet of zout - die allemaal veel calorieën hebben en mogelijk schadelijk zijn voor de gezondheid van het hart. De gezondheidsrisico's van eetverslaving zijn onder meer:

Mensen die met een eetverslaving worstelen, kunnen ook drugs of alcohol gebruiken om gevoelens van depressie en lage eigenwaarde te verdoven. De voortdurende inspanning en het falen om het dwangmatig eten of de eetbuien niet te kunnen controleren kan leiden tot gevoelens van hopeloosheid of wanhoop, die zelfs kunnen leiden tot suïcidale gedachten.

Wanneer wordt eten een verslaving?

In een cultuur waar voedsel op zo’n grote schaal beschikbaar is en waar eten vaak wordt gebruikt als een bron van vermaak of emotionele troost, is te veel eten niet ongebruikelijk. Er zijn echter bepaalde waarschuwingstekens die aangeven dat het eten een verslavend gedrag is in plaats van een gezonde voedingsbron of een behoeftebevrediging:

  • Het hebben van frequente eetbuien of binnen een zeer korte tijd de consumptie van grotere dan normale hoeveelheden eten
  • Consequent eten tot het punt van fysiek ongemak of pijn
  • Het consumeren van voedsel in plaats van te werken, betrokken zijn bij sociale activiteiten of tijd doorbrengen met je gezin
  • Het ervaren van problemen op het werk, op school of thuis als gevolg van overeten
  • Een consistent eetpatroon in reactie op depressie of angst of om gevoelens van woede, verdriet of eenzaamheid te dempen
  • Het ervaren van schuldgevoelens, wroeging of zelfhaat als gevolg van het onvermogen om het overeten te stoppen
  • Dwangmatig overeten, gevolgd door schuldgevoelens en zelfhaat, komt voor bij verschillende eetstoornissen.

Sommige van deze aandoeningen leiden tot een patroon van eetbuien gevolgd door reiniging door intensieve voedselbeperking, dwangmatige lichaamsbeweging of zelfopgewekt braken, terwijl anderen niet een reinigende component hebben:

Dwangmatig overeten

Een van de meest voorkomende vormen van eetverslaving is dwangmatig overeten, wat gekenmerkt wordt door herhaalde aanvallen van overeten tot het punt van fysiek ongemak. Deze episodes, genaamd eetbuien, vinden vaak plaats in reactie op emotionele stress of angst en leiden tot gevoelens van schaamte, schuld en zelfhaat.

Boulimia nervosa

Net als dwangmatig overeten wordt boulimia ook gekenmerkt door periodes van dwangmatig overeten die schuld, schaamte en zelfhaat veroorzaken. Maar in tegenstelling tot de eetbuistoornis voelen mensen met boulimia de behoefte om het lichaam van overmatige calorieën te zuiveren. Zuivering kan plaatsvinden in de vorm van braken, misbruik van laxeermiddelen, dwangmatig oefeningen doen of minder eten. Vanwege dit zuiveringsgedrag hebben mensen met boulimia minder kans op overgewicht of obesitas maar de gezondheidsrisico's van overeten en zuivering zijn echter ernstig. Frequent zelfopgewekt braken kan zorgen voor ernstige uitdroging, hartproblemen, ondervoeding, schade aan de tanden en het tandvlees en zelfs schade aan de hersenen of blindheid veroorzaken.

Nachtelijke eetbuien 

Bij deze vorm van eetverslaving komen de eetbuien vooral 's avonds laat. Personen met een BED-syndroom kunnen grote hoeveelheden voedsel ’s avonds consumeren, terwijl ze tijdens de dag weinig of geen honger hebben. Dit verschijnsel kan worden veroorzaakt door een verstoring van het normale wakker-slaap ritme, maar het kan ook een onderdeel van emotionele ontlading zijn, die gepaard gaat eetbuien. Mensen met een BED-syndroom vertellen dat de toestand erger is als ze onder stress staan. Veel mensen gebruiken, met dit syndroom, voeding als een manier om zichzelf te ontspannen of te kalmeren wanneer ze niet in staat om te slapen vanwege stress of angst.

eetverslaving

Omdat het consumeren van voedsel zo'n een normaal onderdeel van het dagelijks leven is, is het belangrijk om onderscheid te kunnen maken tussen gezond eten, te veel eten en eetverslaving. Het eten op een gezonde manier impliceert meestal het kiezen van voedzaam voedsel en niet meer consumeren dan het lichaam nodig heeft om een normaal gewicht te handhaven. Overeten wordt gedefinieerd als het consumeren van meer voedsel - zowel in termen van kwantiteit als in termen van calorische waarde - dan het individu nodig heeft om brandstof te hebben voor dagelijkse activiteiten en het handhaven van een gezond gewicht.

Bij een eetverslaving gaat het om een vast patroon van dwangmatig overeten, meestal uitgevoerd in afzondering van anderen, dat het dagelijkse functioneren belemmert. Om aan de criteria van een eetbuistoornis te voldoen, zoals gedefinieerd door de DSM-5, moeten individuen minstens een keer per week eten en drie eetbuien hebben en deze perioden moeten aanzienlijk emotioneel leed veroorzaken.

Wat doet een eetverslaving met je lijf?

Bewerkt junkfood heeft een krachtig effect op de ‘beloning’ in de hersenen, waarbij neurotransmitters zoals dopamine betrokken zijn.

De voedingsmiddelen die het meest problematisch lijken, zijn typisch ‘junkfood’ alsmede levensmiddelen die suiker bevatten.

Eetverslaving gaat niet over een gebrek aan wilskracht of iets dergelijks, want het wordt veroorzaakt door het intense dopamine signaal dat de biochemie van de hersenen ‘kaapt’.

Er zijn verschillende populaire theorieën over de oorzaken van eetverslaving. Wetenschappers hebben vastgesteld dat bij bepaalde personen, de reactie van het lichaam op bepaalde soorten voedsel, vooral zoete of vette voedingsmiddelen, vergelijkbaar is met de respons op drugs of alcohol. De drang om veel te eten ontstaat in een neurochemische route, dat verantwoordelijk is voor het belonen van positief gedrag. Dopamine, een van de belangrijkste neurotransmitters die betrokken is bij deze route, wordt afgegeven in reactie op eetbuien, waardoor er een soort ‘high’ gevoel ontstaat, dat kan worden vergeleken met de effecten van alcohol of drugs.

Een familieachtergrond van een individu kan bij eetverslaving een rol spelen. Mensen die afkomstig zijn uit families waar het voedsel wordt gebruikt als een middel voor beloning, troost, zelfexpressie of om controle te hebben, hebben meer kans om ongezond gedrag rond voedselconsumptie te tonen als ze volwassen zijn. Kinderen die opgroeien en kijken naar het overeten van hun ouders of het frequent op dieet zijn, met periodes van beperking afgewisseld met veel eten en de daaropvolgende gevoelens van schaamte of schuld lopen ook het risico om verslaafd te raken aan voedsel.

Depressie en angst komen veel voor bij mensen die lijden aan het eetbui-syndroom. Veel mensen met een eetstoornis hebben een geschiedenis van misbruik of trauma en een neiging om aan de drugs of alcohol te gaan, maar ook om naar voedsel te grijpen voor troost. Culturele of familiale druk om aan een bepaald fysiek ideaal te voldoen, creëren het potentieel voor lichaamsvervorming en negatieve gevoelens over de vorm of grootte, wat kan leiden tot patronen van restrictief eten en binging.

Hoewel het dieten geen eetverslaving veroorzaakt, kan beperkt eten zeker een risicofactor zijn voor het ontwikkelen van deze aandoening. Na een periode van zichzelf voedsel ontzeggen, kan het lichaam een terugslag krijgen, waarin het individu grote hoeveelheden calorieën consumeert ter compensatie van de periode van voedselrestrictie. Naast de metabole effecten van het dieten, kan de emotionele impact van voedselrestrictie de oorzaak zijn dat lijners het gevoel hebben dat ze het ‘verdienen’ om levensmiddelen, die tijdens het dieet verboden waren, te overeten.

Acht symptomen van eetverslaving

Er bestaat geen bloedtest om een eetverslaving te diagnosticeren. Net als bij andere verslavingen is het gebaseerd op gedragssymptomen.

Hier zijn acht voorkomende symptomen die kenmerkend voor voedsel verslaafden zijn:

  • Je hebt, ondanks dat je een vol gevoel hebt en net een voedzame maaltijd hebt genuttigd, vaak hunkering naar bepaalde voedingsmiddelen.
  • Wanneer je begint met eten van voedsel waar je naar hunkert, merk je vaak dat je veel meer eet dan je van plan was.
  • Wanneer je voedsel eet waarnaar je hunkert, eet je soms tot op het punt van je ‘volgepropt’ voelen.
  • Je voelt je vaak schuldig na het eten van bepaalde voedingsmiddelen, maar je merkt dat je ze toch weer kort daarna eet.
  • Je maakt soms excuses in je hoofd over waarom je iets waarnaar je verlangt zou moeten eten.
  • Je hebt herhaaldelijk geprobeerd om te stoppen met het eten hiervan of het instellen van regels (inclusief smokkelmaaltijden/-dagen) over bepaalde voedingsmiddelen, maar dit is niet gelukt.
  • Je verbergt vaak je consumptie van ongezonde voedingsmiddelen voor anderen.
  • Je voelt je niet in staat om je consumptie van ongezonde levensmiddelen te controleren, ondanks de wetenschap dat ze fysieke schade, inclusief gewichtstoename, teweegbrengen.

Als je 4 of 5 van deze items kunt bevestigen, dan heb je waarschijnlijk een ernstig probleem met voedsel. Als je 6 of meer items kunt bevestigen, dan ben je waarschijnlijk voedselverslaafd.

De wet van verslaving - waarom je nooit meer in staat zult zijn om weer ‘normaal’ te eten

De belangrijkste les die je ooit kunt leren, wordt de wet van de verslaving genoemd:

"Toediening van een drug aan een verslaafde zal herstel van chemische afhankelijkheid van de verslavende stof veroorzaken."

Een ex-roker die een trekje van een sigaret neemt, raakt opnieuw verslaafd... meteen.

Een alcoholist die een slokje bier neemt, zal direct terugvallen met alle verschrikkelijke gevolgen vandien.

Er is geen manier om hier onderuit te komen. Dit is gewoon hoe verslaving werkt.

Bij eetverslaving is het niet anders. Een hapje van een cake, een slokje cola, een stiekem gegeten snack - dat is alles wat er nodig is.

Natuurlijk moeten we allemaal iets eten. Anders zouden we sterven van de honger. Maar niemand heeft suiker nodig om te overleven, of geraffineerd tarwemeel, of junkfood, waarvan mensen de neiging hebben om de controle over te verliezen.

De meeste voedselverslaafden zullen nooit in staat zijn om weer zoals ‘gewone’ mensen junkfood te eten. Dat is de kille, harde waarheid.

Maar als ze erin slagen om het ‘trigger voedsel’ te vermijden dan moeten ze in staat zijn om zonder problemen gezond te kunnen eten en gewicht te verliezen.

De waarheid is echter... volledige onthouding is het enige dat betrouwbaar werkt tegen verslaving. Hoe eerder je dat accepteert, hoe sneller je zult herstellen.

Hoewel de "alles met mate" boodschap voor sommige mensen kan werken, is dit advies een complete ramp voor voedselverslaafden.

Als het gaat om verslaving werkt matiging niet. Nooit.

Dit is de eenvoudige (maar niet makkelijke) oplossing voor verslaving. Het te allen tijde vermijden van de verslavende stof.

Hoe weet je of het de opoffering waard is?

Het volledig vermijden van junkfood lijkt misschien onmogelijk.

Deze voedingsmiddelen zijn overal en zijn een belangrijk onderdeel van onze cultuur.

Maar geloof me... als je eenmaal de beslissing hebt genomen om het nooit meer te eten, wordt het vermijden van dit soort voedsel daadwerkelijk makkelijker.

Wanneer je het besluit hebt genomen om het volledig te vermijden, dan is er geen noodzaak voor jou om iets te rechtvaardigen in je hoofd en de onbedwingbare trek komt dan misschien niet eens opdagen.

Veel mensen die dit gedaan hebben (waaronder ikzelf) krijgen niet meer dat gevoel van hunkeren, niet nadat ze het besluit hebbben genomen om gewoon dit soort dingen te voorkomen... voor altijd.

Maar als je nog twijfelt en niet zeker weet of dit is het offer waard is, maak dan eens een lijstje met de voor- en nadelen.

De voordelen kunnen zijn:

De nadelen kunnen zijn:

  • Ik zal niet in staat zijn om een ijsje te eten met mijn gezin
  • Ik zal nooit meer koekjes kunnen eten
  • Ik zou mijn eetkeuzes steeds weer uit moeten leggen als ik samen met anderen eet

De meeste van deze sociale dilemma's kunnen gemakkelijk worden opgelost.

Schrijf alles op, ongeacht hoe eigenaardig of tevergeefs het ook is. Dan leg je de twee lijstjes naast elkaar en vraag je jezelf af: is dit het allemaal waard?

Als het antwoord een volmondig ‘ja’ is, dan kun je er er zeker van zijn dat je het juiste doet.

Hoe kun je een eetverslaving overwinnen?

Het herstellen van een eetverslaving is een proces en een die de moeite waard is om weer vrijheid van voedsel te vinden. Het terugnemen van de macht over de voeding vereist vaak een teamaanpak om een volledig herstel te bereiken. Hier zijn een paar stappen die iemand moet nemen om te herstellen van een eetverslaving:

  • Ontwikkel een gezonde relatie met voedsel. In de traditionele 12-stappen-verslaving gebaseerde herstelmodellen, worden verslaafden uitgedaagd om abstinent voor genezing te blijven. Met voedselverslaving kan men zich niet onthouden door niet te eten omdat voedsel essentieel is voor het leven. Dus iemand die lijdt aan een eetverslaving moet leren om weer goed te eten door het opbouwen van een gezonde relatie met voedsel.
  • Stel grenzen aan onveilige voedingsmiddelen. Typisch trigger- of "onveilig" voedsel moet uit de voeding worden verwijderd en grenzen moeten worden ingesteld zodat het beheer van deze levensmiddelen weer op een gezondere manier kan worden aangeleerd. Als iemand eetbuien krijgt met ijs is het beter om, wanneer hij of zij gestrest raakt, dit niet in huis te halen. Het elimineren van de verleiding totdat hij of zij weer op een evenwichtige manier een ijsje kan eten, is een veilige optie.
  • Volg een gestructureerd maaltijdplan. Een persoon die lijdt aan een ongezonde relatie met voedsel, kan door een maaltijdplan en een normaal eetpatroon weer op het juiste spoor worden gezet. Dit helpt de persoon om veilige grenzen voor voedsel af te bakenen en zich tevreden te laten voelen, zodat er geen fysiologische behoefte is om te eten. Het is verleidelijk om het uit de hand te laten lopen met voedsel wanneer er fysieke ontbering is.
  • Leer gezonde strategieën om hiermee om te gaan. Bekijk de redenen om naar voedsel te grijpen. Identificeer gezondere coping-mechanismen en strategieën, zodat men kan beginnen met het gezonder leren omgaan met emoties.

Nu... prik je een datum, ergens in de nabije toekomst (misschien wel dit weekend of volgende week).

Vanaf deze dag, zul je nooit meer verslavend voedsel aanraken. Niet één hap meer, nooit meer. Punt uit.

Wanneer alles faalt... zoek dan hulp

Het behandelen van eetverslaving is een multidimensionaal proces dat de individuele emotionele, fysieke en psychologische behoeften moet aanpakken.

Destructieve eetgewoonten kunnen moeilijk op te geven zijn, vooral als deze aanvallen een gevolg zijn van onderliggende psychische problemen. Dit in combinatie met alcohol- of drugsmisbruik vereist een onderdeel van de verslavingszorg, alsmede gespecialiseerde aandacht voor de eetstoornis zelf.

De doelstellingen van de behandeling van voedselverslaving zijn onder andere het helpen om de klant het disfunctionele eetpatroon te laten vervangen met gezonde, het aanpakken van hiermee samenhangende depressie of angst en het helpen van de klant een sterker, positiever zelfbeeld te ontwikkelen.

Enkele van de meest effectieve therapeutische modaliteiten voor de behandeling van eetverslaving zijn hieronder opgesomd:

  • Cognitieve gedragstherapie (CGT): CGT is een leer-gebaseerde therapie die mensen kan helpen om de denkpatronen die leiden tot overeten te identificeren en te veranderen. Tegelijkertijd helpt CGT mensen om nieuwe copingstrategieën te ontwiikkelen om om te gaan met de stressoren en de triggers die leiden tot overeten. CBT kan individueel worden gevolgd, in één-op-één therapie of in groepstherapie sessies met andere mensen die worstelen met dezelfde problemen.
  • Medicatie: medicijnen, gebruikt voor de behandeling van depressie of angsten, kunnen ook worden gebruikt om te helpen om de drang om veel te eten te controleren. Specifieke medicijnen, in de categorie SSRI (selectieve serotonine heropnameremmers) toonden positieve resultaten bij eetbuistoornis, boulimia en eetstoornissen. Populaire SSRI's omvatten citalopram (Celexa), fluoxetine (Prozac), escitalopram (Lexapro), sertraline (Zoloft) en paroxetine (Seroxat). Als extra voordeel kan SSRI helpen om de symptomen van gelijktijdig optredende depressie of angst bij mensen met voedselverslaving te verlichten.
  • Oplossingsgerichte therapie: deze praktische benadering van de behandeling helpt mensen bij het ontwikkelen en het implementeren van oplossingen voor specifieke problemen in hun leven. Iemand die overeet in reactie op werkgerelateerde druk, kan, met het oog op het verminderen van het stress niveau op het werk, leren om effectiever te delegeren of zijn/haar time management te verbeteren.
  • Trauma therapieën: te veel eten kan een figuurlijk middel zijn om een onopgelost trauma of emotionele pijn ‘door te slikken’ of ‘weg te proppen’. Specifieke modaliteiten gericht op een onverwerkte trauma, zoals het zoeken naar veiligheid of Eye Movement Desensitization Reprocessing (EMDR) kunnen worden gebruikt om mensen hun onderdrukte pijn te helpen overwinnen, zodat ze niet meer veel hoeven te eten voor troost.
  • Nutritionele begeleiding en dieetplanning: het kan nodig zij om mensen met een eetverslaving opnieuw gezonde eetgewoonten aan te leren. Ze kunnen ook voedingstekorten hebben als gevolg van hun eetpatroon. Door te werken met een voedingsdeskundige of een geregistreerde diëtist kunnen deze mensen een gezondere benadering van het maken van voedselkeuzes en de planning van maaltijden ontwikkelen.

De behandeling van eetverslaving kan plaatsvinden op een intramurale basis, door middel van een woonvoorziening of in een poliklinische setting in een kliniek, ziekenhuis of een revalidatiecentrum.

Intramurale behandeling wordt vaak aanbevolen voor personen die ernstige gecombineerde medische problemen hebben of die zijn gediagnosticeerd met andere psychische problemen of stoornissen.

Een ambulante behandeling, met inbegrip van intensieve ambulante programma's en gedeeltelijke opname in een behandelcentrum zijn geschikt voor mensen die een sterk ondersteuningssysteem hebben, die gemotiveerd zijn om de behandeling voort te zetten of die verantwoordelijkheden of verplichtingen hebben, die hen verhinderen om fulltime ergens te verblijven voor een behandeling.

Het eetbuisyndroom en andere vormen van eetverslaving spelen een steeds belangrijkere rol in Europa. Tegelijkertijd hebben de gezondheidsproblemen, die veroorzaakt worden door obesitas, epidemische proporties bereikt. Hoewel eetverslaving niet zo ernstig kan lijken als drugs- of alcoholmisbruik, kan deze aandoening niet alleen een enorme emotionele nood veroorzaken, maar ook schade aan het fysieke en het psychologische welzijn van het individu aanbrengen. Met een medelevende, uitgebreide behandeling, kunnen mensen leren hoe ze hun dwangmatige eetgewoonten kunnen veranderen en gelukkiger en gezonder kunnen leven.

Tot slot: wat je ook doet, doe iets!

Een eetverslaving is een probleem dat zelden vanzelf zal overgaan. Tenzij je er iets aan doet, is de kans groot dat het na verloop van tijd alleen maar erger zal worden.

Als je dit probleem hebt, dan moet je er nu iets aan doen of het zal je leven voor altijd verpesten.

Bronnen

www.foodaddicts.org/am-i-a-food-addict

www.healthline.com/health/addiction/food

en.wikipedia.org/wiki/Food_addiction

www.addictions.com/food/

www.foodaddictionsummit.org/foodaddiction.htm

www.apa.org/gradpsych/2011/11/food-addiction.aspx

www.midss.org/content/yale-food-addiction-scale-yfas