TENS en elektriciteit bij jicht: wat zegt het onderzoek?

Elektrische stimulatie via TENS (transcutaneous electrical nerve stimulation, ofwel transcutane elektrische zenuwstimulatie) kan bij gewrichtspijn tijdelijke verlichting bieden. Bij jicht — een aandoening waarbij urinezuurkristallen zich ophopen in gewrichten en hevige pijnaanvallen veroorzaken ¹ — wordt TENS onderzocht als aanvullende pijnstillende optie. Het vervangt geen reguliere behandeling, maar kan als aanvulling zinvol zijn.

Wat is jicht en waarom is de pijn zo moeilijk te bestrijden?

Jicht ontstaat door chronisch verhoogde urinezuurwaarden in het bloed (hyperurikemie). Dit leidt tot afzetting van natriumuraat-kristallen in gewrichten, met plotse, hevige aanvallen als gevolg — klassiek aan de grote teen, maar ook enkels, knieën en vingers kunnen aangetast worden ².

Naar schatting heeft 1 tot 4% van de volwassenen wereldwijd jicht, met hogere percentages bij ouderen en mannen ³. De aandoening gaat regelmatig samen met nierproblemen, hart- en vaatziekten en diabetes ³. Juist die combinatie maakt pijnbestrijding ingewikkeld: niet alle medicijnen zijn voor iedereen even goed te verdragen.

Hoe werkt TENS als pijnbestrijding?

Een TENS-apparaat stuurt kleine, gecontroleerde elektrische stroompulsen via zelfklevende elektroden op de huid naar de zenuwuiteinden eronder. Het werkingsmechanisme: door de zenuwprikkel te “overstemmen” wordt het pijnsignaal naar de hersenen geremd — dit staat bekend als de gate control theory van pijn.

Het menselijk lichaam maakt zelf ook gebruik van elektrische signalen voor beweging, gevoel en pijnverwerking. Bij ontsteking raakt dit systeem verstoord. TENS probeert via een externe impuls in te grijpen in dat systeem.

Apparaten voor thuisgebruik leveren doorgaans stroompjes van 20–80 milliampère via zelfklevende plakkers. In de beschikbare studies worden sessies van 15–30 minuten het meest onderzocht.

Werkt TENS ook specifiek bij jichtpijn?

Direct bewijs voor TENS bij jicht is beperkt. De meeste studies naar elektrische stimulatie richten zich op chronische lage-rugpijn, artrose of reumatoïde artritis. Wat de wetenschappelijke literatuur over jichtmanagement in bredere zin laat zien:

• Recente overzichtsstudies benadrukken dat niet-medicamenteuze pijnstillende opties meer aandacht verdienen naast de standaard medicamenteuze aanpak ⁴.
• De meest recente jichtreviews signaleren groeiende interesse in aanvullende pijnmodulerende technieken voor mensen bij wie medicatie onvoldoende helpt of bijwerkingen geeft ⁵.
• Het mechanisme van TENS — pijnmodulatie via zenuwstimulatie — is in theorie toepasbaar bij acute ontstekingspijn, maar klinisch bewijs specifiek voor jicht ontbreekt grotendeels.

De conclusie: TENS kan als aanvulling worden overwogen, maar het is géén bewezen vervanging voor urinezuurverlagende medicatie of ontstekingsremmers.

Welke jichtbehandelingen zijn wél goed onderbouwd?

TENS staat aan de rand; de kern van jichtbehandeling is medicamenteus en leefstijlgericht ¹⁴:

Is TENS thuis veilig te gebruiken bij jicht?

Voor de meeste mensen is TENS bij correct gebruik veilig. Er zijn echter situaties waarbij je zonder medisch advies niet mag starten:

• Pacemaker of ICD: elektrische apparaten kunnen de werking hiervan verstoren — overleg altijd eerst met je cardioloog.
• Actieve huidontsteking of open wonden: plaats de elektroden nooit direct op beschadigde of sterk ontstoken huid.
• Zwangerschap: gebruik TENS uitsluitend onder medisch toezicht.
• Rondom borst, nek of hoofd: extra voorzichtigheid is geboden bij plaatsing in deze gebieden.

Heb je een chronische aandoening of gebruik je meerdere medicijnen? Bespreek het gebruik dan altijd met je huisarts of apotheker. Meer achtergrondinformatie vind je op Thuisarts.nl.

Elektrische pijnbestrijding: van sidderalen tot TENS

Het principe van elektrische pijnbestrijding is niet nieuw. Al zo’n 2000 jaar geleden werden sidderalen gebruikt om hoofdpijn te verlichten — een ruwe voorloper van wat we nu kennen als elektrische stimulatie. Moderne TENS-apparaten werken op hetzelfde basisprincipe, maar nauwkeurig, veilig en reproduceerbaar gedoseerd.

De kennis over optimale instellingen, elektrodenplaatsing en behandelduur bij jicht specifiek is nog in ontwikkeling. Verwacht geen wonderen, maar sluit het als aanvullend hulpmiddel bij hardnekkige gewrichtspijn ook niet op voorhand uit.

Veelgestelde vragen

Mijn vader gebruikt plastabletten (diuretica) — kunnen die jicht veroorzaken?

Ja, diuretica — zoals thiaziden (hydrochloorthiazide) en lisdiuretica (furosemide) — verhogen het risico op jicht doordat ze de uitscheiding van urinezuur door de nieren verminderen, waardoor het urinezuurgehalte in het bloed stijgt ³. Dit is een bekende en goed gedocumenteerde bijwerking. Pas de dosering nooit zelf aan; dat kan gevaarlijk zijn voor bloeddruk en hartfunctie. Laat je huisarts de urinezuurwaarden meten via een bloedtest en bespreek of een ander bloeddrukverlagend middel mogelijk is.

Kan TENS de jichtmedicijnen vervangen?

Nee, TENS is geen vervanging voor urinezuurverlagende medicatie zoals allopurinol. Zonder behandeling van de onderliggende oorzaak — te hoog urinezuur — stapelen kristallen zich verder op in gewrichten en organen, met toenemende schade als gevolg ¹. TENS richt zich uitsluitend op de pijnervaring en heeft geen enkel effect op het urinezuurgehalte zelf. Gebruik het hooguit als aanvulling op je reguliere behandeling, nooit als vervanging.

Mag ik TENS gebruiken tijdens een acute jichtaanval?

Dat wordt afgeraden. Tijdens een acute aanval is het gewricht sterk ontstoken en extreem pijnlijk bij de minste aanraking. Directe plaatsing van elektroden op of nabij het ontstoken gewricht kan de irritatie verergeren. Wacht tot de ergste ontsteking gezakt is voordat je TENS probeert, en overleg met je huisarts over het juiste moment en de veiligste plaatsing van de elektroden.

Hoe lang duurt een TENS-sessie en hoe vaak mag je het doen?

De meeste studies bij gewrichtspijn werken met sessies van 15 tot 30 minuten, één tot meerdere keren per dag. Er bestaat geen vaste richtlijn voor jicht specifiek. Volg de instructies van de fabrikant en bespreek de frequentie met je fysiotherapeut of huisarts, zeker als je ook medicijnen gebruikt of een onderliggende hart- of nieraandoening hebt.

Wordt een TENS-apparaat vergoed door de Nederlandse zorgverzekering?

TENS-apparaten voor thuisgebruik worden vanuit de basisverzekering niet standaard vergoed bij jicht. In sommige gevallen vergoedt een aanvullende verzekering fysiotherapeutische behandelingen waarbij TENS door een therapeut wordt ingezet. Vraag bij je eigen zorgverzekeraar na wat er in jouw polis is opgenomen, en controleer of je fysiotherapeut TENS als behandeloptie aanbiedt.

Zijn er andere niet-medicamenteuze manieren om jichtpijn te verlichten?

Koude kompressen op het ontstoken gewricht kunnen de pijn en zwelling bij een acute aanval tijdelijk verlichten — warmte wordt afgeraden tijdens de acute fase. Op langere termijn helpt een aangepast dieet — minder rood vlees, orgaanvlees, alcohol (vooral bier) en fructose — om het urinezuurgehalte te beperken ³. Voldoende drinken ondersteunt de uitscheiding van urinezuur via de nieren. Alle leefstijlmaatregelen zijn aanvullend op medicatie, niet als vervanging.