Jicht vergroot de kans op diabetes: wat verhoogd urinezuur in je lichaam doet

Mensen met jicht hebben een aantoonbaar grotere kans op het ontwikkelen van diabetes type 2 — ook zonder overgewicht. Chronisch verhoogd urinezuur (hyperurikemie) verstoort de insulinesignalering en voedt laaggradige ontsteking die insulineresistentie versterkt.¹² Omgekeerd is dit verband zwakker: diabetes vergroot het risico op jicht niet in dezelfde mate.

Hoe verhoogt urinezuur het risico op diabetes?

Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van purinen — stoffen die van nature in veel voedingsmiddelen voorkomen én door het lichaam zelf worden aangemaakt.³ Bij jicht stapelt urinezuur zich op in het bloed (hyperurikemie) totdat het kristallen vormt in de gewrichten.

Maar urinezuur doet meer dan gewrichten beschadigen. Recente reviewstudies laten zien dat hoge urinezuurspiegels de insulinereceptor-signalering direct remmen en oxidatieve stress in de alvleesklier bevorderen.² De alvleesklier moet daardoor harder werken om voldoende insuline aan te maken — een proces dat op termijn kan uitlopen op type-2 diabetes.

Welke rol speelt chronische ontsteking?

Jichtaanvallen worden aangedreven door een sterke ontstekingsreactie op uraatkristallen. Dezelfde ontstekingsroutes — waaronder het NLRP3-inflammasoom en interleukine-1β — die jichtpijn veroorzaken, versterken ook insulineresistentie.¹ Onderzoek naar de samenhang tussen obesitas, ontsteking en metabole ziekten bevestigt dat dit mechanisme centraal staat in beide aandoeningen.¹⁴

Overgewicht versterkt dit patroon: vetweefsel produceert extra ontstekingsstoffen die de urinezuuruitscheiding door de nieren verlagen.⁴ Het gevolg is een vicieuze cirkel van hogere urinezuurspiegels, meer ontsteking en toenemende insulineresistentie.

Maakt onbehandelde jicht het risico op diabetes groter?

Ja. Bij onbehandelde jicht met chronisch verhoogd urinezuur is het risico op diabetes type 2 groter dan bij behandelde jicht. Een recente review bevestigt dat het verlagen van urinezuurspiegels — met medicatie of leefstijlverandering — de metabole risicofactoren voor diabetes kan verbeteren.²⁴

Opvallend: SGLT2-remmers, een klasse bloedsuikerverlagende medicijnen bij type-2 diabetes, verhogen als bijwerking de uitscheiding van urinezuur via de nieren en verlagen zo de urinezuurspiegels.⁵ Voor mensen met zowel diabetes als jicht kan dit een bijkomend voordeel bieden. Bespreek dit altijd met je arts of apotheker — het is geen reden om zelf met deze medicijnen te beginnen.

Wat kun je eten en drinken als je jicht én diabetes hebt?

De dieetaanpassingen voor jicht en diabetes overlappen grotendeels. De grootste winst zit in het vermijden van fructose, alcohol en vet vlees — voor beide aandoeningen ongunstig.

Dranken

Water is de veiligste en meest praktische keuze. Gefilterde koffie zonder suiker is een goed en goed onderzocht alternatief.³

Voeding in het kort

• Beperk: rood vlees, orgaanvlees (lever, nieren), schaal- en schelpdieren, voedingsmiddelen met toegevoegde fructose (waaronder veel vruchtensappen)
• Kies vaker: groenten, volkoren producten, magere zuivel, noten en peulvruchten — die zijn minder risicovol dan vlees, ook al bevatten ze purinen³
• Let op bij een ketogeen dieet: dit wordt soms aanbevolen bij diabetes, maar recent onderzoek toont een verband met verhoogd jichtrisico bij mensen met diabetes.⁶ Overleg met je arts of diëtist voordat je start.

Voor een persoonlijk voedingsplan — zeker als je meerdere medicijnen gebruikt — is het raadzaam je huisarts te raadplegen of een diëtist in te schakelen. Thuisarts.nl en het Diabetesfonds bieden betrouwbare Nederlandstalige informatie.

Welke andere risico’s brengt langdurig verhoogd urinezuur mee?

Hyperurikemie is niet alleen een risicofactor voor jicht en diabetes. Langdurig verhoogd urinezuur vergroot ook de kans op:

• Nierstenen (uraatnierstenen): verhoogd urinezuur is een van de best gedocumenteerde risicofactoren voor nierstenenvorming.⁷
• Hart- en vaatziekten: via dezelfde ontstekingsroutes die insulineresistentie aandrijven.¹⁴
• Chronische nierziekte: door langdurige afzetting van uraatkristallen in het nierweefsel.²

Dit maakt vroegtijdige behandeling van jicht relevant — niet alleen voor pijnbestrijding, maar ook voor je bredere metabole gezondheid.

Veelgestelde vragen

Ik heb zowel diabetes als jicht — wat kan ik nog drinken naast water?

Water is inderdaad de veiligste keuze, maar je hebt meer opties. Gefilterde koffie zonder suiker wordt in observationeel onderzoek gelinkt aan lagere urinezuurspiegels en is neutraal tot gunstig bij diabetes. Thee zonder suiker en ongezoet mineraalwater zijn eveneens uitstekend. Magere melk of karnemelk kan gunstig zijn voor jicht; bespreek dit met je arts als je insuline gebruikt, omdat zuivel invloed kan hebben op je bloedsuikerregulatie.

Veroorzaakt jicht diabetes, of is het andersom?

Het verband loopt sterker van jicht naar diabetes dan omgekeerd. Chronisch verhoogd urinezuur kan de insulinesignalering verstoren en bijdragen aan insulineresistentie, een voorloper van type-2 diabetes. Dat diabetes jicht veroorzaakt is minder goed aangetoond — al delen beide aandoeningen risicofactoren zoals overgewicht, hoge bloeddruk en een dieet rijk aan fructose en vlees. Behandeling van jicht is dus ook vanuit diabetespreventie zinvol.

Welke voedingsmiddelen verhogen het urinezuur het sterkst?

Orgaanvlees (lever, nieren), rood vlees, wild en schaal- en schelpdieren zijn de grootste boosdoeners. Frisdrank en vruchtensap met fructose verhogen urinezuur sterk, net als bier. Groenten met purinen — zoals spinazie, asperges en paddenstoelen — verhogen het risico in de praktijk aanzienlijk minder dan vlees en fructosehoudende dranken, en hoeven doorgaans niet vermeden te worden.

Is een koolhydraatarm of ketogeen dieet veilig als je jicht hebt?

Voorzichtigheid is geboden. Een ketogeen dieet kan bloedsuiker verbeteren bij diabetes, maar recent Amerikaans onderzoek toont een verband met verhoogd jichtrisico bij mensen met diabetes. Bovendien kunnen ketolichamen de uitscheiding van urinezuur via de nieren remmen. Bespreek dit altijd met je arts of diëtist voordat je start, zeker als je al jichtaanvallen hebt.

Helpt veel water drinken tegen jichtaanvallen?

Voldoende hydratatie helpt urinezuur via de nieren uit te scheiden en kan daarmee de frequentie van jichtaanvallen verlagen. Er is geen vaste grens bewezen, maar 1,5 tot 2 liter water per dag is een gangbaar advies. Thuisarts.nl — de Nederlandse patiëntinformatiesite — geeft praktische uitleg over leefstijlmaatregelen bij jicht.

Kunnen mijn diabetesmedicijnen ook helpen tegen jicht?

Mogelijk, ja. SGLT2-remmers verhogen als bijwerking de uitscheiding van urinezuur via de nieren en kunnen zo urinezuurspiegels verlagen. Dat maakt ze potentieel gunstig voor mensen met zowel diabetes als jicht. Dit is geen reden om zelf met SGLT2-remmers te starten, maar het is een nuttig gesprekspunt met je arts bij je volgende consult.

Vergroot jicht ook de kans op nierstenen?

Ja. Verhoogd urinezuur is een van de best gedocumenteerde risicofactoren voor het ontstaan van uraatnierstenen. Bij jicht is het risico op nierstenen dus verhoogd, naast het verhoogde risico op diabetes en hart- en vaatziekten. Voldoende drinken en behandeling van jicht helpen dit risico te beperken.