Jicht en diabetes: wat doet verhoogd urinezuur in je lichaam?

Ja, mensen met jicht hebben gemiddeld een grotere kans op diabetes type 2. Chronisch verhoogd urinezuur (hyperurikemie) hangt samen met insulineresistentie, oxidatieve stress en laaggradige ontsteking.¹² Of urinezuur diabetes ook echt veroorzaakt, staat nog niet vast: beide aandoeningen delen risicofactoren zoals overgewicht en hoge bloeddruk.

Hoe hangt verhoogd urinezuur samen met diabetes?

Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van purinen. Dat zijn stoffen die in veel voedingsmiddelen zitten en die je lichaam ook zelf aanmaakt.¹ Bij jicht is er zoveel urinezuur in je bloed dat het kristallen vormt in je gewrichten.

Urinezuur doet meer dan gewrichten irriteren. Reviewstudies beschrijven dat hoge urinezuurspiegels oxidatieve stress bevorderen, de werking van de bloedvatwand verstoren en de gevoeligheid voor insuline verlagen.¹³ Je alvleesklier moet dan meer insuline aanmaken om je bloedsuiker stabiel te houden. Op de lange termijn kan dat bijdragen aan diabetes type 2.

Een kanttekening: het meeste bewijs komt uit observationeel onderzoek en laboratoriumstudies. Onderzoekers zien een duidelijke samenhang tussen hyperurikemie, het metabool syndroom en diabetes, maar het is nog onderwerp van discussie of urinezuur een oorzaak is of vooral een signaal van een verstoorde stofwisseling.²

Welke rol speelt chronische ontsteking?

Jichtaanvallen ontstaan door een heftige ontstekingsreactie op uraatkristallen. Daarbij speelt het NLRP3-inflammasoom een hoofdrol: een eiwitcomplex in afweercellen dat de ontstekingsstof interleukine-1β vrijmaakt.¹ Dezelfde ontstekingsroutes worden ook in verband gebracht met insulineresistentie en vaatschade.¹³

Overgewicht, hoge bloeddruk en een verstoorde vetstofwisseling komen bij mensen met verhoogd urinezuur vaak samen voor.² Dat maakt het lastig om het effect van urinezuur los te zien van de rest. Het verklaart wel waarom jicht en diabetes zo vaak bij dezelfde persoon voorkomen.

Verlaagt behandeling van jicht ook je risico op diabetes?

Dat is nog niet aangetoond. Urinezuurverlagende behandeling voorkomt jichtaanvallen en gewrichtsschade, maar of het ook diabetes of hart- en vaatziekten voorkomt, is op basis van de huidige studies onzeker.²⁴ Laat jicht dus vooral behandelen vanwege de jicht zelf, en zie een gezondere leefstijl als winst voor beide aandoeningen.

Er is wel een interessante overlap bij medicijnen. SGLT2-remmers, bloedsuikerverlagende middelen bij diabetes type 2, zorgen ervoor dat je nieren meer urinezuur uitscheiden. Daardoor daalt de urinezuurspiegel in het bloed.⁵ Voor mensen met diabetes én jicht kan dat een bijkomend voordeel zijn. Bespreek dit met je arts of apotheker. Het is geen reden om zelf met medicijnen te starten, te stoppen of te wisselen.

Wat kun je eten en drinken als je jicht én diabetes hebt?

Het goede nieuws: de voedingsadviezen voor jicht en diabetes overlappen grotendeels. Purinerijke voeding, fructose en alcohol worden beschreven als de belangrijkste voedingsfactoren die het urinezuur verhogen.¹² Suikerhoudende dranken en alcohol zijn ook voor je bloedsuiker ongunstig.

Dranken

Voeding in het kort

• Beperk: orgaanvlees (lever, nieren), rood vlees, schaal- en schelpdieren en producten met toegevoegde suiker of fructose.¹
• Kies vaker: groenten, volkoren producten, peulvruchten, noten en magere zuivel. Dit patroon past ook bij de adviezen voor diabetes type 2.
• Val geleidelijk af als je overgewicht hebt. Overgewicht hangt samen met zowel hyperurikemie als insulineresistentie.²
• Wees voorzichtig met streng vasten of een ketogeen dieet. Overleg eerst met je arts of diëtist, zeker als je bloedsuikerverlagende medicijnen gebruikt of al jichtaanvallen hebt gehad.

Gebruik je meerdere medicijnen of heb je een verminderde nierfunctie? Vraag dan je huisarts om een verwijzing naar een diëtist voor een persoonlijk plan. Betrouwbare Nederlandstalige informatie vind je op Thuisarts.nl en bij het Diabetesfonds.

Welke andere risico’s brengt langdurig verhoogd urinezuur mee?

Hyperurikemie wordt niet alleen met jicht en diabetes in verband gebracht. Reviews beschrijven ook een samenhang met:

• Hoge bloeddruk: verhoogd urinezuur gaat vaak vooraf aan of samen met hypertensie.²⁴
• Hart- en vaatziekten: mensen met jicht hebben vaker kransslagaderziekte, mogelijk via ontsteking en schade aan de vaatwand.⁶⁷
• Chronische nierschade: urinezuur wordt grotendeels door de nieren uitgescheiden, en een hoge spiegel hangt samen met achteruitgang van de nierfunctie.²³
• Nierstenen: uraat kan ook in de urinewegen neerslaan en stenen vormen.¹

Ook hier geldt dat een samenhang nog geen bewezen oorzaak is.⁴ Het is wel een goede reden om bij jicht ook je bloeddruk, bloedsuiker en nierfunctie te laten controleren. Vraag je huisarts ernaar als dat nog niet gebeurt.

Veelgestelde vragen

Ik heb diabetes en jicht. Wat kan ik nog drinken naast water?

Meer dan je denkt. Thee en koffie zonder suiker, bruiswater en water met een schijfje citroen, komkommer of munt bevatten geen suiker of fructose. Magere melk en karnemelk kunnen ook, maar bevatten melksuiker die meetelt voor je bloedsuiker. Light frisdrank bevat geen suiker of fructose en kan met mate. Vermijd vooral gewone frisdrank, vruchtensap en alcohol.

Wat kan ik nog eten met jicht en diabetes?

Groenten, volkoren producten, peulvruchten, noten, eieren en magere zuivel passen bij beide aandoeningen. Beperk orgaanvlees, rood vlees, schaal- en schelpdieren en alles met toegevoegde suiker. Een diëtist kan dit afstemmen op je medicijnen en je nierfunctie.

Veroorzaakt jicht diabetes, of is het andersom?

Mensen met jicht en verhoogd urinezuur krijgen vaker diabetes type 2, maar een oorzakelijk verband is niet bewezen. Beide aandoeningen delen risicofactoren zoals overgewicht, hoge bloeddruk en een voedingspatroon met veel suiker en vlees. Het is daarom zinvol om bij jicht ook je bloedsuiker te laten controleren.

Welke voedingsmiddelen verhogen het urinezuur het sterkst?

Purinerijke dierlijke producten zoals orgaanvlees, rood vlees en schaal- en schelpdieren, dranken met fructose en alcohol worden als de belangrijkste voedingsfactoren genoemd. Je lichaam maakt daarnaast zelf urinezuur aan, dus voeding is maar een deel van het verhaal. Bij terugkerende aanvallen is vaak ook medicatie nodig.

Is een ketogeen dieet veilig als je jicht hebt?

Overleg eerst met je arts of diëtist. Streng koolhydraatarm eten en vasten veranderen je stofwisseling ingrijpend, en bij bloedsuikerverlagende medicijnen moet de dosering vaak worden aangepast. Geleidelijk afvallen met een gevarieerd voedingspatroon is voor de meeste mensen met jicht de veiligere route.

Helpt veel water drinken tegen jichtaanvallen?

Voldoende drinken ondersteunt de uitscheiding van urinezuur via de nieren. Hoeveel het precies helpt tegen aanvallen is niet goed onderzocht, en water vervangt geen medicatie. Heb je hartfalen of een nierziekte met een vochtbeperking, houd je dan aan het advies van je arts.

Kunnen mijn diabetesmedicijnen ook helpen tegen jicht?

SGLT2-remmers verhogen de uitscheiding van urinezuur via de nieren en verlagen zo de urinezuurspiegel. Ze zijn niet geregistreerd als jichtmedicijn, maar het kan een bijkomend voordeel zijn. Bespreek het met je arts en pas nooit zelf je medicatie aan.

Vergroot jicht ook de kans op nierstenen?

Ja, verhoogd urinezuur kan ook in de urinewegen neerslaan en stenen vormen. Neem contact op met je huisarts bij hevige pijn in je zij of rug, bloed in je urine of koorts.