Huidaandoeningen: oorzaken, soorten en behandeling

Bijna 2 miljoen Nederlanders leven met een chronische huidaandoening, zoals eczeem of psoriasis.¹ De meest voorkomende vormen zijn atopische dermatitis en contact dermatitis. Met de juiste aanpak — van medicatie tot leefstijlveranderingen — kun je klachten vaak flink verminderen. Zelfdiagnose is zelden verstandig; een arts stelt de juiste diagnose.

Welke huidaandoeningen komen het meest voor?

Huidaandoeningen variëren sterk in oorzaak en ernst. Sommige zijn milde, tijdelijke reacties; andere zijn chronisch en vereisen langdurige behandeling. De meest voorkomende typen in Nederland zijn:

Bij twijfel over het type huidaandoening raadpleeg je het best een huisarts of dermatoloog. Thuisarts.nl biedt een eerste oriëntatie bij veelvoorkomende klachten.

Wat is atopische dermatitis?

Atopische dermatitis is de meest voorkomende vorm van eczeem en heeft een sterke erfelijke component.² Het begint vaak al in de kindertijd, met schrale wangen en schilferige plekken op de hoofdhuid, armen, benen en romp. Op volwassen leeftijd verschijnen klachten vaker op de handen, rond de oogleden of in de liezen.

De term dermatitis betekent letterlijk ontsteking van de huid. Atopisch verwijst naar de geneigdheid tot allergische reacties — mensen met atopische dermatitis hebben vaak ook astma of hooikoorts. Toch is de huidreactie zelf niet altijd een directe allergische reactie.

Symptomen omvatten intensieve jeuk, roodheid, zwelling en in ernstige gevallen korstvorming — met name bij baby’s en jonge kinderen. De vloeistof uit korstjes is doorgaans niet besmettelijk.

Omgevingsfactoren en seizoen

Koude, droge winterlucht verergert atopische dermatitis bij de meeste patiënten. De huid voelt dan droog aan, maar is in feite ontstoken — extra hydratatie alleen lost het probleem niet op. Bij sommigen nemen klachten juist toe in de zomer, door zweet en warmte.

Behandeling bestaat meestal uit hydraterende crèmes gecombineerd met corticosteroïdenzalf. Bij kinderen wordt de voorkeur gegeven aan mildere middelen zoals hydrocortison. Omdat medicijnen bijwerkingen kunnen hebben, zijn leefstijlaanpassingen — zoals stressreductie en het vermijden van bekende triggers — een zinvolle aanvulling op medische behandeling.

Wat is contact dermatitis en hoe herken je het?

Contact dermatitis ontstaat wanneer de huid in aanraking komt met een stof waarvoor ze allergisch of overgevoelig is.³ In tegenstelling tot atopische dermatitis is de uitslag meestal beperkt tot het contactgebied.

Veelvoorkomende oorzaken:

• Nikkel in sieraden of riemgespen
• Latex (handschoenen)
• Cosmetica of parfum
• Chemische stoffen in schoonmaakmiddelen
• Veelvuldig handenwassen (irritatief contact dermatitis)

Behandeling is vooral gericht op het opsporen en vermijden van het allergeen. Een arts kan een plakproeftest (patchtest) uitvoeren om de precieze stof te identificeren. Kortdurend gebruik van corticosteroïdcrème verlicht de klachten.

Wanneer is een huidaandoening ernstig?

De meeste huidaandoeningen zijn hinderlijk maar niet gevaarlijk. Toch zijn er situaties waarin je snel medische hulp moet zoeken:

• Plotselinge, uitgebreide uitslag gepaard met koorts of kortademigheid (mogelijke allergische shock)
• Snel uitbreidende rode plekken met warmte en pijn (mogelijke infectie of cellulitis)
• Huidklachten bij mensen met nierfalen of dialyse — in zeldzame gevallen kan een ernstige aandoening als calcifylaxis optreden, die onmiddellijke medische aandacht vereist⁴

Bij chronische of terugkerende klachten verwijst je huisarts je zo nodig door naar een dermatoloog of huidtherapeut.

Veelgestelde vragen over huidaandoeningen

Wat is het verschil tussen eczeem en psoriasis?

Eczeem (atopische dermatitis) ontstaat door een combinatie van erfelijke aanleg en omgevingsfactoren, en uit zich in jeukende, natte of schilferige plekken die ook op het gezicht kunnen voorkomen. Psoriasis is een auto-immuunziekte waarbij huidcellen te snel aangroeien, wat leidt tot duidelijk afgebakende, zilverachtig schilferige plekken, vooral op ellebogen en knieën. Beide zijn chronisch maar goed behandelbaar.

Is eczeem besmettelijk?

Nee, eczeem is niet besmettelijk. De klachten ontstaan door een overreactie van het immuunsysteem, niet door een infectie. Wel kan eczeem bij een bacteriële superinfectie (bijv. door Staphylococcus aureus) gecompliceerd raken — in dat geval kan een arts antibiotica voorschrijven.

Kan voeding invloed hebben op eczeem of huidaandoeningen?

Voor sommige mensen kunnen bepaalde voedingsmiddelen een trigger zijn voor opvlammingen, met name bij atopische dermatitis. Veelgenoemde triggers zijn koemelk, eieren en noten. Onderzoek suggereert echter dat eliminatiediëten alleen zinvol zijn bij een aangetoonde voedselovergevoeligheid — willekeurig voedsel weglaten zonder diagnose wordt afgeraden.

Wanneer moet ik naar de huisarts voor een huidprobleem?

Ga naar de huisarts als je uitslag langer dan twee weken aanhoudt, erger wordt ondanks zelfzorg, gepaard gaat met koorts of pijn, of als je onzeker bent over de oorzaak. Zelfdiagnose op basis van internet is onbetrouwbaar; een juiste diagnose is de basis voor effectieve behandeling.

Helpt een vochtinbrengende crème bij eczeem?

Dagelijks smeren met een emolliënt (vochtinbrengende crème of zalf) is een hoeksteen van de behandeling bij atopische dermatitis. Het herstelt de huidbarrière en vermindert jeuk, maar vervangt geen ontstekingsremmende medicatie als de klachten actief zijn. Kies bij voorkeur een geur- en conserveringsmiddelenvrij product.

Wat zijn de meest voorkomende triggers voor contact dermatitis?

Nikkel (in sieraden), parfumstoffen, latex en bepaalde conserveringsmiddelen in cosmetica zijn veelvoorkomende contactallergenen. Irritatief contact dermatitis — zonder allergie — ontstaat door frequent contact met water, zeep of chemische stoffen. Een dermatoloog of huidtherapeut kan met een patchtest bepalen welke stof de reactie veroorzaakt.