Koffie en cholesterol: filterkoffie, espresso of cafetière, dit is het verschil

Gefilterde koffie heeft nauwelijks invloed op je cholesterol. Ongefilterde koffie kan je LDL-cholesterol wel meetbaar verhogen. Dat komt door cafestol, een vetachtige stof uit de koffieboon die een papierfilter grotendeels tegenhoudt. Volgens recente overzichtsstudies passen twee tot vier koppen filterkoffie per dag voor de meeste mensen goed in een hartgezond eetpatroon.¹²

Welke koffie verhoogt je cholesterol en welke niet?

De cafeïne maakt hier weinig uit. Het gaat om de zetmethode. Koffiebonen bevatten twee vetachtige stoffen, cafestol en kahweol (samen diterpenen genoemd). Een papierfilter vangt ze grotendeels op. Zonder papierfilter komen ze in je kopje terecht.³²

De Noordse voedingsrichtlijnen van 2023 hebben het beschikbare onderzoek op een rij gezet. Hun conclusie: ongefilterde koffie verhoogt het LDL-cholesterol, gefilterde koffie doet dat nauwelijks.²

De waarden in de tabel zijn indicatief. Het precieze gehalte hangt af van de bonen, de maalgraad, de zettijd en de grootte van je kopje.

Is je cholesterol aan de hoge kant? Dan is overstappen van cafetière- of kookkoffie naar een papierfilter een van de eenvoudigste aanpassingen die je kunt doen.²

Verhoogt espresso je cholesterol?

Espresso zit tussen filterkoffie en ongefilterde koffie in. Er gaat geen papierfilter aan te pas, maar de hoeveelheid per kopje is klein. In de Noorse Tromsø-studie, een grote bevolkingsstudie, hing het drinken van espresso samen met een hoger totaalcholesterol, vooral bij mannen. Ook cafetièrekoffie hing samen met hogere cholesterolwaarden.⁴

Dit is een observationele studie. Ze laat een verband zien, maar bewijst niet dat espresso de oorzaak is. Drink je meerdere espresso’s per dag en is je LDL te hoog? Dan is het de moeite waard om daar eens kritisch naar te kijken.

Wat is cafestol en hoe verhoogt het je cholesterol?

Van alle stoffen in het menselijk voedingspatroon is cafestol de sterkst cholesterolverhogende die we kennen.³ Laboratoriumonderzoek laat zien dat cafestol zich bindt aan de farnesoid X-receptor (FXR). Die receptor werkt in de lever en de darm als een soort schakelaar voor de aanmaak van galzuren.⁵

Je lever maakt galzuren van cholesterol. Via FXR remt cafestol de enzymen die deze galzuren aanmaken. Er wordt dan minder cholesterol verbruikt, waardoor er meer LDL in je bloed achterblijft.³⁵ Cafestol voegt dus zelf geen cholesterol toe. Het remt de afvoer. Een papierfilter houdt het grootste deel van de cafestol al tegen.³

Hoeveel koppen koffie per dag is verantwoord bij hoog cholesterol?

Voor de meeste mensen zonder hart- en vaatziekte lijken twee tot vier koppen gefilterde koffie per dag geen probleem voor het cholesterol.¹ Grote overzichtsstudies laten bij die hoeveelheid zelfs een verband zien met een lager risico op hart- en vaatziekten.⁶⁷ Boven de vier koppen per dag is het bewijs minder eenduidig.¹

Bij ongefilterde koffie ligt het anders. Omdat die het LDL-cholesterol verhoogt, is het verstandig om er zuinig mee te zijn, zeker als je LDL al te hoog is.²

Praktisch:

• Drink je meer dan twee koppen per dag? Kies dan vooral voor koffie uit een papierfilter.
• Bewaar cafetière- en kookkoffie voor af en toe.
• Drink je veel espresso of capsulekoffie en is je LDL te hoog? Wissel dan een deel af met filterkoffie.

Heeft koffie ook beschermende effecten op het hart?

Waarschijnlijk wel, en die nuance ontbreekt vaak. Grote reviews laten zien dat mensen die met mate koffie drinken minder vaak hart- en vaatziekten en diabetes type 2 krijgen.⁶⁷ Koffie bevat polyfenolen en andere antioxidanten die mogelijk ontstekingsremmend werken.⁸

Het gaat wel om observationele verbanden: ze bewijzen geen oorzaak en gevolg. Maar het beeld is in meerdere grote bevolkingsstudies hetzelfde. Daardoor is koffie genuanceerder dan het simpele idee dat koffie slecht is voor je hart.⁷

Wat als je cholesterolverlagers of andere medicijnen gebruikt?

Koffie kan je bloeddruk tijdelijk wat laten stijgen, vooral als je niet gewend bent aan cafeïne.⁷ Gebruik je bloeddrukverlagers, let dan op hoe je op koffie reageert.

Let op grapefruit: grapefruit en grapefruitsap remmen het enzym CYP3A4 in de lever en darm. Daardoor kan de hoeveelheid van sommige cholesterolverlagers (zoals simvastatine en atorvastatine) en andere hartmedicijnen in je bloed te hoog worden. Deze interactie wordt soms ten onrechte aan koffie toegeschreven. Lees de bijsluiter van je medicijn of vraag het je apotheker.

Twijfel je over je eigen situatie? Overleg dan met je huisarts of apotheker. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over cholesterol en leefstijl. De Hartstichting geeft ook praktische tips voor een hartgezond eetpatroon.

Veelgestelde vragen

Is Nespresso net zo goed voor je cholesterol als filterkoffie?

Niet helemaal. Bij capsulekoffie gaat er geen papierfilter aan te pas, dus er komen meer diterpenen in je kopje dan bij filterkoffie, maar minder dan bij cafetière- of kookkoffie.³² Omdat een capsulekopje klein is, is het effect van één tot drie kopjes per dag waarschijnlijk beperkt. Is je LDL te hoog en drink je veel capsulekoffie? Wissel dan een deel af met filterkoffie.

Blokkeert cafeïne de NMDA-receptor, net als glutamaat (E621)?

Cafeïne werkt vooral door de adenosinereceptoren in je hersenen te blokkeren. Daardoor voel je je alerter.⁸ Er is geen goed onderbouwd onderzoek dat laat zien dat normale koffieconsumptie de NMDA-receptor overneemt of dat dit samen met glutamaat uit voeding schade veroorzaakt. Maak je je hier zorgen over, bespreek het dan met je huisarts.

Verlaagt stoppen met koffie je cholesterol?

Stop je met ongefilterde koffie, dan kan je LDL-cholesterol dalen. Cafestol remt dan niet langer de afvoer van cholesterol.³² Drink je alleen filterkoffie, dan levert stoppen voor je cholesterol waarschijnlijk weinig op. Overstappen op een papierfilter is vaak al genoeg.

Is cafeïnevrije koffie beter voor je cholesterol?

Cafestol heeft niets met cafeïne te maken. Ook decafkoffie bevat diterpenen.³ Het verschil zit dus in de zetmethode. Zet je decaf met een papierfilter, dan is het effect op je cholesterol net zo klein als bij gewone filterkoffie.

Verhoogt koffie ook je bloeddruk?

Cafeïne kan je bloeddruk tijdelijk laten stijgen, vooral als je weinig koffie gewend bent.⁷ Bij mensen die dagelijks koffie drinken is dat effect meestal kleiner. Heb je een hoge bloeddruk, kijk dan hoe je zelf op koffie reageert en bespreek het met je huisarts.

Mag ik koffie drinken als ik een hoog cholesterol heb?

Ja, voor de meeste mensen zijn twee tot vier koppen gefilterde koffie per dag geen probleem.¹² Wees zuinig met cafetière- en kookkoffie en let op hoeveel espresso je drinkt.⁴ Gebruik je cholesterolverlagers? Overleg dan met je huisarts of apotheker over je voeding.