Rosacea of lupus? Zo herken je het verschil

Granuleuze rosacea en cutane lupus kunnen in je gezicht bijna hetzelfde beeld geven: rode tot bruinrode bultjes of plekken op wangen, neus en rond de ogen. Het verschil zit in details zoals littekens, pigmentverlies, zongevoeligheid en hoe de plekken zich in de loop van maanden gedragen. Zekerheid krijg je alleen via een arts, soms met een huidbiopt of bloedonderzoek.¹²

Dat onderscheid is meer dan een detail. De behandeling verschilt per aandoening, en een middel dat bij de ene helpt, kan de andere verergeren of maskeren.² Daarom lees je hieronder waar je op kunt letten, maar stel je de diagnose niet zelf.

Wat is granuleuze rosacea?

Rosacea is een chronische huidaandoening met roodheid in het gezicht, zichtbare bloedvaatjes en soms bultjes of puistjes. Bij de granuleuze variant ontstaan stevige, geelbruine tot roodbruine bultjes (papels), vooral op de wangen, rond mond en neus en op de oogleden.³ Onder de microscoop zie je zogeheten granulomen: kleine ophopingen van afweercellen in de huid.³

Meer achtergrond over gewone rosacea en wat je zelf kunt doen, vind je op Thuisarts.nl en in ons artikel over de vraag of rosacea te genezen is.

Wat is LMDF, en is dat lupus?

Lupus miliaris disseminatus faciei (LMDF) heeft lupus in de naam, maar het is geen lupus en ook geen auto-immuunziekte. Het geeft kleine roodbruine bultjes in het gezicht, vaak rond en op de oogleden.⁴ Vroeger dacht men aan een verband met tuberculose; die relatie is niet bevestigd.⁴

Typisch voor LMDF is dat het meestal binnen één tot twee jaar vanzelf verdwijnt, maar vaak kleine putvormige littekens achterlaat.⁴⁵ Over de vraag of LMDF een aparte ziekte is of een variant van granuleuze rosacea, zijn dermatologen het niet eens. Zelfs een recente studie die kunstmatige intelligentie inzette om beide te onderscheiden, laat zien hoe groot de overlap is.⁶

Wat is cutane lupus, en hoe verschilt dat van systemische lupus?

Lupus erythematosus is een auto-immuunziekte: je afweersysteem richt zich tegen eigen weefsel. Bij cutane lupus (CLE) blijft het bij de huid. Bij systemische lupus (SLE) kunnen ook gewrichten, nieren, bloed, hart, longen of zenuwstelsel betrokken raken.¹⁷ SLE komt duidelijk vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.⁷

Cutane lupus kent verschillende vormen:¹

• Acute vorm: de bekende vlinderuitslag over wangen en neusrug, vaak samen met SLE.
• Subacute vorm: rode, schilferende of ringvormige plekken op zonblootgestelde huid.
• Discoïde lupus: scherp begrensde, schilferende plaques die littekens en pigmentveranderingen kunnen geven.
• Tumide lupus: gezwollen, gladde rode plekken zonder schilfers.

Zonlicht is bij alle vormen een belangrijke uitlokker.¹

Waarom lijken rosacea en lupus zo op elkaar?

Beide aandoeningen zitten vaak op dezelfde plekken: wangen, neus en het centrale deel van het gezicht. Bij de vlinderuitslag van lupus blijft de plooi tussen neus en mondhoek (de nasolabiale plooi) meestal vrij; rosacea heeft vaker bultjes, puistjes en zichtbare bloedvaatjes.⁸ Maar in de praktijk is dat onderscheid niet altijd zo helder.

Vooral tumide lupus wordt makkelijk aangezien voor rosacea. In een gepubliceerd geval werd iemand lang behandeld voor rosacea, terwijl het om tumide lupus bleek te gaan.² Omgekeerd kan granuleuze rosacea onder de microscoop lijken op andere granulomateuze huidziekten.³⁹

Hoe herken je het verschil tussen rosacea, LMDF en lupus?

Deze tabel geeft een globaal overzicht. Uitzonderingen komen voor, dus gebruik hem als gespreksstof met je arts, niet als diagnose.

Bronnen voor deze vergelijking: granuleuze rosacea³, LMDF⁴⁵ en cutane lupus.¹²

Wat betekent het als een plek pigment verliest of een litteken geeft?

Pigmentverlies in het midden van een plek, soms met een donkere rand, en littekenvorming zijn kenmerkend voor discoïde lupus.¹ Ook kunnen haarzakjes verstopt raken en kan op de hoofdhuid blijvend haarverlies ontstaan.¹ Bij LMDF ontstaan juist kleine, putvormige littekens nadat de bultjes zijn verdwenen.⁴

Toch betekent een witte of lichtere plek niet automatisch lupus. Pigmentverlies kan ook ontstaan na eczeem, een schimmelinfectie of andere ontstekingen van de huid. Laat een plek die littekens geeft of van kleur verandert daarom altijd beoordelen. Bij discoïde lupus is vroeg behandelen belangrijk om blijvende schade te beperken.¹

Hoe stelt de arts de diagnose?

Er is geen enkele test die het verschil in één keer aantoont. Een dermatoloog combineert meestal:

• Het klinische beeld: plek, uiterlijk, beloop en reactie op zon of eerdere behandeling.
• Dermatoscopie: met een vergrootglas met licht zijn patronen te zien die helpen, zoals oranjegele vlekjes bij granulomateuze aandoeningen en verstopte haarzakjes bij discoïde lupus.⁹
• Een huidbiopt: een klein stukje huid voor microscopisch onderzoek. Dit is vaak doorslaggevend.¹³
• Bloedonderzoek: onder meer op ANA-antistoffen. Een afwijkende uitslag bewijst op zichzelf geen lupus, en een normale uitslag sluit huidlupus niet uit.¹

Nieuwere beeldvormende technieken zoals LC-OCT, een soort microscoop zonder snijden, laten in onderzoek verschillen zien tussen cutane lupus en rosacea. Die techniek is nog geen standaardzorg.¹⁰

Heb je naast huidklachten ook gewrichtspijn, aanhoudende vermoeidheid, koorts of onverklaarde kortademigheid? Meld dat bij je huisarts. Dat kan wijzen op systemische lupus, waarvoor vaak ook een reumatoloog meekijkt.⁷

Waarom is de juiste diagnose belangrijk voor de behandeling?

De aanpak verschilt flink:

Cutane lupus

• Zonbescherming is de basis: hoge factor, kleding en schaduw.¹
• Ontstekingsremmende crèmes, zoals corticosteroïden of calcineurineremmers, op voorschrift van de arts.¹
• Hydroxychloroquine (een middel oorspronkelijk tegen malaria) bij uitgebreidere of hardnekkige huidlupus en bij SLE, met regelmatige oogcontroles.¹⁷
• Stoppen met roken: roken verergert huidlupus en kan de werking van hydroxychloroquine verminderen.¹

Granuleuze rosacea en LMDF

• Tetracycline-antibiotica zoals doxycycline worden vaak als eerste ingezet; bij onvoldoende effect kan de dermatoloog andere middelen overwegen.³⁴
• Uitlokkers vermijden, zoals zon, hitte en alcohol, kan helpen opvlammingen te beperken.
• Bij LMDF wordt soms ook afgewacht, omdat het vaak vanzelf verdwijnt; behandeling kan wel littekens helpen beperken.⁴

Let op: smeer geen corticosteroïdcrème (ook geen vrij verkrijgbare hydrocortison) langdurig op het gezicht zonder diagnose. Langdurig gebruik in het gezicht wordt genoemd als mogelijke uitlokker van rosacea-achtige en granulomateuze huidafwijkingen, en kan bovendien het beeld maskeren waardoor de diagnose lastiger wordt.³² Twijfel je over een middel dat je al gebruikt? Overleg met je huisarts of apotheker voordat je stopt of start.

Veelgestelde vragen

Mijn plekje jeukt eerst en verliest daarna pigment: wat kan dat zijn?

Dat kan meerdere oorzaken hebben, van een eczeemachtige ontsteking of schimmelinfectie tot discoïde lupus, waarbij pigmentverlies en littekens kenmerkend zijn.¹ Online is dat niet te onderscheiden. Laat de plek beoordelen door je huisarts of dermatoloog, zeker als hij littekens geeft, groter wordt of reageert op zon.

Mijn dermatoloog zegt dat ik ermee moet leren leven: klopt dat?

Rosacea en cutane lupus zijn chronisch en meestal niet definitief te genezen, maar bij de meeste mensen wel goed te behandelen. Met zonbescherming, het vermijden van uitlokkers en de juiste medicatie zijn opvlammingen vaak te beperken.¹ Voelt het advies onvolledig, vraag dan welke diagnose precies gesteld is en welke behandelopties er zijn. Een second opinion is je goed recht.

Is LMDF een vorm van lupus?

Nee. Lupus miliaris disseminatus faciei heeft lupus in de naam, maar is geen auto-immuunziekte. Het is een granulomateuze huidaandoening die vaak vanzelf verdwijnt binnen één tot twee jaar, soms met kleine littekens.⁴

Kan een bloedtest lupus uitsluiten?

Nee. Bij huidlupus is bloedonderzoek vaak normaal, en een positieve ANA-test komt ook voor bij mensen zonder lupus.¹ De diagnose rust op het totaalbeeld: klinisch onderzoek, soms dermatoscopie, een huidbiopt en bloedonderzoek samen.

Mag ik hydrocortisoncrème op een rode plek in mijn gezicht smeren?

Kort en op advies van een arts kan dat soms, maar langdurig gebruik op het gezicht zonder diagnose is af te raden. Het kan rosacea-achtige klachten uitlokken of verergeren en het beeld maskeren.³ Laat bij aanhoudende plekken eerst vaststellen wat het is.

Wat is het verschil tussen vlinderuitslag en rosacea?

De vlinderuitslag bij lupus is een roodheid over wangen en neusrug die de plooi tussen neus en mondhoek meestal vrijlaat.⁸ Rosacea gaat vaker samen met bultjes, puistjes en zichtbare bloedvaatjes. Omdat de beelden kunnen overlappen, is beoordeling door een arts nodig.

Treft lupus alleen de huid?

Niet altijd. Cutane lupus blijft beperkt tot de huid, maar systemische lupus kan ook gewrichten, nieren, bloed en andere organen aantasten.⁷ Heb je naast huidplekken klachten als gewrichtspijn, extreme vermoeidheid of koorts, bespreek dat dan met je huisarts.