Zuur en basisch voedsel: wat klopt er echt van het alkalisch dieet?

Nee, je kunt je bloed niet ‘ontzuren’ met voeding. Je longen en nieren houden de zuurgraad (pH) van je bloed strak tussen 7,35 en 7,45, wat je ook eet.¹² Voeding verandert wel de pH van je urine. De theorie achter het alkalisch dieet klopt dus niet. De groenterijke manier van eten die het aanraadt is wel een prima keuze.

Kan voeding je bloed verzuren?

Bij een gezond lichaam niet. Je bloed is altijd licht basisch, en drie systemen zorgen dat dat zo blijft:²³

• Buffers in je bloed, vooral bicarbonaat, vangen zuur direct op.
• Je longen blazen extra koolzuur (CO₂) uit als je bloed iets zuurder wordt. Dat gebeurt binnen minuten.
• Je nieren scheiden overtollig zuur uit via de urine en maken nieuw bicarbonaat aan. Dat duurt uren tot dagen, maar is heel krachtig.

Artsen beoordelen de zuur-basebalans daarom aan de hand van bloedgaswaarden, en dan zoeken ze naar een onderliggende ziekte, niet naar je eetpatroon.¹

Let op: een echt te zure of te basische bloedwaarde (acidose of alkalose) is een medische aandoening die door ernstige ziekte ontstaat, niet door je dagelijkse voedingskeuzes. Heb je ernstige klachten, neem dan contact op met je huisarts.

Wat meet een pH-teststrip dan wel?

De zuurgraad van je urine, en dat is iets anders dan die van je bloed. Eet je veel eiwitrijk voedsel, dan komt bij de afbraak van zwavelhoudende aminozuren zuur (sulfaat) vrij. Je nieren voeren dat af en je urine wordt zuurder.⁴ Eet je veel groente en fruit, dan wordt je urine juist wat basischer.

Een zure urine-uitslag betekent dus niet dat je lichaam ‘verzuurd’ is. Het laat zien dat je nieren hun werk doen. Daarom zegt een thuistest met pH-strips weinig over je gezondheid.

Welke voeding is zuurvormend en welke basisch?

Of een product zuurvormend of basisch is, hangt af van wat er na vertering overblijft. Eiwitrijke producten leveren vooral zuur. Groente en fruit leveren kalium- en magnesiumzouten die zich in je lichaam basisch gedragen.⁴

Die indeling vertelt je iets over je urine. Of een product gezond is, lees je er niet in af: vis en peulvruchten zijn ‘zuurvormend’ en toch erg voedzaam.

Is citroen zuur of basisch?

Allebei, afhankelijk van waar je kijkt. In het glas heeft citroensap een lage pH door citroenzuur. In je lichaam wordt citroenzuur afgebroken, en dan blijven de basisch werkende mineralen over. Citroen smaakt dus zuur maar telt mee als basisch voedingsmiddel. Je bloed verandert er niet van, net zo min als van andere voeding.²

Heeft een alkalisch dieet dan helemaal geen zin?

De uitleg dat je je bloed ermee ‘ontzuurt’ klopt niet. Het eetpatroon zelf (veel groente, fruit, noten en weinig bewerkte producten) past grotendeels bij de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Als het werkt, komt dat door wat je dan meer eet: meer vezels, kalium en magnesium. Met de pH van je bloed heeft het niets te maken.

Waar het alkalisch dieet doorschiet, is dat het complete productgroepen afraadt omdat ze ‘zuurvormend’ zijn: zuivel, vis, peulvruchten en volkoren granen. Juist die groepen leveren eiwit, calcium, ijzer, jodium en vitamine B12. Wie ze allemaal schrapt, loopt kans op tekorten.

Wanneer is een te zuur bloed wél een medisch probleem?

Metabole acidose (een echt te lage pH van het bloed) ontstaat bij ernstige aandoeningen zoals nierfalen, ontregelde diabetes (ketoacidose), ernstige diarree of vergiftiging.⁵³ Het is geen gevolg van ‘te veel zuurvormend eten’ bij een gezond persoon en het moet medisch behandeld worden.

Mogelijke signalen zijn snelle of diepe ademhaling, verwardheid, misselijkheid en extreme vermoeidheid. Bel bij zulke klachten direct je huisarts of de huisartsenpost. Achtergrondinformatie over nieraandoeningen vind je op Thuisarts.nl.

Bij chronische nierschade lukt het de nieren minder goed om zuur af te voeren. Dan kan een arts behandeling met bicarbonaat voorschrijven of een eetpatroon met een lagere zuurlast adviseren, altijd onder begeleiding van een arts of diëtist.⁵

Waar moet je op letten voordat je begint?

• Nierziekte of medicatie: heb je een nieraandoening, of gebruik je medicijnen die het kalium in je bloed verhogen (zoals sommige bloeddrukverlagers en plastabletten), dan kan veel extra groente en fruit je kaliumwaarde te hoog laten oplopen.⁵ Overleg eerst met je arts of diëtist.
• Geen zuiveringszout of ‘basische’ supplementen op eigen houtje. Natriumbicarbonaat (baking soda) is een geneesmiddel dat alleen bij specifieke aandoeningen wordt voorgeschreven.⁵
• Zwanger of borstvoeding: schrap geen hele productgroepen zonder overleg met een verloskundige of diëtist.
• Schrap niet te veel: houd peulvruchten, vis of zuivel in je menu, of zorg voor goede vervangers.

Veelgestelde vragen

Kun je een avocado eten als je een basisch dieet volgt?

Ja. Avocado telt als basisch voedingsmiddel en past dus prima in een alkalisch dieet. Hij levert ook kalium, vezels en onverzadigd vet. Hij is wel calorierijk, dus eet hem met mate als je wilt afvallen.

Zou RLS en/of PLMD iets te maken kunnen hebben met verzuring?

Er is geen onderzoek dat een verband aantoont tussen rusteloze benen (RLS) of periodieke beenbewegingen in de slaap (PLMD) en ‘verzuring’ door voeding. Bekende oorzaken zijn onder meer ijzertekort, nierproblemen, zwangerschap en bepaalde medicijnen. Laat je klachten daarom door je huisarts onderzoeken. Op Thuisarts.nl lees je meer over rusteloze benen.

Kom ik niet tekort als ik ook bonen en peulvruchten weglaat?

Dat risico is echt. Peulvruchten zijn een belangrijke bron van plantaardig eiwit, vezels, ijzer, zink en foliumzuur. Omdat je bloed toch niet verzuurt, is er geen goede reden om ze te schrappen. Twijfel je of je eten compleet genoeg is, vraag het dan aan een diëtist.

Maakt citroenwater je lichaam basisch?

Nee. Citroensap laat na vertering wel basisch werkende mineralen achter, waardoor je urine iets minder zuur kan worden, maar de pH van je bloed blijft gelijk. Citroenwater is gewoon een smaakvolle manier om genoeg te drinken. Spoel na het drinken je mond met water, want het zuur kan je tandglazuur aantasten.

Is basisch of alkalisch water gezonder?

Er is geen goed bewijs dat basisch water gezonder is dan gewoon kraanwater. Je maag is sterk zuur en je nieren regelen de zuur-basebalans, dus de pH van wat je drinkt maakt weinig uit. Nederlands kraanwater is veilig en goedkoop.

Zegt een pH-teststrip iets over verzuring?

Een teststrip meet alleen de pH van je urine. Die wisselt over de dag en hangt af van wat je net gegeten hebt. Over de zuurgraad van je bloed of je algemene gezondheid zegt de uitslag niets.