• Gezonde koffiemelk

Gezonde koffiemelk, bestaat het?

2018-04-05T22:26:55+00:00maart 24th, 2014|Voedingsadvies|5 Reacties

Laatste update: door

Gezonde koffiemelk

koffiemelkKoffiemelk is een puur Nederlandse aangelegenheid. Het lekkerste wolkje in je koffie is zo’n gewoonte geworden, dat we er niet eens meer bij stilstaan. Maar ook koffiemelk is er in gezonde- en minder-gezonde kwaliteiten.

Dit heeft alles te maken met vetten en het wel of niet steriliseren van de melk voor de houdbaarheid.

Wat is koffiemelk?

We gaan eerst even kijken wat koffiemelk nu precies is. Veel mensen denken nog steeds dat het gewone melk is met wat toevoegingen, maar dat is beslist niet waar. Koffiemelk wordt uiteraard gemaakt op basis van gewone melk. Het is gesteriliseerde melk wat ingedikt is.

Wist je dat voor één liter koffiemelk, twee liter gewone melk nodig is om dit te maken?

Door het indikkingsproces is het percentage droge stof in de koffiemelk logischerwijs twee keer zo hoog als in gewone melk. Sommige fabrikanten maken hier mooie sier mee, maar dit is in feite gewoon een gevolg van het proces, en beslist géén ‘uitvinding’ van de fabrikant.

Deze droge stof bestaat voor het grootste deel eiwitten, mineralen en vetsuiker. Verder bestaat koffiemelk nog uit verzadigde en onverzadigde vetten, maar daar komen we later op terug.

Het hoge percentage droge stof is verantwoordelijk voor de crèmekleur die de koffie krijgt als je er koffiemelk aan toevoegt: Tijdens het indampen (verdikken) van de grondstof melk vindt er een zogenaamde maillard-reactie plaats wat zorgt voor de lichtgele kleur van de koffiemelk, en dus de crèmekleur van de koffie. Dit vind je bijvoorbeeld niet terug bij koffieroom, wat eigenlijk niet meer is dan de afgeschepte room van de rauwe melk.

[pullquote]Koffieroom is dus qua productieproces beslist niet vergelijkbaar met koffiemelk.[/pullquote]

Koffiemelk wordt over het algemeen gebruikt om de meestal bittere smaak van de koffie een beetje af te zwakken. De sterke smaak wordt dus wat afgezwakt. Koffiemelk toevoegen aan de koffie is voor heel veel mensen een gewoonte. Net zoals het zwart drinken van de koffie een gewoonte is.

Op het moment dat je de koffiemelk achterwege laat, en de koffie zwart drinkt, is het eerst even een paar dagen wennen aan de krachtige smaak van de koffie, maar na een week ben je er aan gewend, en vind je koffie met koffiemelk meestal niet eens lekker meer.

Koffiemelk is in veel gevallen een typisch Nederlands product. Er zijn wel vergelijkbare producten in het buitenland te vinden, maar ‘het wolkje in de koffie’ zoals wij dat kennen is vrij uniek. En dat is exact de reden dat veel vakantiegangers toch een flinke voorraad koffiemelk meenemen naar de camping in Frankrijk, samen met de hagelslag, de satésaus en de potten pindakaas natuurlijk…

Het begint allemaal met de melk

Melk is de basis van de koffiemelk, dat weten we allemaal. Het daarom logisch dat de eigenschappen van de melk overgaan naar de koffiemelk, tenminste als er geen destructieve productiemethodes worden gebruikt.

We kunnen melk in diverse categorieën indelen als het gaat om het vetpercentage of om de houdbaarheid, want dat is ook een belangrijk punt bij koffiemelk:

Als het gaat om het vetpercentage:

  • Volle melk: In volle melk moet minimaal 3,5% vet zitten
  • Halfvolle melk: In halfvolle melk moet tussen de 1,5 en de 1,8% vet zitten
  • Magere melk: Magere melk mag niet meer dan 0,5% vet bevatten

Het vet in de melk bestaat voor ongeveer 60% uit verzadigde vetten. Zoals we allemaal weten zijn verzadigde vetten niet goed voor de gezondheid, hoewel er de laatste jaren toch meer en meer wetenschappers hierop terug komen. Sommige verzadigde vetten zouden helemaal niet zo slecht zijn, maar dat is een discussie voor een ander artikel (zoals kokosnoten).

Voor nu gaan we er even vanuit dat we verzadigde vetten grotendeels moeten vermijden.

Dit betekent in de praktijk dat er in een beker volle melk ongeveer 8 gram vet zit, waarvan 5 gram verzadigd vet. In een beker halfvolle melk kun je dit gemakkelijk omrekenen naar 4 gram vet, waarvan ongeveer 2,5 gram verzadigd vet.

En als het gaat om de houdbaarheid:

  • Rauwe melk: Rauwe melk is de melk die direct van de koe komt, zonder enige vorm van bewerking om de smaak, het vetpercentage of de houdbaarheid te wijzigen. Erg lekker, maar niet aan te raden voor kleine kinderen en zwangere vrouwen vanwege de aanwezigheid van bacteriën die snel vat kunnen krijgen op mensen met een verminderde weerstand.
  • Gesteriliseerde melk: Bij het proces van steriliseren wordt de melk even heel kort en krachtig verhit tot boven de 100 graden Celsius. Dit heeft als grote voordeel dat alle bacteriën gedood worden en dat de melk, in een hermetisch gesloten verpakking, ontzettend lang houdbaar is. Hier kleeft echter ook een nadeel aan: Niet alleen de bacteriën worden onschadelijk gemaakt, maar ook heel veel voedingsstoffen worden vernietigd. Een feit wat veel mensen niet kennen. Het is beter om gepasteuriseerde melk te drinken, en niet alleen om de smaak, maar juist om de voedingsstoffen.
  • Gepasteuriseerde melk: Gepasteuriseerde melk wordt, net als gesteriliseerde melk, verhit. Maar de temperatuur van 72 graden Celsius laat de meeste belangrijke voedingsstoffen ongemoeid. Daarnaast wordt het grootste deel van de bacteriën gedood, maar niet allemaal. Gepasteuriseerde melk is dus maar beperkt houdbaar. Daarentegen is het beter voor de gezondheid!

Een betere balans van vetten in melk

melkHet vet in de melk, en dus in alle afgeleide producten, heeft in de meeste gevallen een verhouding van twee-derde verzadigde vetten tegen één-derde onverzadigde vetten. Het zijn juist die verzadigde vetten waar we niet gelukkiger van worden. Verzadigde vetten die eenvoudig gezegd slecht zijn voor ons lichaam in grote hoeveelheden.

Toch drinken we melk. Omdat Joris Driepinter dat ooit zei? Deels wel. We zijn een landje wat veel melk drinkt, allemaal eigen productie.

Het zou dus een goed keuze –zijn om halfvolle of magere zuivelproducten te kopen. Je krijgt dan minder verzadigd vet binnen, maar tegelijkertijd ook minder onverzadigd vet. En dat is juist het vet wat goede dingen doet met ons lichaam.

Overigens is het prima mogelijk om een melk te produceren, op een natuurlijke manier, die een andere verhouding heeft aan vetten. Om dat te kunnen realiseren, moeten we nog een stapje terug gaan in de productieketen: Het eten van de koeien. Als de koeien oliehoudende zaden, zoals bijvoorbeeld sojaschroot of raapzaad, eten, bevat de melk van diezelfde koe meer onverzadigde vetzuren.

Als de koeien bijvoorbeeld snijmaïs eten, bevat de melk beduidend minder onverzadigde vetzuren.

Het is ook een feit dat de melk uit de biologische melkveehouderij méér onverzadigde vetzuren heeft dan de ‘normale’ melk. Hierbij is een nog duidelijker verschil aan te tonen tussen de periode in de stal en de periode dat de koeien in de wei kunnen lopen.

En dan de koffiemelk

Ok, terug naar de koffiemelk. Alle voorgaande informatie is ook van toepassing op de afgeleide zuivelproducten, dus ook op koffiemelk. Alle goede stoffen, inclusief onverzadigde vetzuren, die in de melk zitten, komt dus ook in de koffiemelk.

Maar daar gaat de vergelijking direct al een beetje scheef. Hier speelt nog een andere factor mee: Wordt de koffiemelk gepasteuriseerd of gesteriliseerd. De gesteriliseerde (biologische) koffiemelk kan misschien wel de juiste vetbalansen hebben, maar alle goede voedingsstoffen zijn de nek omgedraaid tijdens het steriliseren.

Je kunt dus nog zo veel biologische (koffie)melk drinken, maar als deze gesteriliseerd is zal je er qua voedingswaarde geen steek mee opschieten. De beste keuze is dus gepasteuriseerde, biologische (koffie)melk. Je kunt er van uit gaan dat alle koffiemelk in cupjes gesteriliseerd is, simpelweg omdat het lang houdbaar moet zijn zonder noemenswaardige koeling.

Aan de andere kant moet je beseffen hoeveel moeite je wilt doen voor een relatief klein winstje op je gezondheid. Als we even de rekenmachine er bij pakken:

Per kopje koffie neem je 8 gram koffiemelk, laten we even van de volle uitgaan. Daarvan is dus 0,28 gram vet. Dit kunnen we weer verdelen in 0,19 gram verzadigde vetten en 0,9 gram onverzadigde vetten. Ok, alle kleine beetje tellen, maar dit zijn wel héle kleine beetjes.

Maar als je dan toch de meest gezonde koffiemelk in je koffie wilt, bekijk dan ook eens heel kritisch alle andere zuivelproducten die je in de koelkast hebt staan, met het voorgaande verhaal in je achterhoofd.

Conclusies en aanbevelingen

Als het gaat om de meest gezonde koffiemelk die je in je koffie kunt doen, raad ik je heel sterk aan biologische, gepasteuriseerde koffiemelk te kopen. In de supermarkt zal dit even zoeken zijn, maar in de natuurwinkel hebben ze dit vast gewoon in de schappen staan. Koop niet té grote verpakkingen in verband de houdbaarheid.

Dit advies is gebaseerd op de volgende twee grote voordelen: Biologische koffiemelk is gemaakt van biologische melk, gegeven door biologische koeien die biologisch gras eten. Een hele mond vol, maar dit heeft wel als resultaat dat er veel meer onverzadigde vetzuren in zitten. Daarnaast is de (koffie)melk gepasteuriseerd, waardoor de belangrijke voedingsstoffen gewoon behouden gebleven zijn. Als het gesteriliseerd zou zijn, waren de meeste voedingsstoffen verdwenen.

Maar er is altijd nog een andere keus: Gewoon je koffie zwart drinken, de pure koffie zonder melk en zonder suiker

Waardevol artikel? Deel het hieronder via social media

5 Reacties

  1. Anita H. 24 maart 2014 om 16:14 - Antwoorden

    Na jaren de koffie zwart te hebben gedronken, ben ik onlangs toch gaan kijken voor alternatieven voor koffiemelk. Geitenmelk vond ik niet onaardig. Maar ik gebruik nu kokosmelk. Van Go-Tan, daar zitten geen rare toevoegingen in.

  2. anna 21 oktober 2015 om 15:31 - Antwoorden

    Is koffiemelk in de koffie beter voor je maag en ingewanden dan geen koffiemelk?

    • Team OptimaleGezondheid 1 november 2015 om 13:46 - Antwoorden

      Koffiemelk in de koffie maakt het wat zachter. het bittere verdwijnt een beetje en de 'aanslag' van de koffie op je maag zal wat minder zijn.

  3. G.van Himbergen 4 april 2018 om 13:58 - Antwoorden

    L.S. er is een foutje in de tekst ,onder : En dan nog de koffiemelk.
    Er staat bij de percentages 2 x verzadigde vetten.Bij een zou toch onverzadigd
    zijn?
    Groet ,Gertrud

    • Team OptimaleGezondheid 5 april 2018 om 22:27 - Antwoorden

      Dank voor je oplettendheid. Ik heb het inmiddels aangepast.

Reactie achterlaten

Over de Auteur:

Robert Jan Hendriks (RJ) is de oprichter en drijvende kracht achter OptimaleGezondheid. Zijn missie is om Nederland gezonder te maken door middel van kleine slimme aanpassingen in je leefstijl! Hij heeft zelf jarenlang te kampen gehad met gezondheidsklachten en helpt mensen naar een gezonder leven via de blog, trainingen, workshops en boeken.
Zoek Op Klacht: