Veel vaginale afscheiding: wanneer is het normaal en wanneer naar de huisarts?

Vaginale afscheiding is een normaal teken van een gezonde vagina: klieren scheiden vocht af om bacteriën te weren en dode cellen af te voeren.¹ De hoeveelheid varieert per vrouw en per fase van de cyclus. Overmatige afscheiding is meestal onschuldig, maar een verandering in kleur, geur of textuur kan op een infectie wijzen die behandeling nodig heeft.²

Wanneer is veel vaginale afscheiding normaal?

Er zijn verschillende fysiologische situaties die tijdelijk meer afscheiding veroorzaken — zonder dat er sprake is van een infectie of aandoening.

Rondom de ovulatie

Tijdens de ovulatie stijgt de oestrogeenspiegel, wat leidt tot heldere, elastische afscheiding die wat op eiwit lijkt. Dit is een gezond teken van vruchtbaarheid. Ook in de dagen vóór de menstruatie kan de afscheiding dikker en romiger worden door hormonale verschuivingen.

Seksuele opwinding

Bij seksuele opwinding produceren de klieren van Bartholin extra vocht dat dient als natuurlijk smeermiddel. De hoeveelheid varieert sterk per vrouw en is op zichzelf geen reden tot zorg.

Tijdens de zwangerschap

Een melkachtige, milde afscheiding (leukorrhea) is normaal tijdens de zwangerschap en neemt toe naarmate de zwangerschap vordert.¹ Deze afscheiding helpt infecties te voorkomen en bereidt het geboortekanaal voor. Bloederige of sterk geurende afscheiding tijdens de zwangerschap is wél een reden om direct contact op te nemen met je verloskundige of huisarts.

Stress

Chronische stress verstoort de hormoonbalans, wat indirect de vaginale secreties kan beïnvloeden. De directe wetenschappelijke onderbouwing hiervoor is beperkt. Raadpleeg je huisarts als de afscheiding samengaat met andere klachten.

Welke soorten afscheiding zijn er en wat betekenen ze?

Het uiterlijk van de afscheiding geeft veel informatie. Onderstaande tabel vat de meest voorkomende typen samen:

Uiterlijk	Mogelijke oorzaak	Actie nodig?
Helder, elastisch (lijkt op eiwit)	Ovulatie	Nee — normaal
Wit, romig, geurloos	Normale luteale fase	Nee
Dikke witte klontjes (kwarkachtig), jeuk	Schimmelinfectie (candida)	Ja — behandeling
Grijswit, dunvloeibaar, visachtige geur	Bacteriële vaginose (BV)	Ja — huisarts
Geel of groen, eventueel schuimig	SOA (bijv. trichomoniasis, gonorroe)	Ja — direct huisarts
Bloederig buiten menstruatie om	Cyclusstoornissen, infectie	Ja — huisarts
Waterig en continu	Verhoogde oestrogeen, zelden fistel	Ja bij aanhouden

Wanneer moet je naar de huisarts voor vaginale afscheiding?

Neem contact op met je huisarts als de afscheiding samengaat met één of meer van de volgende signalen:²

• Kleurverandering naar geel, groen of grijs
• Sterke of visachtige geur
• Jeuk, irritatie of een brandend gevoel in of rondom de vagina
• Pijn bij het plassen of bij seks
• Bloedsporen buiten je menstruatie om
• Koorts of buikpijn — dit kan wijzen op een bekkenentstekingsziekte (pelvic inflammatory disease, PID)

Twijfel je? Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over wanneer zelfzorg volstaat en wanneer medische hulp nodig is.

Wat veroorzaakt abnormale vaginale afscheiding?

Schimmelinfectie (candida)

Een schimmelinfectie wordt veroorzaakt door overgroei van de gist Candida albicans, vaak na antibioticagebruik, bij een verzwakt immuunsysteem of door hormonale veranderingen.² De kenmerken zijn dikke, witte klonterige afscheiding en hevige jeuk. Veel schimmelinfecties zijn te behandelen met vrij verkrijgbare antimycotica (crème of vaginale zetpil). Bij terugkerende infecties — meer dan drie per jaar — is een huisartsbezoek verstandig.

Bacteriële vaginose (BV)

BV is de meest voorkomende oorzaak van abnormale vaginale afscheiding bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd.³ Het ontstaat door een verstoring van de vaginale flora, waarbij de beschermende Lactobacillus-bacteriën verdrongen worden door andere micro-organismen.⁴ De afscheiding is grijswit, dunvloeibaar en heeft een visachtige geur — soms sterker na seks. BV is geen SOA, maar kan het risico op SOA’s verhogen.⁵ Behandeling bestaat uit antibiotica of antibacteriële gel op recept.

Onderzoek suggereert dat probiotica met Lactobacillus crispatus de vaginale flora kunnen ondersteunen en terugkerende BV kunnen helpen voorkomen, hoewel de effecten bescheiden zijn en meer onderzoek nodig is.⁶

Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s)

Gele of groene afscheiding kan wijzen op trichomoniasis of gonorroe — beide SOA’s die medische behandeling vereisen.² Chlamydia verloopt bij veel vrouwen volledig klachtenvrij; afwezigheid van afscheiding sluit een infectie dus niet uit. Bij vermoeden van een SOA is testen bij de huisarts of een GGD-soa-poli de aangewezen stap.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vaginale afscheiding per dag is normaal?

De hoeveelheid varieert sterk per vrouw en per moment in de cyclus. Rondom de ovulatie is er doorgaans de meeste afscheiding, die helder en elastisch is. Als de afscheiding geurloos is en je geen jeuk of pijn ervaart, is er over het algemeen niets aan de hand. Raadpleeg je huisarts als je plotselinge of opvallende veranderingen opmerkt.

Wat is het verschil tussen een schimmelinfectie en bacteriële vaginose?

Bij een schimmelinfectie is de afscheiding dik, wit en klonterig — vergelijkbaar met kwark — en gaat dit gepaard met hevige jeuk. Bacteriële vaginose geeft dunvloeibare, grijswitte afscheiding met een visachtige geur, maar zelden jeuk. Beide aandoeningen zijn goed behandelbaar, maar vragen een andere aanpak: antimycotica voor schimmel, antibiotica voor BV.

Kan ik een schimmelinfectie zelf behandelen?

Veel vrouwen behandelen een schimmelinfectie succesvol met vrij verkrijgbare antimycotica (crème of vaginale zetpil) uit de apotheek. Als de klachten na behandeling aanhouden, je meer dan drie infecties per jaar hebt of als je zwanger bent, neem dan contact op met je huisarts. Zelfbehandeling wordt afgeraden als je de symptomen voor het eerst ervaart en niet zeker weet wat de oorzaak is.

Waarom ruikt vaginale afscheiding soms anders?

Een lichte, zure geur is normaal en wordt veroorzaakt door de Lactobacillus-bacteriën die de vaginale zuurgraad laag houden en infecties tegengaan. Een sterke, visachtige of ongewone geur kan wijzen op bacteriële vaginose of een SOA en vraagt medische aandacht. Vermijd parfumzeep en inwendige reiniging (douchen), want die verstoren de natuurlijke flora.

Is vaginale afscheiding tijdens de zwangerschap altijd normaal?

Een witte, melkachtige en milde afscheiding (leukorrhea) is normaal en zelfs nuttig tijdens de zwangerschap. Bloederige afscheiding, een sterke geur of jeuk zijn echter signalen om direct je verloskundige of huisarts te bellen. Waterige of helder stromende afscheiding in het derde trimester kan op vruchtwaterverlies wijzen en vereist onmiddellijke medische aandacht.

Helpen probiotica tegen terugkerende vaginale infecties?

Onderzoek suggereert dat probiotica met Lactobacillus crispatus de vaginale flora kunnen versterken en het risico op terugkerende bacteriële vaginose mogelijk kunnen verminderen. Een gerandomiseerde studie uit 2023 toonde positieve maar bescheiden effecten. Probiotica zijn geen vervanging voor medische behandeling bij een actieve infectie; bespreek het gebruik altijd met je huisarts.

Kan stress vaginale afscheiding beïnvloeden?

Chronische stress verstoort de hormoonbalans, wat mogelijk indirect de vaginale secreties beïnvloedt. Directe wetenschappelijke onderbouwing hiervoor is beperkt. Als stress samengaat met veranderingen in afscheiding of andere lichamelijke klachten, is het verstandig dit te bespreken met je huisarts om infecties of andere oorzaken uit te sluiten.

Wat betekent bloederige afscheiding buiten mijn menstruatie?

Licht bloedverlies buiten de menstruatie kan verschillende oorzaken hebben: ovulatiebloeding, hormonale schommelingen door de pil, een cervixpoliep of infectie. In zeldzame gevallen kan het op iets ernstiger wijzen. Raadpleeg altijd je huisarts als je regelmatig tussentijds bloed verliest, zodat de oorzaak vastgesteld kan worden.

Footnotes

1. Ventolini G, Gandhi K, Manales NJ. Challenging Vaginal Discharge, Lactobacillosis and Cytolytic Vaginitis. Journal of Family & Reproductive Health. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36457655/ ↩ ↩²

2. Shroff S. Infectious Vaginitis, Cervicitis, and Pelvic Inflammatory Disease. The Medical Clinics of North America. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36759099/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Abou Chacra L, Fenollar F, Diop K. Bacterial Vaginosis: What Do We Currently Know?. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35118003/ ↩

4. Sousa LGV, Pereira SA, Cerca N. Fighting polymicrobial biofilms in bacterial vaginosis. Microbial Biotechnology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37042412/ ↩

5. Lev-Sagie A, De Seta F, Verstraelen H. The Vaginal Microbiome: II. Vaginal Dysbiotic Conditions. Journal of Lower Genital Tract Disease. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34928257/ ↩

6. Mändar R, Sõerunurk G, Štšepetova J. Impact of Lactobacillus crispatus-containing oral and vaginal probiotics on vaginal health: a randomised double-blind placebo controlled clinical trial. Beneficial Microbes. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36856121/ ↩

Bronnen

1. Shroff S — Infectious Vaginitis, Cervicitis, and Pelvic Inflammatory Disease · The Medical Clinics of North America · 2023
2. Abou Chacra L, Fenollar F, Diop K — Bacterial Vaginosis: What Do We Currently Know? · Frontiers in Cellular and Infection Microbiology · 2021
3. Ventolini G, Gandhi K, Manales NJ — Challenging Vaginal Discharge, Lactobacillosis and Cytolytic Vaginitis · Journal of Family & Reproductive Health · 2022
4. Sousa LGV, Pereira SA, Cerca N — Fighting polymicrobial biofilms in bacterial vaginosis · Microbial Biotechnology · 2023
5. Lev-Sagie A, De Seta F, Verstraelen H — The Vaginal Microbiome: II. Vaginal Dysbiotic Conditions · Journal of Lower Genital Tract Disease · 2022
6. Mändar R, Sõerunurk G, Štšepetova J — Impact of Lactobacillus crispatus-containing oral and vaginal probiotics on vaginal health: a randomised double-blind placebo controlled clinical trial · Beneficial Microbes · 2023