Wortelkanaalbehandeling: wanneer het de beste keuze is voor je gebit

Een wortelkanaalbehandeling is meestal de beste manier om een ontstoken of geïnfecteerde tand te redden. De tandarts verwijdert het zieke weefsel uit de tand, reinigt de kanalen en sluit ze af. Je houdt zo je eigen tand. Overzichtsstudies laten zien dat de meeste behandelde tanden daarna nog vele jaren meegaan, zeker als ze goed worden afgedicht.¹

Waarom is je eigen tand bewaren meestal beter dan trekken?

Een implantaat of brug kan goed werken, maar voelt en reageert anders dan je eigen tand. Als je een tand laat trekken, kunnen de tanden ernaast gaan schuiven en kan het kaakbot op die plek langzaam slinken. Zonder vervanging kun je ook minder goed kauwen.

Wil je de tand na het trekken vervangen door een implantaat of brug, dan heb je vaak meer afspraken nodig en ben je meestal duurder uit dan met een wortelkanaalbehandeling. Twijfel je over het advies van je tandarts? Vraag dan een tweede mening bij een endodontist. Dat is een tandarts die gespecialiseerd is in wortelkanaalbehandelingen en het behouden van tanden.

Wat is een wortelkanaalbehandeling precies?

Het woord wortelkanaal slaat eigenlijk niet op de behandeling, maar op een deel van je tand: het holle kanaal in de wortel. Daarin zit zacht weefsel met zenuwen, bloedvaten en bindweefsel. Dat weefsel heet de pulpa.

Een endodontische behandeling (endo = binnen, odont = tand) is nodig als de pulpa ontstoken of geïnfecteerd raakt. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• Diepe cariës (tandbederf)
• Herhaalde behandelingen aan dezelfde tand
• Een gebroken of gebarsten tand
• Een klap of ander trauma, ook als je aan de buitenkant niets ziet

Tijdens de behandeling verwijdert de tandarts de aangetaste pulpa. Daarna maakt de tandarts de kanalen schoon en spoelt ze met desinfecterende vloeistoffen, zoals natriumhypochloriet. Die spoeling is een belangrijk onderdeel van de behandeling, omdat bacteriën zich ook in kleine zijkanaaltjes kunnen verschuilen.² Tot slot worden de kanalen gevuld met een materiaal dat het lichaam goed verdraagt, en wordt de tand afgesloten. Vaak volgt later een kroon.

Is een wortelkanaalbehandeling pijnlijk?

De behandeling zelf gebeurt onder plaatselijke verdoving. De hevige pijn die veel mensen met een wortelkanaalbehandeling associëren, komt meestal van de ontstoken pulpa zelf, dus van het probleem en niet van de behandeling. Als de tandarts dat ontstoken weefsel verwijdert, neemt de pijn bij acute klachten meestal duidelijk af.³

Na de behandeling kan de tand een paar dagen gevoelig of beurs zijn. Dat is normaal. Een veel voorkomend misverstand is dat antibiotica kiespijn door een ontstoken zenuw oplossen. Bij een ontstoken pulpa zonder uitbreiding in je lichaam helpen antibiotica meestal niet. De oorzaak moet in de tand zelf worden behandeld.³ Antibiotica zijn wel nodig als een infectie zich verder verspreidt, bijvoorbeeld bij koorts of een snel groeiende zwelling. Je tandarts of huisarts beoordeelt dat.

Wanneer is een wortelkanaalbehandeling nodig?

Ga naar je tandarts als je een of meer van deze signalen merkt:

• Aanhoudende of kloppende kiespijn
• Gevoeligheid voor warm of koud die lang blijft hangen
• Pijn bij kauwen of als je op de tand tikt
• Zwelling van het tandvlees of de wang
• Een tand die donkerder van kleur wordt
• Een puistje op het tandvlees, wat kan wijzen op een abces

Zwelling in je gezicht, koorts of moeite met slikken of ademen zijn alarmsignalen. Neem dan dezelfde dag contact op met je tandarts of, buiten kantooruren, met de tandartsen- of huisartsenpost.³ Op Thuisarts.nl lees je wanneer je met tand- en mondklachten naar een zorgverlener moet.

Hoe lang gaat een tand mee na een wortelkanaalbehandeling?

Uit een overzichtsstudie uit 2023 blijkt dat de meeste tanden na een wortelkanaalbehandeling op lange termijn in de mond blijven.¹ Hoe goed het afloopt, hangt niet alleen af van de behandeling van de kanalen. Ook deze factoren spelen een rol:¹

• Hoeveel gezond tandweefsel er nog over is
• Of de tand daarna goed wordt afgedicht met een vulling of kroon
• Het type tand: kiezen krijgen bij het kauwen meer te verduren
• Hoe goed je je gebit verzorgt en of je regelmatig op controle gaat

Kiezen die een behandeling hebben gehad, krijgen vaak een kroon. Die beschermt de tand tegen breken.

Wat als een gewone wortelkanaalbehandeling niet genoeg is?

Soms blijft een ontsteking aan de wortelpunt bestaan, of zijn de kanalen niet goed te bereiken. Dan kan chirurgische endodontie een optie zijn, ook wel een apexresectie genoemd. Daarbij verwijdert de tandarts of kaakchirurg via het tandvlees het puntje van de wortel en sluit de wortel van onderen af. Met moderne technieken, zoals een microscoop en nieuwe afsluitmaterialen, zijn de resultaten van deze ingreep duidelijk verbeterd.⁴

Bij lastige gevallen gebruiken sommige behandelaars guided endodontics. Op basis van een 3D-scan maken ze dan een boormal, zodat ze heel nauwkeurig kunnen werken. Dat kan helpen bij verkalkte kanalen of bij wortels die dicht bij zenuwen of de kaakholte liggen.⁵

Hoe zit het met kinderen en jonge tanden?

Bij kinderen en jongeren zijn de wortels van blijvende tanden soms nog niet volgroeid. Dan kiest de tandarts liever een behandeling die de groei van de wortel ondersteunt of het weefsel in de tand probeert te herstellen. Voorbeelden zijn een pulpotomie, waarbij alleen een deel van de pulpa wordt verwijderd, of regeneratieve endodontie.⁶ Welke behandeling het beste past, hangt af van de leeftijd, hoe ver de wortel is ontwikkeld en hoe ernstig de schade is.⁶

Onderzoekers werken aan technieken om het weefsel in de tand echt te laten teruggroeien, bijvoorbeeld met stamcellen of bio-materialen. Dat is veelbelovend, maar nog grotendeels experimenteel.⁷ Ook naar minuscule robotjes die kanalen schoonmaken wordt onderzoek gedaan. Dat is voorlopig toekomstmuziek.⁸

Wat kun je zelf doen om je tanden te beschermen?

• Wacht niet af bij kiespijn of zwelling. Hoe eerder je behandeld wordt, hoe meer tandweefsel er bewaard kan blijven.
• Vraag naar alternatieven. Adviseert je tandarts om een tand te trekken? Vraag dan of een wortelkanaalbehandeling ook kan.
• Vraag om een verwijzing naar een endodontist als de situatie ingewikkeld is of als je twijfelt.
• Laat de tand na de behandeling goed afsluiten. Een definitieve vulling of kroon is belangrijk voor hoe lang de tand meegaat.¹
• Poets twee keer per dag met fluoridetandpasta en maak dagelijks tussen je tanden schoon.
• Ga regelmatig op controle, zodat cariës vroeg wordt ontdekt.

Neem je bloedverdunners of heb je een hartaandoening, een kunstklep of een andere chronische aandoening? Vertel dat je tandarts vóór de behandeling. Dat kan invloed hebben op de aanpak.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een wortelkanaalbehandeling?

Meestal heb je één of twee afspraken nodig. Een kies met meerdere of vertakte kanalen kost vaak meer tijd dan een voortand. Je tandarts of endodontist kan vooraf inschatten hoeveel tijd jouw behandeling kost.

Wat kan ik verwachten na een wortelkanaalbehandeling?

De eerste dagen kan de tand wat gevoelig of beurs aanvoelen. Dat gaat meestal vanzelf over. Kauw niet hard op de tand zolang er nog geen definitieve vulling of kroon in zit. Wordt de pijn erger, krijg je een zwelling of houden de klachten langer dan een week aan? Neem dan contact op met je tandarts.

Kan ik na de behandeling gewoon eten en drinken?

Wacht met eten tot de verdoving helemaal is uitgewerkt, zodat je niet op je wang of tong bijt. Daarna kun je gewoon eten, maar kauw de eerste tijd liever aan de andere kant. Vermijd harde of taaie dingen op de behandelde tand tot die definitief is afgesloten.

Helpen antibiotica tegen kiespijn door een ontstoken zenuw?

Meestal niet. Bij een ontstoken pulpa zonder verspreiding van de infectie lossen antibiotica de pijn niet op. De oorzaak moet in de tand worden behandeld. Antibiotica zijn wel nodig als de infectie zich uitbreidt, bijvoorbeeld bij koorts of een groeiende zwelling.

Hoe lang gaat een tand mee na een wortelkanaalbehandeling?

De meeste behandelde tanden blijven vele jaren behouden. Belangrijk zijn hoeveel gezond tandweefsel er over is, of de tand goed wordt afgedicht met een vulling of kroon, en hoe goed je je gebit verzorgt. Ga daarna gewoon op controle, zodat eventuele problemen op tijd worden gezien.

Wordt een wortelkanaalbehandeling vergoed door de zorgverzekering?

Tot je achttiende valt tandartszorg, en daarmee ook een wortelkanaalbehandeling, onder de basisverzekering. Volwassenen hebben een aanvullende tandartsverzekering nodig, en hoeveel daarvan wordt vergoed verschilt per polis. Kijk in je polisvoorwaarden of vraag het je zorgverzekeraar.

Wanneer ga ik naar een endodontist in plaats van mijn eigen tandarts?

Een endodontist behandelt ingewikkelde gevallen, zoals tanden met ongewone of verkalkte kanalen, een wortelkanaalbehandeling die opnieuw moet of een ingreep aan de wortelpunt. Je tandarts verwijst je door als dat nodig is. Je kunt ook zelf om een verwijzing vragen als je twijfelt over het behandelplan.

Veroorzaakt een wortelkanaalbehandeling ziektes elders in het lichaam?

Dat idee komt uit de zogeheten focale-infectietheorie van ruim honderd jaar geleden. Het onderzoek waarop die theorie rustte, voldoet niet aan moderne wetenschappelijke maatstaven. Een tandinfectie die je niet laat behandelen, blijft wel een ontstekingshaard. Laat klachten dus op tijd behandelen.