Fibromyalgie en prikkelbare darm syndroom: waarom ze zo vaak samen voorkomen

Fibromyalgie en prikkelbare darm syndroom (PDS) komen opvallend vaak samen voor. Ze veroorzaken elkaar waarschijnlijk niet, maar delen vermoedelijk een mechanisme: een zenuwstelsel dat pijnprikkels versterkt doorgeeft.¹² Dat verklaart waarom een aanpak met beweging, cognitieve gedragstherapie en soms medicatie bij beide klachtenpatronen kan helpen.¹³

Wat zijn fibromyalgie en prikkelbare darm syndroom?

Fibromyalgie is een chronische aandoening met wijdverspreide pijn in spieren en bindweefsel. Daarnaast hebben veel mensen last van vermoeidheid, slecht slapen, concentratieproblemen en stemmingsklachten.¹ Bloedonderzoek en scans laten meestal niets afwijkends zien. De diagnose wordt daarom gesteld op basis van je klachten en het uitsluiten van andere oorzaken.¹

PDS is een darmaandoening met terugkerende buikpijn, een opgeblazen gevoel en een wisselende ontlasting: diarree, verstopping of allebei. Ook hier is bij onderzoek geen beschadiging van de darm te zien.

Beide aandoeningen worden tegenwoordig gerekend tot de nociplastische pijn: pijn die ontstaat doordat het zenuwstelsel prikkels anders verwerkt, zonder dat er weefselschade of zenuwschade aan te wijzen is.² Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare patiënteninformatie over beide aandoeningen.

Hoe vaak komen fibromyalgie en PDS samen voor?

Vaker dan je op basis van toeval zou verwachten. PDS wordt in de medische literatuur standaard genoemd als aandoening die naast fibromyalgie voorkomt.¹⁴ Hoe groot de overlap precies is, hangt sterk af van de onderzochte groep en de gebruikte criteria. Een betrouwbaar percentage is daarom lastig te geven.

PDS is niet de enige aandoening in dit rijtje. Ook chronische bekkenpijn, hoofdpijn en het chronisch vermoeidheidssyndroom komen vaker voor bij mensen met fibromyalgie.⁴⁵ Artsen spreken soms van overlappende chronische pijnaandoeningen. Heb je er één, dan is de kans op een tweede groter.²⁵

Fibromyalgie wordt daarnaast vaker bij vrouwen vastgesteld dan bij mannen.¹

Hebben fibromyalgie en PDS dezelfde oorzaak?

Een enkele oorzaak is voor geen van beide gevonden. Onderzoekers zien wel een gedeeld mechanisme: centrale sensitisatie. Het ruggenmerg en de hersenen reageren dan overgevoelig, waardoor prikkels die normaal nauwelijks opvallen als pijnlijk worden ervaren.²

Bij fibromyalgie uit zich dat in pijn in spieren en rond gewrichten. Bij PDS zijn het de darmen die overgevoelig reageren, bijvoorbeeld op gewone rek door gas of ontlasting. Dat heet viscerale hypersensitiviteit (overgevoeligheid van de ingewanden).²

Naast dit mechanisme spelen vermoedelijk meer factoren mee:

• Erfelijke aanleg. Een grote genetische studie uit 2025 vond aanwijzingen dat de aanleg voor fibromyalgie vooral samenhangt met genen die actief zijn in het centrale zenuwstelsel. Dit is een voorpublicatie die nog niet door vakgenoten is beoordeeld.⁶
• Stress en slaap. Stress, slecht slapen en somberheid hangen samen met ergere klachten en zijn onderdeel van het klachtenbeeld.¹⁴
• Darmbacteriën. Bij een deel van de mensen met PDS wordt bacteriële overgroei in de dunne darm gevonden. Of dat oorzaak of gevolg is, is nog onduidelijk.⁷

Welke behandelingen helpen bij beide aandoeningen?

Geen van beide aandoeningen is op dit moment te genezen. De behandeling richt zich op minder klachten en beter functioneren. Omdat het mechanisme overlapt, overlappen de adviezen ook.

Bewegen is bij fibromyalgie de best onderbouwde stap.¹ Begin laag en bouw langzaam op, bijvoorbeeld met wandelen, fietsen of zwemmen. Te snel te veel doen kan een terugslag geven.

Cognitieve gedragstherapie leert je anders omgaan met pijn, vermoeidheid en de zorgen daarover. De therapie wordt breed ingezet bij chronische pijn en bij darmklachten als PDS.³ Dat betekent niet dat het ‘tussen je oren’ zit. Het zenuwstelsel dat pijn verwerkt, is ook het systeem dat op stress en aandacht reageert.²

Medicijnen die bij fibromyalgie worden gebruikt, zijn vaak middelen die oorspronkelijk als antidepressivum zijn ontwikkeld. Ze worden hier ingezet vanwege hun effect op de pijnverwerking.¹ Start, wijzig of stop deze middelen nooit op eigen houtje. Meld bij je arts of apotheker ook kruidenmiddelen zoals sint-janskruid, omdat die met deze medicijnen kunnen wisselwerken.

Wanneer ga je met deze klachten naar de huisarts?

Maak een afspraak als je langer dan enkele weken pijn op meerdere plekken hebt, of als je buikklachten steeds terugkomen. De huisarts kan andere oorzaken uitsluiten, zoals een reumatische ontsteking, een schildklierprobleem of coeliakie.

Wacht niet af bij deze signalen, die niet bij PDS of fibromyalgie passen:

• bloed bij de ontlasting
• onbedoeld afvallen
• koorts of nachtelijke klachten die je wakker houden
• een blijvende verandering in je ontlastingspatroon, vooral als je ouder bent dan 50
• rode, warme of gezwollen gewrichten

Een klachtendagboek helpt bij het gesprek. Noteer twee weken lang je pijn, ontlasting, slaap, voeding en stress. Zo zie je sneller patronen en kan je arts gerichter adviseren.

Veelgestelde vragen

Waar begin je als je zowel fibromyalgie als PDS hebt?

Begin bij je huisarts en benoem beide klachtenpatronen in hetzelfde gesprek. Vraag om één plan dat beide meeneemt, in plaats van twee losse trajecten. Thuis kun je starten met rustig opgebouwde beweging, een vast slaapritme en een klachtendagboek. Dat zijn stappen die bij beide aandoeningen passen.

Kun je tegelijk fibromyalgie en prikkelbare darm syndroom hebben?

Ja, dat komt vaak voor. PDS wordt in de medische literatuur genoemd als een van de aandoeningen die het vaakst naast fibromyalgie voorkomen. De waarschijnlijke verklaring is een gedeelde overgevoeligheid van het zenuwstelsel voor pijnprikkels.

Wat is centrale sensitisatie?

Centrale sensitisatie betekent dat het ruggenmerg en de hersenen pijnsignalen versterkt doorgeven. Prikkels die normaal niet pijnlijk zijn, doen dan wel pijn. Bij fibromyalgie merk je dat in spieren, bij PDS in de darmen.

Welke arts behandelt fibromyalgie en PDS?

De huisarts is het eerste aanspreekpunt en kan beide aandoeningen beoordelen. Zo nodig verwijst die door naar een reumatoloog of revalidatiearts voor fibromyalgie, of naar een maag-darm-leverarts voor de buikklachten. Ook een fysiotherapeut, diëtist of psycholoog kan deel van de behandeling zijn.

Helpt stress verminderen tegen de klachten?

Stress kan de klachten bij beide aandoeningen versterken. Cognitieve gedragstherapie en ontspanningstechnieken kunnen helpen om er beter mee om te gaan. Dat zegt niets over de echtheid van de klachten: het zenuwstelsel dat op stress reageert, verwerkt ook pijn.

Zit fibromyalgie of PDS tussen je oren?

Nee. Beide zijn erkende aandoeningen waarbij het zenuwstelsel pijn anders verwerkt. Dat standaard bloedonderzoek en scans niets afwijkends laten zien, betekent niet dat de pijn er niet is.