Nieuwe medicijnen tegen candida en schimmelinfecties: stand van onderzoek

De meeste candida-schimmelinfecties zijn goed behandelbaar met bestaande middelen, maar resistentie neemt wereldwijd toe — vooral bij de ziekenhuisschimmel Candida auris.¹ Nieuwe antischimmelmedicijnen zoals ibrexafungerp richten zich op andere doelwitten dan klassieke middelen, terwijl onderzoekers ook werken aan strategieën die de schimmel beletten zich aan weefsel te hechten.²

Wat is candidiasis en wanneer wordt het gevaarlijk?

De schimmel Candida albicans leeft van nature in en op je lichaam — in de darmen, op de huid en in de vagina. Bij de meeste mensen gedraagt hij zich als een onschuldige bewoner. Pas wanneer het immuunsysteem verzwakt — door een operatie, chemotherapie of langdurig antibioticagebruik — kan de schimmel invasieve infecties veroorzaken.³

Invasieve candidiasis staat in ziekenhuizen op de vierde plaats van meest voorkomende bloedbaaninfecties, met een sterftecijfer van 20–40 %.³ Dat maakt het een serieus volksgezondheidsprobleem. Meer informatie vind je bij het RIVM.

Bij mensen met een gezond immuunsysteem blijft candida meestal beperkt tot:

• Vaginale schimmelinfectie — roodheid, jeuk en witte afscheiding
• Spruw (orofaryngeale candidiasis) — witte plekjes in mond en keel
• Huidplooiinfecties — op plekken waar warmte en vocht zich ophopen

Hoe hecht Candida zich aan menselijk weefsel?

Voordat de schimmel schade kan aanrichten, moet hij zich eerst vasthechten aan je cellen. Candida albicans gebruikt daarvoor speciale eiwitten op zijn celwand — zogenaamde adhesines.⁴

Met geavanceerde beeldtechnieken hebben onderzoekers deze adhesine-eiwitten in detail in kaart gebracht. Die kennis is belangrijk: als je de hechting kunt blokkeren, voorkom je de infectie al in een vroeg stadium — zonder menselijke cellen te beschadigen.⁴

Candida auris, een relatief nieuwe soort die in ziekenhuizen wereldwijd oprukt, blijkt bijzonder “plakkerig”: de schimmel hecht zich steviger aan oppervlakken dan andere Candida-soorten, wat verspreiding tussen patiënten vergemakkelijkt.²

Naast adhesie speelt de overgang van gistcel naar hyfevorm een cruciale rol. In die draadvormige gedaante kan de schimmel letterlijk door weefsel heen groeien en diepere weefsels bereiken.⁴

Waarom werken bestaande antischimmelmiddelen steeds minder goed?

Antischimmelmiddelen vallen in drie hoofdklassen: azolen (zoals fluconazol), polyenen (zoals amfotericine B) en echinocandines (zoals caspofungine). Bij elk van deze klassen zien onderzoekers toenemende resistentie.⁵

Een belangrijke oorzaak is biofilmvorming: schimmels vormen beschermende lagen van cellen waarin medicijnen slecht doordringen. In biofilms zijn Candida-cellen tot duizend keer resistenter tegen antischimmelmiddelen dan vrij zwevende cellen.⁵

Candida auris is uitgegroeid tot de meest zorgwekkende soort. Deze schimmel, in 2009 voor het eerst geïdentificeerd, is vaak resistent tegen meerdere klassen tegelijk en verspreidt zich snel door ziekenhuisomgevingen.¹ De internationale ECMM/ISHAM/ASM-richtlijn uit 2025 geeft nieuwe aanbevelingen, maar erkent dat resistentie een groeiend probleem blijft.⁶

Welke nieuwe medicijnen tegen candida zijn veelbelovend?

Meerdere middelen bieden hoop in de strijd tegen resistente schimmelinfecties:

• Ibrexafungerp — een triterpenoïde die celwandsynthese remt via een ander aangrijpingspunt dan echinocandines. In de VS is dit middel al goedgekeurd voor vaginale candidiasis.⁶
• Olorofim — richt zich op het enzym dihydroorotaat dehydrogenase, een volledig nieuw doelwit. Actief tegen resistente schimmels die niet op standaardtherapie reageren.⁷
• Rezafungine — een echinocandine met langere werkingsduur, waardoor wekelijkse in plaats van dagelijkse toediening mogelijk is. Dit vereenvoudigt de behandeling van invasieve infecties aanzienlijk.⁸
• Adhesine-remmers — het blokkeren van de hechting van de schimmel aan weefsel bevindt zich nog in vroeg laboratoriumstadium, maar is een veelbelovende richting.²

Combinatiestrategieën — meerdere mechanismen tegelijk aanvallen — kunnen de beste aanpak zijn om resistentie voor te blijven.⁷ Raadpleeg altijd een arts of apotheker voor de juiste medicatiekeuze. Zelfbehandeling bij ernstige of steeds terugkerende infecties is niet verstandig.

Wie loopt het meeste risico op een ernstige candida-infectie?

Mensen met een gezond immuunsysteem lopen weinig risico op invasieve candidiasis. Kwetsbare groepen zijn:³

• Patiënten op de intensive care
• Mensen met hiv/aids of ernstige immuunsuppressie
• Ontvangers van orgaan- of beenmergtransplantaties
• Patiënten die langdurig breedspectrumantibiotica gebruiken
• Premature pasgeborenen

Bij Candida auris geldt extra waakzaamheid: deze soort verspreidt zich makkelijker van patiënt op patiënt dan andere Candida-soorten en is moeilijk te bestrijden met standaardmiddelen.⁸

Heb je vaker dan vier keer per jaar een vaginale schimmelinfectie? Dat heet recidiverende vulvovaginale candidiasis. Bespreek dit met je huisarts — er bestaan onderhoudsschemata die de frequentie sterk verminderen. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie.

Veelgestelde vragen

Kan een man een schimmelinfectie in de plasbuis krijgen na onveilig vrijen?

Ja, dat is mogelijk. Bij mannen kan Candida de eikel en voorhuid aantasten (balanitis), en in zeldzame gevallen ook de urethra. Klachten zijn onder meer jeuk, roodheid en een branderig gevoel bij het plassen. Laat je door een arts onderzoeken als je klachten hebt na onbeschermd seksueel contact.

Ik heb de hele dag een jeukend en branderig gevoel, maar artsen vinden geen bacterie of soa. Wat kan dit zijn?

Dit kan op een candida-infectie wijzen, maar ook andere oorzaken zijn mogelijk: vulvodynie, lichen sclerosus of een contactallergie voor zeep of wasmiddel. Een schimmelkweek wordt niet altijd standaard afgenomen, dus vraag er specifiek naar. Bij aanhoudende klachten is een verwijzing naar een dermatoloog of gynaecoloog zinvol.

Is het mogelijk dat iemand permanent last heeft van candida-infecties?

Ja. Recidiverende vulvovaginale candidiasis — vier of meer episodes per jaar — is een erkend medisch fenomeen.³ Er bestaan onderhoudsschemata met antischimmelmedicijnen die de frequentie sterk kunnen verminderen. Bespreek met je huisarts of gynaecoloog welk behandelplan bij jou past.

Bestaat chronische candida echt?

Chronisch terugkerende candida-infecties zijn medisch erkend en behandelbaar. Let op: de term “systemische candida-overgrowth” — populair in alternatieve kringen als oorzaak van vermoeidheid of hersenmist — is wetenschappelijk niet onderbouwd bij mensen met een normaal immuunsysteem. Heb je aanhoudende klachten, ga dan naar je huisarts voor een correcte diagnose.

Is seks ooit weer mogelijk zonder condoom na een candida-infectie?

Candida is geen klassieke seksueel overdraagbare aandoening, maar de schimmel kan wel worden doorgegeven bij seks. Na een succesvolle behandeling is onbeschermde seks mogelijk, maar bij terugkerende infecties is het zinvol om ook de partner te laten behandelen. Bespreek dit met je huisarts voor advies op maat.

Kan het kwaad om knoflookolie op je geslachtsdelen te smeren bij een schimmelinfectie?

Dit wordt afgeraden. Knoflook en knoflookolie kunnen gevoelige slijmvliezen irriteren en de klachten verergeren in plaats van verhelpen. Er is geen klinisch bewijs dat knoflookolie een schimmelinfectie effectief behandelt. Gebruik liever bewezen antischimmelbehandeling — crème of tablet — die je huisarts of apotheker kan voorschrijven.

Hoe lang moet je een behandeling laten inwerken en hoe effectief is dat?

Voor bewezen antischimmelmiddelen zoals miconazolcrème of een fluconazoltablet gelden vaste behandelduren van één tot zeven dagen, afhankelijk van het middel en de ernst van de infectie. Onbewezen huismiddeltjes hebben geen vastgestelde inwerktijd en zijn niet klinisch getest op werkzaamheid. Volg altijd de bijsluiter of het advies van je apotheker.