Nieuwe medicijnen tegen candida en schimmelinfecties: stand van onderzoek

Candida-schimmelinfecties veroorzaken elk jaar miljoenen ziektegevallen wereldwijd. Lichte infecties — zoals vaginale schimmel of spruw — zijn goed behandelbaar, maar bij verzwakte ziekenhuispatiënten kan invasieve candidiasis levensbedreigend zijn.¹ Onderzoekers begrijpen steeds beter hoe de schimmel menselijke cellen herkent en zich eraan hecht — kennis die de basis legt voor een nieuwe generatie antischimmelmedicijnen.

Wat is candidiasis en wanneer wordt het gevaarlijk?

De schimmel Candida albicans leeft van nature in en op ons lichaam, maar gedraagt zich in de meeste gevallen als een onschuldige bewoner. Zodra het immuunsysteem verzwakt — door een operatie, chemotherapie of langdurig antibioticagebruik — kan de schimmel de grens overschrijden en invasieve infecties veroorzaken.¹

Invasieve candidiasis staat in ziekenhuizen op de vierde plaats van meest voorkomende bloedbaaninfecties, met een sterftecijfer van 20–40 %.¹ Dat maakt het een serieus volksgezondheidsprobleem. Meer informatie vind je bij het RIVM.

Voor mensen met een gezond immuunsysteem blijft de schimmel meestal beperkt tot:

• Vaginale schimmelinfectie — roodheid, jeuk en witte afscheiding
• Spruw (orofaryngeale candidiasis) — witte plekjes in mond en keel
• Huidplooiinfecties — warmte en vocht zijn de ideale broedplaats

Hoe nestelt Candida zich in het lichaam?

Een cruciale stap in het infectieproces is adhesie: de schimmel moet zich eerst vastmaken aan weefsel voordat hij kan groeien en dieper kan binnendringen. Candida albicans gebruikt daarvoor speciale eiwitten op zijn celwand, de zogenaamde adhesines.²

Met geavanceerde beeldtechnieken hebben onderzoekers deze adhesine-eiwitten in detail in kaart gebracht. Door te begrijpen hoe deze eiwitten werken, kunnen ze gericht medicijnen ontwikkelen die de hechting blokkeren — zonder de cellen van de patiënt te beschadigen.²

Naast adhesie speelt ook de overgang van gistcel naar invasieve hyfevorm een rol: in die vorm kan de schimmel letterlijk door weefsel heen groeien en veroorzaakt hij meer schade.²

Waarom werken bestaande antischimmelmiddelen steeds minder goed?

Antischimmelmiddelen vallen globaal in drie klassen: azolen (zoals fluconazol), polyenen (zoals amfotericine B) en echinocandines. Bij elk ervan zien onderzoekers toenemende resistentie, met name doordat schimmels biofilms vormen — beschermende lagen van cellen die medicijnen slecht kunnen doordringen.³

Candida auris, een soort die in 2009 voor het eerst werd geïdentificeerd, is inmiddels resistent tegen meerdere klassen tegelijk en verspreidt zich snel door ziekenhuizen wereldwijd.⁴ De internationale ECMM/ISHAM/ASM-richtlijn uit 2025 geeft nieuwe aanbevelingen voor diagnose en behandeling, maar erkent dat resistentie een groeiend probleem blijft.⁵

Welke nieuwe antischimmelmedicijnen zijn veelbelovend?

Meerdere middelen bevinden zich in onderzoeks- of goedkeuringsfase:

• Ibrexafungerp — een triterpenoïde die celwandsynthese remt via een ander aangrijpingspunt dan echinocandines; in de VS al goedgekeurd voor vaginale candidiasis.⁵
• Olorofim — gericht op een nieuw enzym (dihydroorotaat dehydrogenase) en actief tegen resistente soorten.⁵
• Adhesine-remmers — onderzoek naar het blokkeren van de hechting van de schimmel aan weefsel bevindt zich nog in vroeg laboratoriumstadium.²

Onderzoek suggereert dat combinatietherapie — meerdere mechanismen tegelijk aanvallen — de beste strategie kan zijn om resistentie voor te blijven.⁶ Raadpleeg altijd een arts of apotheker voor medicatiekeuze; zelfbehandeling bij ernstige of terugkerende infecties is niet verstandig.

Wie loopt het meeste risico op een ernstige candida-infectie?

Mensen met een gezond immuunsysteem lopen weinig risico op invasieve candidiasis. Kwetsbare groepen zijn:¹

• Patiënten op de intensive care
• Mensen met hiv/aids of ernstige immuunsuppressie
• Ontvangers van orgaan- of beenmergtransplantaties
• Patiënten die langdurig breedspectrumantibiotica gebruiken
• Premature pasgeborenen

Heb je vaker dan vier keer per jaar een vaginale schimmelinfectie? Dat wordt recidiverende vulvovaginale candidiasis genoemd. Bespreek dit met je huisarts of raadpleeg Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Kan een man een schimmelinfectie in de plasbuis krijgen na onveilig vrijen?

Ja, dat is mogelijk. Bij mannen kan Candida de eikel en voorhuid aantasten (balanitis), maar ook de urethra kan in zeldzame gevallen betrokken zijn. Klachten zijn onder meer jeuk, roodheid en een branderig gevoel bij het plassen. Laat je door een arts onderzoeken als je klachten hebt na onveilig vrijen.

Ik heb de hele dag een jeukend en branderig gevoel, maar artsen vinden geen bacterie of soa. Wat kan dit zijn?

Dit kan op een candida-infectie wijzen, maar ook andere oorzaken zijn mogelijk: vulvodynie, lichen sclerosus of een contactallergie voor zeep of wasmiddel. Een schimmelkweek wordt niet altijd standaard afgenomen, dus vraag er specifiek naar. Bij aanhoudende klachten is een verwijzing naar een dermatoloog of gynaecoloog zinvol.

Is het mogelijk dat iemand permanent last heeft van candida-infecties?

Ja. Recidiverende vulvovaginale candidiasis — gedefinieerd als vier of meer episodes per jaar — is een erkend medisch fenomeen. Er bestaan onderhoudsschemata met antischimmelmedicijnen die de frequentie sterk kunnen verminderen. Bespreek met je huisarts of gynaecoloog welk behandelplan bij jou past.

Bestaat chronische candida echt?

Chronisch terugkerende candida-infecties zijn medisch erkend. Let op: de term ‘systemische candida-overgrowth’ — populair in alternatieve kringen als oorzaak van vermoeidheid of hersenmist — is wetenschappelijk niet onderbouwd bij mensen met een normaal immuunsysteem. Heb je aanhoudende klachten, ga dan naar je huisarts voor een correcte diagnose.

Is seks ooit weer mogelijk zonder condoom na een candida-infectie?

Candida is geen klassieke seksueel overdraagbare aandoening, maar de schimmel kan wel worden doorgegeven bij seks. Na een succesvolle behandeling is onbeschermde seks in principe mogelijk, maar bij terugkerende infecties is het zinvol om ook de partner te laten behandelen. Bespreek dit met je huisarts voor advies op maat.

Kan het kwaad om knoflookolie op je geslachtsdelen te smeren bij een schimmelinfectie?

Dit wordt afgeraden. Knoflook en knoflookolie kunnen gevoelige slijmvliezen irriteren en de klachten verergeren in plaats van verhelpen. Er is geen klinisch bewijs dat knoflookolie een schimmelinfectie effectief behandelt. Gebruik liever bewezen antischimmelbehandeling — crème of tablet — die je huisarts of apotheker kan voorschrijven.

Hoe lang moet je een behandeling laten inwerken en hoe effectief is dat?

Voor bewezen antischimmelmiddelen zoals miconazolcrème of een fluconazoltablet gelden vaste behandelduren van één tot zeven dagen, afhankelijk van het middel en de ernst van de infectie. Onbewezen folk remedies hebben geen vastgestelde inwerktijd en zijn niet klinisch getest op werkzaamheid. Volg altijd de bijsluiter of het advies van je apotheker.