Diverticulitis: wat het is, hoe het ontstaat en wat je kunt doen

Diverticulitis is een ontsteking van een of meer uitstulpingen (divertikels) in de wand van de dikke darm. Gemiddeld krijgt 1 op de 4 mensen met divertikels ooit een ontstekingsepisode — het meest kenmerkend zijn pijn links onderin de buik, koorts en een veranderd ontlastingspatroon. In de meeste gevallen zijn rust en soms antibiotica voldoende.¹

Wat zijn divertikels, diverticulose en diverticulitis?

Deze drie termen duiken steeds op, maar betekenen elk iets anders.

Een divertikel is een kleine, zakvormige uitstulping in de darmwand — vergelijkbaar met een zwakke plek in een fietsband die naar buiten puilt als de druk toeneemt. Divertikels variëren in grootte van 2,5 mm tot 2,5 cm.²

Als er meerdere divertikels aanwezig zijn die niet ontstoken zijn, heet dat diverticulose. Dat is op zichzelf onschuldig: de meeste mensen merken er nooit iets van.

Raken een of meer divertikels ontstoken — doordat ontlasting of bacteriën erin vast komen te zitten — dan spreken we van diverticulitis. Pas dán treden klachten op en is behandeling nodig.³

Hoe ontstaan divertikels — en wie loopt het meeste risico?

Divertikels ontwikkelen zich op zwakke plekken in de darmwand, precies daar waar kleine bloedvaten de spierlaag doorkruisen. Langdurig verhoogde druk in de dikke darm — vermoedelijk door een vezelarm dieet en trage darmpassage — kan die plekken naar buiten laten puilen.⁴

Het risico neemt toe met de leeftijd. Boven de 40 jaar stijgt de kans aanzienlijk; bij mensen ouder dan 80 heeft een groot deel diverticulose zonder dat ze het weten.³

In westerse landen zitten divertikels voornamelijk aan de linkerzijde van de dikke darm (het sigmoïd). In Aziatische landen komen ze vaker rechts voor — een geografisch verschil dat nog niet volledig is verklaard.⁵

Welke symptomen heeft diverticulitis?

Het meest kenmerkende symptoom is aanhoudende of krampende pijn links onderin de buik. Andere mogelijke klachten zijn:

• Koorts (boven de 38 °C)
• Misselijkheid, soms braken
• Veranderd ontlastingspatroon: diarree of juist obstipatie
• Opgezette buik
• Bloedverlies of slijm via de anus (minder frequent)

De pijn kan lijken op een blindedarmontsteking, maar die geeft typisch pijn rechtsonder. Twijfel je over de oorzaak van acute buikpijn? Neem dezelfde dag contact op met de huisarts.³

Meer over klachten en wanneer je naar de huisarts gaat lees je op Thuisarts.nl.

Welke complicaties kan diverticulitis veroorzaken?

Bij de meeste mensen verloopt een episode ongecompliceerd. Bij een minderheid — zeker als de ontsteking niet tijdig wordt behandeld — kunnen er ernstige complicaties optreden.¹

Divertikelbloeding — Een klein bloedvaatje bij de divertikel scheurt, met soms forse bloedafgang via de anus. Bloedverlies via de anus is altijd een reden om dezelfde dag een arts te raadplegen.

Abces — Een ingekapselde infectiehaard nabij de divertikel. Een klein abces lost soms vanzelf op; een groter abces vereist drainage.

Darmperforatie — Een opengebarsten divertikel kan darminhoud in de buikholte laten lekken, wat leidt tot een buikvliesontsteking (peritonitis). Dit is een medische spoedtoestand: bel 112.⁶

Fistel of stenose — Herhaalde ontstekingen kunnen leiden tot een verbinding tussen de darm en omliggende organen (fistel) of tot vernauwing van de darm (stenose).

Hoe wordt diverticulitis behandeld?

De behandeling hangt af van de ernst van de episode.¹⁴

Een CT-scan van de buik is het meest betrouwbare onderzoek om de ernst vast te stellen en complicaties uit te sluiten.³ Bij herhaalde of ernstige episoden kan een darmchirurg een kijkoperatie (laparoscopische sigmoïdresectie) overwegen.

Pijnstilling: paracetamol is de veilige keuze bij diverticulitis. Ibuprofen en andere ontstekingsremmers (NSAIDs) zijn afgeraden — zij kunnen het risico op ernstige complicaties zoals bloeding of perforatie verhogen.⁶

Let op: koorts én buikpijn samen zijn een reden om dezelfde dag contact op te nemen met de huisarts. Bel 112 bij plotselinge, hevige pijn met een stijve, harde buik.

Kun je diverticulitis voorkomen?

Onderzoek suggereert dat een vezelrijk dieet de kans op diverticulitis kan verlagen, doordat vezels de druk in de dikke darm verminderen en de darmpassage ondersteunen.⁴ Praktische stappen:

• Eet dagelijks groenten, fruit, peulvruchten en volkoren granen
• Drink voldoende water (1,5–2 liter per dag)
• Beperk sterk bewerkt, vezelarm voedsel
• Beweeg regelmatig
• Stop met roken — roken vergroot het risico op gecompliceerde diverticulitis⁴

Een lang gangbaar advies was om noten, zaden en pitjes te mijden. Dat advies is inmiddels achterhaald: recent onderzoek vindt geen verband tussen deze voedingsmiddelen en diverticulitis.³

Veelgestelde vragen

Wat kan ik het beste eten als ik divertikels heb in mijn dikke darm?

Bij diverticulose zonder klachten wordt een vezelrijk dieet aanbevolen: ruim groenten, fruit, peulvruchten en volkoren producten, aangevuld met voldoende water (minstens 1,5 liter per dag). Tijdens een acute ontstekingsepisode kan de huisarts tijdelijk een vezelarmer of vloeibaar dieet adviseren om de darm rust te geven. Noten, zaden en pitjes hoef je niet meer te vermijden — recent onderzoek vindt daarvoor geen bewijs. Raadpleeg je huisarts of diëtist voor een persoonlijk advies bij aanhoudende klachten.

Welk advies geeft een arts bij diverticulitis?

Bij een lichte episode adviseert de huisarts meestal rust, een vloeibaar of vezelarm dieet en paracetamol als pijnstiller. Bij koorts of ernstiger klachten worden antibiotica voorgeschreven, soms in combinatie met een korte ziekenhuisopname. Bij herhaalde of gecompliceerde episoden kan doorverwijzing naar een maag-darm-leverarts of chirurg nodig zijn. Volg altijd het advies van je behandelend arts op en neem contact op bij verergering van klachten.

Wat kun je verwachten bij een ziekenhuiscontrole na diverticulitis?

Na een episode van diverticulitis volgt vaak een controleafspraak om te beoordelen of de ontsteking volledig is hersteld. De arts kan aanvullend onderzoek plannen, zoals een CT-scan of coloscopie, om de dikke darm te bekijken en complicaties uit te sluiten. Noteer je klachten, het verloop van de afgelopen periode en eventuele vragen goed voor de afspraak. Bij twijfel over de afspraak of tussentijdse verergering van klachten: neem contact op met de polikliniek of je huisarts.

Mag je bij diverticulitis ibuprofen slikken?

Nee — ibuprofen en andere NSAIDs (zoals naproxen of diclofenac) zijn afgeraden bij diverticulitis. Ze kunnen het risico op ernstige complicaties, zoals bloeding of darmperforatie, verhogen. Paracetamol is de veilige keuze voor pijnstilling tijdens een episode. Raadpleeg altijd je huisarts of apotheker voordat je een pijnstiller inneemt, zeker als je ook andere medicijnen gebruikt.

Ik heb budesonide gekregen maar voel me steeds slechter — wat moet ik doen?

Budesonide is een corticosteroïd dat normaal wordt ingezet bij darmziekten zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, niet als standaardbehandeling voor diverticulitis. Als je klachten verergeren tijdens dit middel — denk aan meer buikpijn, hogere koorts of een algemeen slechter gevoel — neem dan zo snel mogelijk contact op met de voorschrijvend arts. Wacht niet af: verergering van klachten tijdens een lopende behandeling vraagt om heroverweging van de diagnose of aanpak.