Diverticulitis: symptomen, behandeling en voeding — wat je moet weten

Diverticulitis is een ontsteking van uitstulpingen (divertikels) in de darmwand die pijn links onderin de buik, koorts en veranderd ontlastingspatroon veroorzaakt. Ongeveer 4 procent van de mensen met divertikels krijgt ooit een acute episode — het overgrote deel herstelt met rust en eventueel antibiotica.¹

Wat is het verschil tussen divertikels, diverticulose en diverticulitis?

Deze drie termen duiken steeds op, maar betekenen elk iets anders.

Een divertikel is een kleine, zakvormige uitstulping in de darmwand — vergelijkbaar met een zwakke plek in een fietsband die naar buiten puilt als de druk toeneemt. Divertikels variëren in grootte van enkele millimeters tot ruim 2 centimeter.²

Zijn er meerdere divertikels aanwezig zonder ontsteking, dan heet dat diverticulose. Dat is op zichzelf onschuldig: de meeste mensen merken er nooit iets van.¹

Raken een of meer divertikels ontstoken — doordat ontlasting of bacteriën erin vast komen te zitten — dan spreken we van diverticulitis. Pas dan treden klachten op en is behandeling nodig.³

Hoe ontstaan divertikels — en wie loopt risico?

Divertikels ontwikkelen zich op zwakke plekken in de darmwand, precies daar waar kleine bloedvaten de spierlaag doorkruisen. Langdurig verhoogde druk in de dikke darm — onder meer door een vezelarm dieet en trage darmpassage — kan die plekken naar buiten laten puilen.²

De belangrijkste risicofactoren:

• Leeftijd: boven de 40 neemt de kans aanzienlijk toe; boven de 80 heeft een groot deel diverticulose zonder het te weten¹
• Vezelarm dieet: een westerse voeding met weinig groenten, fruit en volkoren verhoogt het risico²
• Weinig bewegen: een sedentaire leefstijl is geassocieerd met een hogere kans op diverticulitis³
• Roken: vergroot het risico op gecompliceerde diverticulitis¹
• Obesitas: verhoogt zowel het risico op het ontstaan als op complicaties³
• Bepaalde medicijnen: NSAIDs, corticosteroïden en opioïden verhogen het risico op een episode¹

In westerse landen zitten divertikels voornamelijk aan de linkerzijde van de dikke darm (het sigmoïd). In Aziatische landen komen ze vaker rechts voor — een geografisch verschil dat deels genetisch en deels door voedingspatronen wordt verklaard.⁴

Welke symptomen herken je bij diverticulitis?

Het meest kenmerkende symptoom is aanhoudende of krampende pijn links onderin de buik. Andere mogelijke klachten zijn:

• Koorts (boven de 38 °C)
• Misselijkheid, soms braken
• Veranderd ontlastingspatroon: diarree of juist obstipatie
• Opgezette buik
• Bloedverlies of slijm via de anus (minder frequent)

De pijn kan lijken op een blindedarmontsteking, maar die geeft typisch pijn rechtsonder. Twijfel je over de oorzaak van acute buikpijn? Neem dezelfde dag contact op met de huisarts.⁵

Meer over klachten en wanneer je naar de huisarts gaat lees je op Thuisarts.nl.

Welke complicaties kan diverticulitis veroorzaken?

Bij de meeste mensen verloopt een episode ongecompliceerd. Bij een minderheid — zeker als de ontsteking niet tijdig wordt behandeld — kunnen er ernstige complicaties optreden.³

Divertikelbloeding — Een bloedvaatje bij de divertikel scheurt, met soms forse bloedafgang via de anus. Bloedverlies via de anus is altijd een reden om dezelfde dag een arts te raadplegen.⁵

Abces — Een ingekapselde infectiehaard nabij de divertikel. Een klein abces lost soms vanzelf op; een groter abces vereist drainage onder CT-geleiding.²

Darmperforatie — Een opengebarsten divertikel kan darminhoud in de buikholte laten lekken, wat leidt tot buikvliesontsteking (peritonitis). Dit is een medische spoedtoestand: bel 112.⁵

Fistel of stenose — Herhaalde ontstekingen kunnen leiden tot een verbinding tussen de darm en omliggende organen (fistel) of tot vernauwing van de darm (stenose).²

Hoe wordt diverticulitis behandeld?

De behandeling hangt af van de ernst van de episode.¹²

Recente richtlijnen benadrukken dat niet elke lichte diverticulitis antibiotica nodig heeft — bij een ongecompliceerde episode zonder koorts kan een afwachtend beleid met pijnstilling en rust even effectief zijn.¹⁶

Een CT-scan van de buik is het meest betrouwbare onderzoek om de ernst vast te stellen en complicaties uit te sluiten.⁵ Na herstel van een eerste episode wordt een coloscopie aanbevolen — meestal na 6 tot 8 weken — om darmkanker uit te sluiten.⁷

Bij herhaalde of ernstige episoden kan een darmchirurg een kijkoperatie (laparoscopische sigmoïdresectie) overwegen. De indicatie voor electieve chirurgie wordt tegenwoordig per patiënt beoordeeld, niet meer automatisch na twee episoden.²

Pijnstilling: paracetamol is de veilige keuze bij diverticulitis. Ibuprofen en andere ontstekingsremmers (NSAIDs) zijn afgeraden — zij verhogen het risico op ernstige complicaties zoals bloeding of perforatie.¹³

Let op: koorts én buikpijn samen zijn een reden om dezelfde dag contact op te nemen met de huisarts. Bel 112 bij plotselinge, hevige pijn met een stijve, harde buik.

Kun je diverticulitis voorkomen met voeding en leefstijl?

Onderzoek suggereert dat een vezelrijk dieet de kans op diverticulitis kan verlagen, doordat vezels de druk in de dikke darm verminderen en de darmpassage ondersteunen.¹⁶ Praktische stappen:

• Eet dagelijks groenten, fruit, peulvruchten en volkoren granen
• Drink voldoende water (1,5–2 liter per dag)
• Beperk sterk bewerkt, vezelarm voedsel
• Beweeg regelmatig — minimaal 150 minuten matig-intensief per week³
• Stop met roken — roken vergroot het risico op gecompliceerde diverticulitis¹

Een lang gangbaar advies was om noten, zaden en pitjes te mijden. Dat advies is inmiddels achterhaald: onderzoek vindt geen verband tussen deze voedingsmiddelen en diverticulitis.¹⁶

Meer over voeding bij darmklachten lees je bij het Voedingscentrum.

Veelgestelde vragen

Wat kan ik het beste eten als ik divertikels heb in mijn dikke darm?

Bij diverticulose zonder klachten wordt een vezelrijk dieet aanbevolen: ruim groenten, fruit, peulvruchten en volkoren producten, aangevuld met voldoende water (minstens 1,5 liter per dag). Noten, zaden en pitjes hoef je niet te vermijden — recent onderzoek vindt daarvoor geen bewijs. Tijdens een acute ontstekingsepisode kan de huisarts tijdelijk een vezelarmer of vloeibaar dieet adviseren om de darm rust te geven. Raadpleeg je huisarts of diëtist voor een persoonlijk advies bij aanhoudende klachten.

Welk advies geeft een arts bij diverticulitis?

Bij een lichte episode adviseert de huisarts meestal rust, een vloeibaar of vezelarm dieet en paracetamol als pijnstiller. Bij koorts of ernstiger klachten worden soms antibiotica voorgeschreven, eventueel in combinatie met een korte ziekenhuisopname. Recente richtlijnen benadrukken dat antibiotica bij een ongecompliceerde episode niet altijd nodig zijn. Bij herhaalde of gecompliceerde episoden kan doorverwijzing naar een maag-darm-leverarts of chirurg nodig zijn.

Wat kun je verwachten bij een ziekenhuiscontrole na diverticulitis?

Na een episode van diverticulitis volgt vaak een controleafspraak om te beoordelen of de ontsteking volledig is hersteld. De arts kan aanvullend onderzoek plannen, zoals een CT-scan of coloscopie (meestal 6–8 weken na de episode), om de dikke darm te bekijken en darmkanker uit te sluiten. Noteer je klachten en vragen voor de afspraak. Neem bij tussentijdse verergering contact op met de polikliniek of je huisarts.

Mag je bij diverticulitis ibuprofen slikken?

Nee — ibuprofen en andere NSAIDs (zoals naproxen of diclofenac) zijn afgeraden bij diverticulitis. Ze kunnen het risico op ernstige complicaties, zoals bloeding of darmperforatie, verhogen. Paracetamol is de veilige keuze voor pijnstilling tijdens een episode. Raadpleeg altijd je huisarts of apotheker voordat je een pijnstiller inneemt, zeker als je ook andere medicijnen gebruikt.

Ik heb budesonide gekregen maar voel me steeds slechter — wat moet ik doen?

Budesonide is een corticosteroïd dat vooral wordt ingezet bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, niet als standaardbehandeling voor diverticulitis. Als je klachten verergeren tijdens dit middel — meer buikpijn, hogere koorts of een algeheel slechter gevoel — neem dan dezelfde dag contact op met je behandelend arts. Stop niet zelf met het medicijn zonder overleg, maar wacht niet af bij verergering.