Fototherapie bij constitutioneel eczeem: werkt het en wat zijn de risico's?

Fototherapie met smalband-UVB vermindert eczeemklachten bij een aanzienlijk deel van de patiënten met constitutioneel eczeem. Recente richtlijnen bevelen het aan als tweedelijnsbehandeling wanneer crèmes en zalven onvoldoende werken.¹² Het is geen geneesmiddel, maar een effectieve schakel in het behandelplan — mits onder begeleiding van een dermatoloog.

Wat is fototherapie bij eczeem precies?

Bij fototherapie wordt de huid blootgesteld aan een specifieke golflengte ultraviolet licht. Het doel: ontstekingen remmen en de overactieve immuunreactie in de huid temperen.³ De behandeling vindt plaats in een lichtcabine onder medische begeleiding, in zorgvuldig opgebouwde doses.

De standaardbehandeling vraagt aanzienlijke inzet: gemiddeld twee tot drie sessies per week gedurende acht tot twaalf weken. Daarna kan een onderhoudsfase volgen.

Thuis-apparaten voor fototherapie bestaan, maar gebruik zonder begeleiding van een dermatoloog wordt afgeraden. De risico’s op over- of onderdosering zijn te groot.

Werkt fototherapie bij constitutioneel eczeem?

Ja, voor een substantieel deel van de patiënten wel. Een systematische review en netwerk-meta-analyse uit 2023 in The Journal of Allergy and Clinical Immunology bevestigt dat lichttherapie de eczeemactiviteit significant kan verminderen.⁴ Een geactualiseerde living systematic review uit 2024 plaatst fototherapie als minder effectief dan nieuwere biologicals (dupilumab, tralokinumab), maar bevestigt de werkzaamheid als zelfstandige behandeling.⁵

Belangrijke nuances:

• Niet iedereen reageert even goed — individuele variatie is aanzienlijk.
• Resultaten zijn vaak tijdelijk: eczeem kan na stoppen terugkeren.
• Combinatie met lokale behandelingen (corticosteroïden, emolliënten) vergroot de effectiviteit.¹

Welke soorten fototherapie zijn er bij eczeem?

Er zijn twee hoofdvormen met een verschillend werkingsmechanisme en risicoprofiel:

Behandeling	Werkzame component	Voordeel	Nadeel
Smalband-UVB (NB-UVB)	UVB 311–313 nm	Meest onderzocht, acceptabel veiligheidsprofiel	Frequente sessies nodig
PUVA	Psoraleen + UVA-licht	Effectief bij ernstig eczeem	Meer bijwerkingen, verhoogd huidkankerrisico

Smalband-UVB is de huidige standaard bij constitutioneel eczeem.¹² Het remt T-celactiviteit in de huid en moduleert de lokale immuunrespons zonder dat je een sensibiliserend middel hoeft in te nemen.³

PUVA (psoraleen + ultraviolet A) wordt steeds minder toegepast vanwege het hogere risico op huidkanker bij langdurig gebruik. Psoraleen maakt de huid gevoeliger voor UV-straling, maar veroorzaakt ook bijwerkingen zoals misselijkheid, hoofdpijn en huidverbranding.³

Wat zijn de risico’s van fototherapie bij eczeem?

Fototherapie is niet zonder risico. De voornaamste aandachtspunten:

• Huidkanker: Langdurig gebruik — met name van PUVA — verhoogt het risico op plaveiselcelcarcinoom.³ Voor smalband-UVB zijn de langetermijndata in eczeempopulaties nog beperkt.
• Vroegtijdige huidveroudering (fotoaging): Herhaalde UV-blootstelling tast elastine en collageen in de huid aan.³
• Verergering: Een klein percentage patiënten ervaart toename van klachten.
• Kortetermijnbijwerkingen: Roodheid, verbranding en jeuk direct na de sessie.

Meer informatie over eczeem en behandelopties vind je op Thuisarts.nl.

Voor wie is fototherapie bij constitutioneel eczeem geschikt?

Fototherapie wordt overwogen wanneer:¹²

• Lokale behandelingen (corticosteroïden, calcineurineremmers) onvoldoende werken.
• Systemische medicatie (ciclosporine, methotrexaat) niet wordt verdragen of niet gewenst is.
• Biologicals (dupilumab, tralokinumab) nog niet zijn ingezet of niet worden vergoed.

Factoren die meespelen: leeftijd, huidtype (Fitzpatrick-classificatie), ernst van het eczeem en de bereidheid om meerdere keren per week naar een behandellocatie te reizen.

Fototherapie bij kinderen

Bij kinderen wordt fototherapie terughoudend ingezet vanwege mogelijke langetermijneffecten van UV-blootstelling op groeiende huid.⁶ Een kinderdermatoloog beoordeelt of de baten opwegen tegen de risico’s.

Fototherapie tijdens zwangerschap

Smalband-UVB wordt in recente veiligheidsreviews als relatief veilig beschouwd tijdens de zwangerschap, omdat het niet systemisch werkt.⁷ PUVA is gecontra-indiceerd vanwege de systemische psoraleen. Bespreek de opties altijd met je dermatoloog en verloskundige.

Veelgestelde vragen

Is fototherapie hetzelfde als gewoon in de zon zitten?

Nee. Bij medische fototherapie wordt een specifieke golflengte UV-licht (311–313 nm) in een gecontroleerde dosis toegediend. Gewoon zonlicht bevat een breed spectrum dat niet nauwkeurig te doseren is. Zelf in de zon gaan als vervanging voor fototherapie wordt niet aanbevolen.

Hoeveel sessies fototherapie zijn er nodig bij eczeem?

Gemiddeld twee tot drie sessies per week gedurende acht tot twaalf weken. Daarna kan een onderhoudsprogramma volgen. Het exacte schema wordt vastgesteld door de dermatoloog op basis van jouw huidtype en respons op de behandeling.

Wordt fototherapie bij eczeem vergoed door de zorgverzekering?

In Nederland valt fototherapie bij constitutioneel eczeem doorgaans onder de basisverzekering wanneer het via een dermatoloog wordt voorgeschreven en medisch noodzakelijk is. Het eigen risico speelt wel mee. Controleer dit bij je zorgverzekeraar of bespreek het met je behandelend arts.

Kan ik thuis fototherapie doen bij eczeem?

Er bestaan thuis-UV-apparaten, maar gebruik zonder medische begeleiding wordt afgeraden. De risico’s op over- of onderdosering zijn aanzienlijk. Een dermatoloog kan de behandeling beter afstemmen op jouw huidtype en klachten. Bespreek thuisbehandeling altijd eerst met je arts.

Is fototherapie veilig voor kinderen met atopisch eczeem?

Fototherapie wordt bij kinderen terughoudend ingezet vanwege mogelijke langetermijneffecten van UV-blootstelling. Voor jonge kinderen gelden aanvullende overwegingen rond de zich ontwikkelende huid. Een kinderdermatoloog beoordeelt of de baten opwegen tegen de risico’s.

Wat is beter: fototherapie of dupilumab bij constitutioneel eczeem?

Systematische reviews suggereren dat dupilumab doorgaans effectiever is dan fototherapie bij matig-ernstig eczeem. Fototherapie kan echter geschikt zijn als biologicals niet beschikbaar, gewenst of vergoed zijn. De keuze wordt altijd gemaakt in overleg met een dermatoloog.

Kan fototherapie eczeem definitief genezen?

Permanente genezing is zelden het geval. Atopisch eczeem is een chronische aandoening waarbij klachten na het stoppen van de behandeling kunnen terugkeren. Fototherapie vermindert klachten aanzienlijk, maar is een onderdeel van een bredere behandelstrategie, geen definitieve oplossing.

Footnotes

1. Davis DMR, Drucker AM, Alikhan A. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with phototherapy and systemic therapies. Journal of the American Academy of Dermatology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37943240/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. AAAAI/ACAAI JTF Atopic Dermatitis Guideline Panel, Chu DK, Schneider L. Atopic dermatitis (eczema) guidelines: 2023 AAAAI/ACAAI Joint Task Force on Practice Parameters GRADE- and IOM-based recommendations. Annals of Allergy, Asthma & Immunology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38108679/ ↩ ↩² ↩³

3. Kurz B, Berneburg M, Bäumler W. Phototherapy: Theory and practice. Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft (JDDG). 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37485907/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Chu AWL, Wong MM, Rayner DG. Systemic treatments for atopic dermatitis (eczema): Systematic review and network meta-analysis of randomized trials. The Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37678577/ ↩

5. Drucker AM, Lam M, Prieto-Merino D. Systemic Immunomodulatory Treatments for Atopic Dermatitis: Living Systematic Review and Network Meta-Analysis Update. JAMA Dermatology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39018058/ ↩

6. Kellogg C, Smogorzewski J. Update on Atopic Dermatitis. Advances in Pediatrics. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37422293/ ↩

7. McMullan P, Yaghi M, Truong TM. Safety of dermatologic medications in pregnancy and lactation: An update - Part I: Pregnancy. Journal of the American Academy of Dermatology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38280679/ ↩

Bronnen

1. Davis DMR, Drucker AM, Alikhan A — Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with phototherapy and systemic therapies · Journal of the American Academy of Dermatology · 2024
2. AAAAI/ACAAI JTF Atopic Dermatitis Guideline Panel, Chu DK, Schneider L — Atopic dermatitis (eczema) guidelines: 2023 AAAAI/ACAAI Joint Task Force on Practice Parameters GRADE- and IOM-based recommendations · Annals of Allergy, Asthma & Immunology · 2024
3. Chu AWL, Wong MM, Rayner DG — Systemic treatments for atopic dermatitis (eczema): Systematic review and network meta-analysis of randomized trials · The Journal of Allergy and Clinical Immunology · 2023
4. Drucker AM, Lam M, Prieto-Merino D — Systemic Immunomodulatory Treatments for Atopic Dermatitis: Living Systematic Review and Network Meta-Analysis Update · JAMA Dermatology · 2024
5. Kurz B, Berneburg M, Bäumler W — Phototherapy: Theory and practice · Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft (JDDG) · 2023
6. Kellogg C, Smogorzewski J — Update on Atopic Dermatitis · Advances in Pediatrics · 2023
7. McMullan P, Yaghi M, Truong TM — Safety of dermatologic medications in pregnancy and lactation: An update - Part I: Pregnancy · Journal of the American Academy of Dermatology · 2024