Huidverzorging bij eczeem: wat werkt en wat maakt het erger?

Goede huidverzorging bij eczeem komt neer op drie dingen: mild reinigen zonder zeep, elke dag ruim insmeren met een parfumvrije vette crème of zalf, en zo min mogelijk verschillende producten gebruiken. Dat dagelijkse insmeren is de basis van elke eczeembehandeling, omdat het de verzwakte huidbarrière ondersteunt en de huid minder snel uitdroogt.¹

Waarom reageert een huid met eczeem zo snel?

Bij atopisch eczeem (ook constitutioneel eczeem genoemd) werkt de huidbarrière minder goed. De buitenste huidlaag bevat minder huideigen vetten zoals ceramiden, en bij een deel van de mensen werkt het eiwit filaggrine minder goed. Dat eiwit helpt de hoornlaag stevig en vochtig te houden.²³

Het gevolg is tweeledig: de huid verliest sneller vocht, en stoffen van buitenaf dringen makkelijker binnen. Daar reageert het afweersysteem op met een ontsteking, die je merkt als roodheid en jeuk. Krabben beschadigt de barrière verder, waardoor de cirkel zich herhaalt.³

Ook de bacteriën op de huid spelen mee. Op een huid met eczeem zit vaak meer van de bacterie Staphylococcus aureus, vooral tijdens een opvlamming.² Daarom is het verstandig om wondjes en kapotgekrabde plekken zo veel mogelijk te voorkomen.

Meer achtergrond lees je in De werking van de huid en eczeem.

Welke stoffen in verzorgingsproducten kunnen eczeem erger maken?

Omdat de barrière verzwakt is, verdraagt een huid met eczeem minder dan een gezonde huid.² Stoffen die bij anderen geen probleem geven, kunnen bij jou prikken, uitdrogen of een allergische reactie uitlokken. Deze ingrediënten staan bekend als mogelijke boosdoeners:

Let op: ‘natuurlijk’, ‘hypoallergeen’ en ‘dermatologisch getest’ zijn geen beschermde termen. Ze zeggen niet dat een product parfumvrij is. Kijk daarom zelf op de ingrediëntenlijst.

Niet iedereen reageert op dezelfde stoffen. Houd je routine klein, met twee of drie producten, en voeg nieuwe producten één voor één toe. Smeer een nieuw product eerst een paar dagen op een klein stukje huid, bijvoorbeeld de binnenkant van je onderarm. Zo weet je wat de oorzaak is als je huid reageert.

Hoe reinig je je huid als je eczeem hebt?

Wassen haalt niet alleen vuil weg, maar ook huidvetten. Het doel is dus: schoon worden met zo min mogelijk schade aan de barrière.

1. Gebruik lauw water en houd douchen kort. Heet water en lang weken drogen de huid uit.
2. Kies een zeepvrij, parfumvrij wasproduct of een douche-olie. Gewone zeep is basisch en ontvet sterk, terwijl een gezonde huid licht zuur is.
3. Was met je handen. Een washandje, spons of scrub schuurt de huid.
4. Dep je huid droog met een zachte handdoek. Wrijven prikkelt.
5. Smeer direct daarna in, als je huid nog een beetje vochtig is.

Voor je gezicht geldt hetzelfde. Eén of twee keer per dag mild reinigen is genoeg, en ‘s ochtends volstaat vaak alleen lauw water.

Waarom is elke dag insmeren zo belangrijk?

Een vette crème of zalf legt een beschermend laagje op de huid. Daardoor verdampt er minder vocht en komen prikkels van buitenaf minder makkelijk binnen. In richtlijnen is dagelijks insmeren de basis van de behandeling, ook in periodes dat je huid rustig is.¹⁴ Het kan droogheid en jeuk verminderen en helpt opvlammingen uit te stellen.¹

Zo haal je er het meeste uit:

• Smeer minstens één tot twee keer per dag, en in elk geval na het douchen of wassen.
• Wees royaal. Een dun likje is meestal te weinig.
• Smeer met de haargroei mee en wrijf niet hard.
• Blijf smeren als het eczeem weg is. Juist dan bouw je de barrière op.

Welk product je kiest, hangt af van je huid en van wat je prettig vindt:

Vaseline bevat geen parfum en nauwelijks stoffen waarop je allergisch kunt reageren, maar het voelt plakkerig. Een crème die je wél elke dag gebruikt, werkt beter dan een zalf die in de kast blijft staan. Bij de apotheek en drogist zijn neutrale basiscrèmes zonder parfum te koop. Vraag de apotheker gerust om advies.

Crèmes met ureum houden vocht vast, maar kunnen prikken op een kapotte huid en bij jonge kinderen. Probeer zo’n crème dus eerst op een klein stukje.

Wanneer is insmeren alleen niet genoeg?

Basiscrème is geen medicijn tegen de ontsteking zelf. Blijft je huid rood en jeukend ondanks trouw smeren, dan kan de huisarts een ontstekingsremmende zalf voorschrijven, meestal een hormoonzalf (corticosteroïd).⁴ Die gebruik je naast je vette crème, niet in plaats ervan. Bij ernstig eczeem zijn er via de dermatoloog nog andere behandelingen mogelijk.⁴

Neem contact op met je huisarts als:

• je eczeem na één tot twee weken goed smeren niet verbetert;
• plekken gaan natten, gele korstjes krijgen of pijn doen. Dat kan wijzen op een infectie;²
• je slecht slaapt door de jeuk;
• je eczeem rond je ogen hebt.

Betrouwbare uitleg over de behandeling vind je op Thuisarts.nl.

Eczeem op je hoofd, gezicht of handen: waar let je op?

Bij baby’s zit eczeem vaak op de wangen en bij kinderen in de elleboog- en knieholtes. Bij volwassenen zit het relatief vaak op het hoofd, in de hals en op de handen.⁵ Dat zijn plekken die veel in aanraking komen met shampoo, make-up, scheerproducten en zeep.

Hoofdhuid. Kies een milde, parfumvrije shampoo en spoel goed uit. Was je haar niet vaker dan nodig en föhn niet te heet. Een lotion of oplossing smeert makkelijker tussen het haar dan een vette zalf.

Scheren. Scheren schraapt over de huid. Een elektrisch scheerapparaat of trimmer geeft meestal minder sneetjes dan een mesje. Sla scheren over op plekken die op dat moment ontstoken zijn. Vermijd aftershave met alcohol of parfum en smeer na afloop je gewone basiscrème.

Make-up. Smeer eerst je basiscrème en laat die even intrekken. Gebruik zo min mogelijk producten, kies parfumvrij en haal make-up ‘s avonds mild van je gezicht. Vervang oude make-up en houd kwasten schoon.

Handen. Elke wasbeurt ontvet. Was je handen kort met lauw water, droog ze goed af en smeer daarna. Draag handschoenen bij afwassen en schoonmaken.

Huidverzorging bij eczeem tijdens de zwangerschap

Eczeem kan tijdens de zwangerschap verergeren of voor het eerst opkomen.⁶ Parfumvrije vette crèmes en zalven blijven dan de basis van de verzorging.⁶ Heb je daarnaast een medicinale zalf nodig, of gebruikte je die al voor je zwanger werd? Overleg dan met je huisarts, verloskundige of apotheker welk middel en welke sterkte passend zijn. Stop niet zomaar op eigen houtje, en gebruik geen kruidenzalven of etherische oliën zonder overleg.

Lees ook: Atopisch eczeem behandelen door goede huidverzorging.

Veelgestelde vragen

Ik heb atopisch eczeem ook op mijn hoofd. Helpt het als ik mijn haar afscheer, zodat het sneller geneest en de jeuk verdwijnt?

Nee, afscheren geneest het eczeem niet. Eczeem is een ontsteking van de huid zelf en komt niet door je haar, dus de jeuk verdwijnt er niet door. Kort haar kan het wel makkelijker maken om een lotion of zalf goed op de hoofdhuid te krijgen. Kies je daarvoor, gebruik dan een tondeuse met opzetkam en geen scheermesje: een mesje kan de ontstoken huid beschadigen en wondjes geven. Bespreek met je huisarts welke behandeling voor de hoofdhuid geschikt is.

Hoe vaak moet je je huid insmeren als je eczeem hebt?

Smeer minstens één tot twee keer per dag, en in elk geval na het douchen of handen wassen. Bij een erg droge huid mag het vaker. Blijf ook smeren als je huid rustig is, want dat helpt nieuwe opvlammingen uit te stellen.

Kun je gewone zeep gebruiken bij eczeem?

Liever niet. Gewone zeep is basisch en ontvet sterk, waardoor een huid met eczeem verder uitdroogt. Kies een zeepvrij, parfumvrij wasproduct of een douche-olie en gebruik er weinig van.

Welke crème werkt het beste bij eczeem?

Er is niet één crème die voor iedereen het beste werkt. Belangrijk is dat het product vet genoeg is, geen parfum bevat en dat jij het elke dag wilt gebruiken. Een zalf sluit het best af bij erg droge plekken, een vette crème smeert makkelijker voor dagelijks gebruik. Je apotheker kan meedenken over een neutrale basiscrème.

Hoe merk je dat een verzorgingsproduct je eczeem erger maakt?

Let op meer roodheid, jeuk, een branderig gevoel of nieuwe plekjes op de plaats waar je het product gebruikt. Irritatie merk je vaak snel, een allergische reactie kan pas na één of enkele dagen zichtbaar worden. Stop met het product en ga terug naar je basisroutine. Komen de klachten steeds terug, dan kan de huisarts je doorverwijzen voor allergieonderzoek met plakproeven.

Is douchen slecht voor eczeem?

Douchen zelf is niet slecht, zolang je het kort houdt en lauw water gebruikt. Lang en heet douchen met veel zeep droogt de huid uit. Dep je daarna droog en smeer meteen in.

Mag je een hormoonzalf en een vette crème tegelijk gebruiken?

Ja, ze vullen elkaar aan. De hormoonzalf remt de ontsteking en de vette crème verzorgt de huidbarrière. Volg voor de volgorde en de wachttijd tussen beide het advies van je arts of apotheker, en gebruik de hormoonzalf volgens het voorgeschreven schema.