Groene thee: waar komt het vandaan, hoe wordt het gemaakt en welke soorten zijn er?

Groene thee komt van de theeplant Camellia sinensis, net als witte en zwarte thee. Het verschil zit in de verwerking: de bladeren worden direct na de pluk verhit, zodat ze nauwelijks oxideren. Daardoor blijven de catechinen grotendeels intact. Dat zijn polyfenolen, plantstoffen die het meest onderzocht zijn bij groene thee.¹

Wat maakt groene thee anders dan zwarte of witte thee?

Witte, groene en zwarte thee komen alle drie van Camellia sinensis. Het verschil ontstaat pas na de pluk, bij de verwerking.

Bij groene thee worden de bladeren kort na de pluk verhit. In Japan gebeurt dat meestal door te stomen, in China vaak in een hete pan. Door de hitte werken de enzymen die voor oxidatie zorgen niet meer. Het blad blijft groen en houdt een hoog gehalte aan catechinen. De bekendste daarvan is epigallocatechine-3-gallaat (EGCG).¹²

De keerzijde is dat groene thee minder lang goed blijft dan zwarte thee. Bewaar hem koel, droog, donker en luchtdicht, en gebruik hem bij voorkeur binnen een paar maanden na opening.

Hoe oud is groene thee eigenlijk?

Thee wordt in China al heel lang gedronken, maar het begin is gehuld in legendes. Twee verhalen komen steeds terug:

• Shennong: volgens de overlevering waaiden er bij deze mythische keizer, traditioneel gedateerd rond 2737 v.Chr., theeblaadjes in een pot kokend water. Het is een mythe, geen historisch feit.
• Bodhidharma: een boeddhistische legende vertelt dat deze monnik zijn oogleden afsneed om niet in slaap te vallen tijdens meditatie, en dat daar theestruiken uit groeiden. Het verhaal is symbolisch bedoeld.

Historisch staat vast dat thee in China ruim tweeduizend jaar geleden al werd gebruikt. Eerst at men de bladeren, bijvoorbeeld in soep, en pas later werden ze gezet als drank. Onder de Tang-dynastie (618–907) groeide thee uit tot een vast onderdeel van de Chinese cultuur.

Hoe kwam groene thee van China naar Japan en Europa?

De zenmonnik Eisai nam theezaden en de gewoonte om poederthee te drinken mee van China naar Japan. Rond 1211 schreef hij een boekje waarin hij thee aanprees voor de gezondheid. Lees dat als historisch document, niet als medisch advies. In de 16e eeuw maakte theemeester Sen no Rikyū van het theezetten een verfijnd ritueel: chanoyu, de Japanse theeceremonie.

In de Europese literatuur wordt thee vanaf het midden van de 16e eeuw genoemd, in reisverslagen over China en Japan. De Nederlandse VOC was een van de eerste handelscompagnieën die thee op grote schaal naar Europa haalde, eerst via Japan en China en later ook vanuit Batavia. Daarna volgden de Engelsen, die in de 19e eeuw grote plantages aanlegden in India en Ceylon (het huidige Sri Lanka).

Lange tijd was thee een duur product voor de elite. Pas toen de prijs daalde, werd het de alledaagse drank die het nu is.

Hoe wordt groene thee gemaakt?

Of het nu met de hand gaat of in een moderne fabriek, het principe blijft hetzelfde:

1. Plukken en laten slinken: de verse bladeren worden kort uitgespreid, zodat ze wat vocht verliezen en soepel worden.
2. Verhitten (fixatie): stomen of roosteren in een hete pan legt de oxidatie-enzymen stil. Deze stap maakt van thee groene thee.
3. Rollen: door te rollen breken de celwanden een beetje open en krijgt het blad zijn vorm, bijvoorbeeld een naald, een krul of een bolletje.
4. Drogen: het blad wordt verder gedroogd tot het vochtgehalte laag genoeg is om het te kunnen bewaren.
5. Sorteren: hele bladeren worden gescheiden van gebroken blad en stof. Hele bladeren gaan naar losse thee, fijnere delen gaan vaak in theezakjes.

Hoe de thee straks smaakt, hangt sterk af van de manier van verhitten. Gestoomde Japanse thee smaakt vaak groener en wat zeeachtig. In de pan geroosterde Chinese thee is eerder nootachtig en zacht.

Welke soorten groene thee zijn er?

Er bestaat geen wereldwijd classificatiesysteem. China, Japan en andere theelanden gebruiken elk hun eigen namen, gebaseerd op herkomst, oogstmoment, bladvorm en verwerking.

Bekende Chinese groene thee

Namen als Gunpowder, Hyson en Twankay komen uit de historische exporthandel naar Europa. Ze zeggen vooral iets over de vorm van het blad en de handelscategorie, niet per se iets over de kwaliteit.

Bekende Japanse groene thee

In volume is China verreweg de grootste producent van groene thee. Japan maakt minder, maar staat bekend om zijn beschaduwde theesoorten en zijn theecultuur.

Wat zit er in een kopje groene thee?

De belangrijkste stoffen in groene thee zijn de catechinen, met EGCG voorop.¹² Daarnaast zitten erin:

• Cafeïne: ongeveer 20–45 mg per kopje. Een kop koffie bevat ruwweg 80–120 mg.
• L-theanine: een aminozuur dat vooral in beschaduwde thee zoals gyokuro en matcha voorkomt.
• Mineralen: onder meer mangaan, kalium en fluoride.¹

Hoeveel van elke stof in je kopje terechtkomt, hangt af van het ras, de teeltwijze, het oogstmoment en hoe je de thee zet: watertemperatuur, trektijd en hoeveelheid blad. Een kopje matcha levert per portie meer van alles, omdat je het hele blad binnenkrijgt.

Wat zegt onderzoek over groene thee en gezondheid?

Groene thee wordt veel onderzocht, maar de resultaten zijn minder spectaculair dan sommige claims doen vermoeden:

• Gewicht en lichaamssamenstelling: in een meta-analyse van gerandomiseerde studies zorgde groene-thee-extract voor een kleine daling in gewicht en vetpercentage. In het dagelijks leven is dat effect bescheiden.³ Of catechinen in combinatie met training meer doen dan training alleen, is nog niet duidelijk.⁴
• Vermoeidheid bij inspanning: in een kleine Japanse studie hadden mensen die matcha dronken tijdens een krachttrainingsprogramma minder last van vermoeidheid dan de placebogroep.⁵
• Kanker: laboratoriumstudies naar catechinen zijn veelbelovend,² maar onderzoek bij mensen laat geen eenduidig beschermend effect zien.⁶ Gebruik je kankermedicatie? Neem dan geen groene-thee-extracten zonder overleg met je behandelaar, want ze kunnen de behandeling mogelijk beïnvloeden.⁷

Wat je wel moet weten: geconcentreerde groene-thee-extracten in capsules zijn iets anders dan een kopje thee. Hoge doses EGCG uit supplementen zijn in verband gebracht met leverschade.¹ Catechinen kunnen ook de opname of afbraak van sommige geneesmiddelen veranderen, bijvoorbeeld bepaalde bètablokkers en statines.⁸ Gebruik je medicijnen of heb je een leveraandoening? Bespreek supplementen dan eerst met je huisarts of apotheker. Betrouwbare informatie over thee vind je ook bij het Voedingscentrum.

Hoe zet je groene thee zo dat hij niet bitter wordt?

• Watertemperatuur: gebruik water van 70–80 °C. Laat je waterkoker na het koken een paar minuten afkoelen. Voor gyokuro mag het nog koeler, rond 60 °C.
• Trektijd: 1–3 minuten is meestal genoeg. Laat je de thee langer trekken, dan komen er meer bittere stoffen vrij.
• Hoeveelheid: reken op ongeveer 2–3 gram blad (een theelepel) per kopje van 200 ml.
• Vaker opschenken: goede losse groene thee kun je twee tot drie keer opschenken.

Veelgestelde vragen

Kan ik verse citroen toevoegen aan mijn groene thee?

Ja, en veel lezers vinden dat juist lekker. Pers de citroen pas uit als de thee een beetje is afgekoeld, zodat de frisse smaak en de vitamine C beter bewaard blijven. Of citroensap daarnaast meer catechinen laat opnemen, is alleen in het laboratorium onderzocht en niet bij mensen aangetoond.

Hoe warm moet het water zijn voor groene thee?

Gebruik water van 70–80 °C, niet kokend. Met kokend water komen er snel veel bittere stoffen vrij en smaakt de thee wrang. Laat de waterkoker na het koken een paar minuten staan of gebruik een waterkoker waarop je de temperatuur kunt instellen.

Hoeveel kopjes groene thee per dag is gezond?

Voor gezonde volwassenen zijn een paar kopjes per dag een gangbare hoeveelheid, die in onderzoek vaak voorkomt. Let vooral op je totale cafeïne-inname, ook uit koffie en energiedrankjes. Gebruik je medicijnen, heb je een leveraandoening of ben je zwanger? Overleg dan met je huisarts of apotheker.

Wat is het verschil tussen matcha en gewone groene thee?

Matcha is fijngemalen poeder van theebladeren die enkele weken in de schaduw zijn gegroeid. Je drinkt het hele blad op, en niet alleen een aftreksel. Daardoor bevat een portie meer catechinen, L-theanine en cafeïne dan een kopje gewone groene thee. In een kleine studie verminderde matcha de vermoeidheid tijdens een krachttrainingsprogramma.⁵

Bevat groene thee cafeïne?

Ja, ongeveer 20–45 mg per kopje. Dat is minder dan in koffie, maar het is niet niets. Ben je gevoelig voor cafeïne of slaap je slecht? Drink dan ‘s middags en ‘s avonds liever geen groene thee, of kies hojicha, die meestal minder cafeïne bevat.

Is groene thee veilig tijdens de zwangerschap?

De cafeïne in groene thee telt mee voor je totaal per dag. Het Voedingscentrum adviseert zwangeren om onder de 200 mg cafeïne per dag te blijven, dus een of twee kopjes passen daar doorgaans in. Neem tijdens de zwangerschap en borstvoeding geen groene-thee-extracten of EGCG-capsules, omdat er te weinig over de veiligheid bekend is. Twijfel je? Overleg met je verloskundige of huisarts.

Mag ik groene thee drinken als ik bloedverdunners gebruik?

Catechinen uit groene thee kunnen de werking van sommige geneesmiddelen beïnvloeden. Dat geldt vooral voor geconcentreerde extracten.⁸ Gedroogd theeblad bevat ook vitamine K, al komt daarvan maar weinig in een kopje thee terecht. Gebruik je acenocoumarol, fenprocoumon of een ander bloedverdunnend middel? Houd je theegebruik dan stabiel, neem geen supplementen zonder overleg en vraag je apotheker of de trombosedienst om advies. Op Thuisarts.nl vind je meer over het gebruik van bloedverdunners.