Bacteriële overgroei in de dunne darm (SIBO): oorzaken, klachten en behandeling

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) is een overgroei van bacteriën in de dunne darm die de opname van voedingsstoffen verstoort. Het veroorzaakt een opgeblazen gevoel, buikpijn en vermoeidheid — klachten die sterk lijken op het prikkelbare darmsyndroom, waardoor de werkelijke oorzaak vaak gemist wordt.¹

Wat is SIBO en waarom wordt het zo vaak gemist?

SIBO staat voor Small Intestinal Bacterial Overgrowth: een aandoening waarbij te veel — of de verkeerde soort — bacteriën in de dunne darm aanwezig zijn. Hoe vaak SIBO precies voorkomt is lastig vast te stellen. Een epidemiologische review uit 2023 laat zien dat de gerapporteerde prevalentie sterk varieert (2–78%), afhankelijk van de testmethode en de onderzochte populatie. Bij mensen met chronische darmklachten komt SIBO beduidend vaker voor dan bij gezonde mensen.¹

De reden dat SIBO zo vaak gemist wordt: de klachten overlappen vrijwel volledig met die van het prikkelbare darmsyndroom (PDS). Artsen behandelen de zichtbare symptomen, terwijl bacteriële overgroei als onderliggende oorzaak onontdekt blijft.²

Recent onderzoek benadrukt bovendien dat SIBO niet beperkt blijft tot darmklachten. De overgroei kan het zogenaamde darm-brein-as-signaal verstoren en bijdragen aan systemische effecten als vermoeidheid, stemmingswisselingen en cognitieve klachten — wat de diagnostiek verder bemoeilijkt.³

Hoe beschermt je dunne darm zich tegen bacteriële overgroei?

Je spijsvertering werkt als een systeem van eenrichtingsverkeer. De dunne darm heeft een specifieke, relatief schaarse bacteriepopulatie die wezenlijk verschilt van de dichtbevolkte dikke darm — en die verdeling is essentieel voor een goede voedingsstofopname.²

Meerdere mechanismen houden de bacteriegroei in de dunne darm in toom:

• Maagzuur doodt bacteriën die via de mond binnenkomen.
• Darmmotiliteit — de golfbeweging van de darm (het migrating motor complex) — transporteert voedselresten en bacteriën richting de dikke darm.
• De ileocaecale klep (Valva ileocaecalis) vormt een anatomische barrière tussen de dunne en de dikke darm.
• Gal en spijsverteringsenzymen remmen bacteriegroei.⁴

Als een of meer van deze mechanismen falen, kunnen bacteriën zich ophopen in de dunne darm.

Welke oorzaken liggen ten grondslag aan SIBO?

SIBO is bijna altijd het gevolg van een onderliggende factor die de normale bescherming van de dunne darm verzwakt.⁴

Het gebruik van maagzuurremmers (protonpompremmers, PPI’s) verdient bijzondere aandacht: langdurig gebruik verlaagt de bacteriedodende capaciteit van het maagsap en is geassocieerd met een verhoogd risico op SIBO.¹

Welke klachten en gevolgen heeft SIBO?

De symptomen van SIBO overlappen sterk met andere darmklachten, wat de diagnose bemoeilijkt.² Veelvoorkomende klachten zijn:

• Opgeblazen gevoel, vooral kort na het eten
• Overmatige gasvorming en winderigheid
• Buikpijn of krampen
• Diarree, verstopping of wisselende ontlasting
• Misselijkheid
• Vermoeidheid door voedingsstoftekorten

Gevolgen bij langdurige overgroei

Wanneer bacteriën in de dunne darm te talrijk worden, verstoren ze de normale voedingsstofopname. Een Europees consensusdocument uit 2025 beschrijft de malabsorptie bij SIBO als een duidelijk klinisch fenotype met meetbare tekorten.⁵ Dit leidt tot:

• Vitaminetekorten: tekorten aan vitamine B12, vitamine D, vitamine A en andere vetoplosbare vitamines.
• Bloedarmoede: door verminderde absorptie van B12 en ijzer.
• Gewichtsafname: in ernstige gevallen raakt de voedingsstofopname zo gestoord dat het lichaamsgewicht daalt.
• Voedselintoleranties: onvolledig verteerd voedsel wordt in de dikke darm gefermenteerd, wat leidt tot intoleranties voor onder andere lactose.

Bij langere duur kunnen ook tintelingen in handen en voeten (B12-tekort), botpijn (vitamine D-tekort) en bloedingsneiging (vitamine K-tekort) optreden.⁵

Langdurige overgroei kan bovendien de darmwand beschadigen en de doorlaatbaarheid verhogen, waardoor het immuunsysteem geactiveerd raakt en systemische ontstekingsreacties kunnen ontstaan.³

Hoe wordt de diagnose vastgesteld?

De meest gebruikte test is de waterstof-ademtest (hydrogen breath test). Je drinkt een suikeroplossing op basis van lactulose of glucose, waarna je op vaste momenten uitblaast in een apparaatje. Bacteriën in de dunne darm produceren waterstof- en methaangas bij het fermenteren van die suikers; die gassen zijn meetbaar in de uitademing.⁴

De test heeft beperkingen: de betrouwbaarheid varieert per protocol en laboratorium, en een negatieve uitslag sluit SIBO niet altijd uit. Recente richtlijnen benadrukken het belang van gestandaardiseerde protocollen voor een betrouwbare interpretatie.²

De goudstandaard is het rechtstreeks afnemen van dunne-darmvloeistof via een endoscoop (jejunaal aspiraat) en het kweken hiervan. Dit is invasiever en wordt minder routinematig ingezet, maar geeft de meest betrouwbare uitslag.²

Een aparte diagnose is intestinal methanogen overgrowth (IMO): hierbij zijn het niet bacteriën maar methaanproducerende micro-organismen (archaea) die overgroeien. IMO geeft vooral verstopping als klacht en vraagt om een aangepaste behandeling.⁴

Heb je aanhoudende darmklachten en denk je dat SIBO een rol kan spelen? Leg dit voor aan je huisarts. Thuisarts.nl biedt achtergrondinformatie over darmklachten.

Hoe wordt bacteriële overgroei behandeld?

Behandeling richt zich op drie pijlers:⁴

1. Antibiotica

Rifaximin is het best onderbouwde middel voor SIBO: het werkt lokaal in de darm en wordt nauwelijks in de bloedbaan opgenomen, waardoor systemische bijwerkingen beperkt blijven.⁴ Een review uit 2026 laat zien dat de keuze van antibioticum idealiter afgestemd wordt op het SIBO-subtype en het bijbehorende klachtenpatroon (diarree-dominant versus verstopping-dominant).⁶

Bij IMO (methaanovergroei) wordt soms een combinatie van rifaximin met een ander antibioticum (zoals neomycine of metronidazol) ingezet.⁶

2. Dieet

Een tijdelijk low-FODMAP-dieet — waarbij vergistbare koolhydraten worden beperkt — kan klachten verlichten door de overgroei minder substraat te geven.⁶ Onderzoek suggereert dat dit de symptoomlast verlaagt, al lost het de onderliggende oorzaak niet op. Begin een eliminatiedieet bij voorkeur onder begeleiding van een diëtist om voedingstekorten te voorkomen.

3. Aanpakken van de onderliggende oorzaak

Zonder behandeling van de achterliggende oorzaak — slechte darmmotiliteit, te weinig maagzuur, coeliakie — is terugval na behandeling gebruikelijk. Prokinetische middelen (die de darmmotiliteit bevorderen) worden steeds vaker ingezet als onderhoudsbehandeling om herval te voorkomen.⁴

Start geen antibioticakuur of eliminatiedieet zonder medisch overleg. Bij SIBO in combinatie met chronische aandoeningen als de ziekte van Crohn of coeliakie is begeleiding door een gastro-enteroloog aan te raden.

Veelgestelde vragen

Kun je operatief iets doen aan de ileocaecale klep?

In zeldzame gevallen wordt de ileocaecale klep chirurgisch hersteld, maar dit is geen standaardbehandeling voor SIBO. Operatieve ingrepen worden alleen overwogen bij een duidelijke anatomische afwijking. De overgrote meerderheid van SIBO-patiënten wordt behandeld met antibiotica, dieetaanpassingen en het aanpakken van de onderliggende oorzaak. Bespreek chirurgische opties altijd met een gespecialiseerde gastro-enteroloog of buikchirurg.

Ik heb naast darmklachten ook coeliakie, lactose-intolerantie en andere intoleranties — hoe ga ik daarmee om?

Meerdere aandoeningen tegelijk — zoals coeliakie, lactose-intolerantie en SIBO — komen vaker samen voor dan toeval, omdat darmschade de kans op aanvullende intoleranties vergroot.⁵ Elke aandoening vraagt om een eigen aanpak; werk samen met een diëtist die gespecialiseerd is in darmaandoeningen. Zorg dat elke diagnose afzonderlijk is bevestigd, want de klachten overlappen sterk en het behandelplan verschilt per aandoening.

Ik heb al meerdere keren in het ziekenhuis gelegen maar niemand kan me echt helpen — wat kan ik doen?

Bij aanhoudende, complexe darmklachten waarbij behandeling in een algemeen ziekenhuis niet aanslaat, is een verwijzing naar een academisch medisch centrum of gespecialiseerd darmcentrum een logische volgende stap. Vraag je huisarts hier expliciet om. Een tweede mening van een andere gastro-enteroloog kan nieuwe inzichten opleveren, zeker als SIBO nog niet specifiek is onderzocht.

Zijn er anderen met ernstige SIBO-klachten waarmee ik ervaringen kan uitwisselen?

Ja, veel mensen met SIBO herkennen het gevoel van langdurige, belastende klachten. De Maag Lever Darm Stichting (mlds.nl) biedt informatie en contactmogelijkheden met lotgenoten. Gebruik online communities voor steun en herkenning, maar bespreek aanpassingen in je behandeling altijd met je arts.

Kan een colonoscopie ook een deel van de dunne darm bereiken?

Via een standaard colonoscopie kan de arts het terminale ileum bereiken — het laatste korte stuk van de dunne darm — en daar biopten afnemen. Dit geeft slechts een beperkt beeld van de dunne darm. Voor een vollediger beoordeling bestaan andere technieken, zoals een capsule-endoscopie (een inslikbare mini-camera) of een dubbelballon-enteroscopie. Bespreek met je arts welk onderzoek in jouw situatie het meest geschikt is.