Keurmerken voor voeding: wat betekenen ze echt voor jouw gezondheid?

De meeste keurmerken op voeding zeggen iets over hoe een product is gemaakt, niet over hoe gezond het is. EKO, het EU-biologisch logo en Demeter gaan over teelt, dierenwelzijn en milieu. Alleen een voedingslabel zoals de Nutri-Score zegt iets over de samenstelling, en ook dat alleen binnen een productgroep. Biologische koekjes blijven koekjes.

Wat betekent een keurmerk op voeding eigenlijk?

Het grootste misverstand is dat een keurmerk een gezondheidsgarantie is. Een biologisch keurmerk stelt eisen aan de productiemethode: geen kunstmest, geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen, geen genetisch gemodificeerde gewassen en meer ruimte voor dieren. Over suiker, zout, verzadigd vet of vezels zegt het niets.

Biologische suiker is het schoolvoorbeeld. De suikerbieten zijn anders geteeld, maar wat er in je glas of koekje terechtkomt, is gewoon suiker. Het Voedingscentrum maakt hetzelfde onderscheid: keurmerken voor duurzaamheid en dierenwelzijn staan los van de vraag of een product in een gezond eetpatroon past. Lees meer over waarom te veel suiker ongezond is.

Dat het verschil ertoe doet, blijkt uit onderzoek naar claims op verpakkingen. Een review uit 2022 liet zien dat consumenten voedings- en gezondheidsclaims gebruiken bij hun keuzes, maar ze lang niet altijd goed begrijpen. Een positieve claim of logo kan een product gezonder laten lijken dan het is.¹ Andere onderzoekers wezen erop dat de verschillende labels op een verpakking slecht op elkaar aansluiten, waardoor kopers het overzicht kwijtraken.²

Welk keurmerk staat voor wat?

EU-biologisch logo

Het groene blaadje van sterretjes is het officiële Europese biologisch logo. Op voorverpakte biologische producten uit de EU is het verplicht. Minstens 95% van de agrarische ingrediënten moet biologisch zijn. In Nederland houdt Skal Biocontrole toezicht op biologische productie. Koop je iets uit Duitsland of Frankrijk, dan is dit logo de basisgarantie dat het biologisch is geproduceerd.

EKO

EKO is het oudste Nederlandse biologische keurmerk. Een EKO-product voldoet in elk geval aan de Europese biologische regels en daarbovenop aan extra eisen van de Stichting EKO-keurmerk, onder meer op het gebied van duurzaamheid. Je ziet EKO daarom vaak naast het EU-logo. Ook hier geldt: het zegt niets over de voedingswaarde van het eindproduct.

Demeter

Demeter staat voor biodynamische landbouw. Bodem, plant en dier worden als één samenhangend bedrijf beheerd, met strengere eisen voor bodemvruchtbaarheid, biodiversiteit en dierenwelzijn dan bij standaard biologisch. Een Demeter-product is altijd ook biologisch. Wie de strengste biologische productiewijze zoekt, komt hier uit. Voor je gezondheid maakt het geen aantoonbaar verschil ten opzichte van gewoon biologisch.

Bestaat het vinkje nog?

Nee. Het groene en blauwe vinkje van Stichting Ik Kies Bewust is na kritiek van onder meer de overheid afgeschaft en van de verpakkingen verdwenen. Zie je het nog op een oude verpakking of in een oud artikel, dan heeft het geen betekenis meer. In plaats daarvan kun je in Nederland de Nutri-Score tegenkomen.

Nutri-Score

De Nutri-Score geeft een product een letter van A (donkergroen, gunstigst) tot E (rood, minst gunstig). De score is gebaseerd op onder meer energie, suiker, verzadigd vet, zout, vezels, eiwit en het aandeel groente, fruit en noten. Fabrikanten mogen het label in Nederland vrijwillig gebruiken. Belangrijk: de Nutri-Score vergelijkt producten binnen één groep, bijvoorbeeld ontbijtgranen onderling. Een B voor een pizza betekent niet dat die pizza even gezond is als een B voor yoghurt. De score sluit ook niet altijd aan bij de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

Helpen voedingslabels je echt gezonder te kiezen?

Deels. Een review uit 2023 naar labels op de voorkant van verpakkingen (front-of-pack labels) concludeerde dat ze mensen kunnen sturen naar relatief gezondere keuzes binnen een productcategorie. Het effect hangt wel sterk af van hoe begrijpelijk het systeem is en hoe gemotiveerd de koper is.³

In Mexico, waar sinds 2020 zwarte waarschuwingslabels verplicht zijn voor producten met veel suiker, zout, vet of calorieën, gaf een deel van de volwassenen in een landelijk onderzoek aan daardoor anders te kopen.⁴ Dat is zelfgerapporteerd gedrag, geen gemeten verandering in gezondheid.

Een Amerikaanse studie uit 2024 keek naar het eetpatroon van deelnemers en beoordeelde dat met de rekenregels achter front-of-pack labels. Wie een eetpatroon had dat beter scoorde, had gemiddeld gunstigere lipoproteïneprofielen: de deeltjes die vet en cholesterol door je bloed vervoeren.⁵ Dat is een verband, geen bewijs dat het label zelf je bloedvetten verbetert. Het suggereert wel dat zulke scores iets zinnigs meten.

Het probleem is vooral de hoeveelheid labels. Wie op één pak biologisch, duurzaam, een Nutri-Score en een claim als rijk aan vezels ziet, kan moeilijk inschatten wat zwaarder weegt.²

Is biologisch gezonder dan gewoon voedsel?

Niet automatisch. Biologisch zegt iets over de teeltmethode en de milieu-impact, niet over de hoeveelheid suiker, zout of vet. Biologische chips zijn nog steeds chips, en biologische frisdrank bevat evenveel suiker als de gewone variant. Er kunnen andere redenen zijn om biologisch te kiezen, zoals dierenwelzijn, minder residuen van bestrijdingsmiddelen of milieu. Dat is een persoonlijke afweging.

Wil je weten wat biologisch precies inhoudt? Lees ons uitgebreide artikel over biologisch voedsel.

Hoe gebruik je keurmerken slim in de supermarkt?

• Scheid de vragen. Gebruik biologische keurmerken voor de vraag hoe is dit gemaakt? en de voedingswaardetabel of Nutri-Score voor de vraag wat zit erin?
• Vergelijk binnen dezelfde productgroep. De Nutri-Score is het nuttigst als je twee soorten muesli of twee soorten brood naast elkaar legt.
• Lees de achterkant. De voedingswaardetabel en de ingrediëntenlijst geven altijd meer informatie dan een logo op de voorkant.
• Laat claims je niet verleiden. Light, bron van vezels of biologisch betekent niet dat het product in een gezond eetpatroon past.
• Gebruik de Schijf van Vijf als basis. Het Voedingscentrum geeft per productgroep aan welke keuzes passen.

Zoek je meer houvast? Lees dan ons overzicht van het beste eten in de supermarkt. Heb je een aandoening waarvoor je op je voeding moet letten, zoals diabetes of hoge bloeddruk? Overleg dan met je huisarts of een diëtist; op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie.

Veelgestelde vragen

Kun je de minister van Volksgezondheid wakker schudden voor duidelijkere keurmerken?

Wij kunnen dat niet voor je regelen, maar de roep om één duidelijk systeem klinkt al jaren. Het vinkje is afgeschaft en de Nutri-Score is in Nederland een vrijwillig label; Europese plannen voor één verplicht voedingslabel zijn nog niet omgezet in regels. Wil je zelf invloed uitoefenen, dan kun je reageren op internetconsultaties van de overheid of Kamerleden aanschrijven. Tot die tijd helpt het om de voedingswaardetabel zelf te leren lezen.

Wat is het verschil tussen EKO en Demeter?

Beide staan voor biologisch geproduceerd voedsel. EKO voldoet aan de Europese biologische regels plus extra duurzaamheidseisen. Demeter is biodynamisch: strengere eisen voor bodem, biodiversiteit en dierenwelzijn, waarbij het hele bedrijf als één systeem wordt beheerd. Geen van beide zegt iets over de voedingswaarde.

Bestaat het vinkje nog?

Nee, het groene en blauwe vinkje van Stichting Ik Kies Bewust is afgeschaft en van de verpakkingen verdwenen. Zie je het nog ergens, dan heeft het geen betekenis meer. In plaats daarvan kun je de Nutri-Score tegenkomen.

Is biologisch voedsel gezonder dan gewoon voedsel?

Niet automatisch. Biologisch zegt iets over hoe een product is geteeld, niet over hoeveel suiker, zout of vet erin zit. Biologische koekjes of frisdrank zijn voor je gezondheid niet beter dan de gewone variant. Er kunnen wel andere redenen zijn om biologisch te kiezen, zoals dierenwelzijn of milieu.

Wat is de Nutri-Score en hoe moet ik die lezen?

De Nutri-Score is een letter van A (gunstigst) tot E (minst gunstig) op basis van onder meer suiker, verzadigd vet, zout, vezels en eiwit. Hij werkt alleen goed als je producten binnen dezelfde groep vergelijkt, zoals twee soorten ontbijtgranen. De score sluit niet altijd aan bij de Schijf van Vijf, dus gebruik hem als hulpmiddel en niet als eindoordeel.

Is een product zonder keurmerk of label ongezond?

Nee. Veel gezonde producten, zoals losse groente, fruit of naturel noten, hebben geen enkel logo. Een ontbrekend label betekent alleen dat de fabrikant niet meedoet of het product niet is gecertificeerd. Kijk naar de ingrediëntenlijst en de voedingswaardetabel.

Is EKO strenger dan het EU-biologisch logo?

Ja, EKO stelt bovenop de Europese biologische regels extra eisen, onder meer op het gebied van duurzaamheid. Het EU-logo is de wettelijke basis voor alles wat biologisch heet. Voor de voedingswaarde maakt het verschil niet uit.