Keurmerken voor voeding: wat betekenen ze echt voor jouw gezondheid?

Keurmerken op voeding zijn bedoeld om je te helpen, maar ze verwarren vaker dan ze verduidelijken. EKO, Demeter, het groene vinkje, het EU-biologisch logo — elk staat voor iets anders, en geen enkel keurmerk garandeert automatisch dat een product gezond is voor jou. Hier lees je wat elk label werkelijk betekent, zodat je zelf een bewuste keuze kunt maken.

Keurmerken staan voor productiemethode, niet voor gezondheid

Dit is het belangrijkste misverstand: een keurmerk op voeding is bijna altijd een kwaliteitseis aan de manier waarop iets geproduceerd is — niet aan de voedingswaarde of het gezondheidseffect van het eindproduct.

Biologische suiker is het schoolvoorbeeld. Het EKO-keurmerk betekent dat de suikerbieten geteeld zijn zonder kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen. Maar de suiker zelf heeft dezelfde metabole impact als conventionele suiker. Lees meer over waarom suiker ongezond is.

Onderzoek bevestigt dit onderscheid: een systematische review uit 2023 liet zien dat front-of-pack labels wél invloed hebben op aankoopbeslissingen, maar dat consumenten ze regelmatig verkeerd interpreteren als algehele gezondheidsgaranties.¹

Welk keurmerk staat voor wat?

EKO

Het EKO-keurmerk is de bekendste biologische certificering in Nederland. Een product met dit logo is geteeld of geproduceerd zonder kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen, zonder genetisch gemodificeerde zaden (non-GMO), en met aandacht voor dierenwelzijn in de veeteelt. EKO wordt uitgegeven en gecontroleerd door de onafhankelijke stichting SKAL. Het keurmerk zegt niets over de voedingswaarde van het eindproduct.

EU-biologisch logo

Het groene EU-logo — het blaadje met sterretjes — is de Europese pendant van EKO. De criteria zijn nagenoeg identiek. Bij producten van Nederlandse bodem zie je beide logo’s naast elkaar. Koop je iets uit Duitsland of Frankrijk? Dan is het Europese logo de minimale garantie voor biologische productie.

Demeter

Demeter gaat een stap verder dan EKO en het EU-logo. Producenten moeten voldoen aan biodynamische criteria: een benadering waarbij bodem, plant en dier als één samenhangend systeem worden beheerd. De eisen voor dierenwelzijn, bodemgezondheid en biodiversiteit zijn strenger dan bij standaard biologisch. Voor wie de meest strikte biologische standaard zoekt, is Demeter de bovenste trede.

Het vinkje

Het vinkje — groen of blauw — is een initiatief van producenten en supermarkten om gezondere keuzes binnen een productcategorie zichtbaar te maken. Per categorie gelden specifieke criteria op basis van onder andere verzadigd vet, zout en suikergehalte. Een groen vinkje betekent dat het product aan de criteria voldoet én binnen de Schijf van Vijf valt. Een blauw vinkje geldt voor producten die voldoen aan de criteria maar buiten de Schijf van Vijf vallen — zoals bepaalde noten of olijfolie. Producten zonder vinkje zijn niet per definitie ongezond: ze voldoen simpelweg niet aan de specifieke drempelwaarden van dit systeem.

Helpen front-of-pack labels echt bij gezondere keuzes?

Wetenschappelijk onderzoek naar front-of-package (FOP) labels — zoals het vinkje, de Nutri-Score en vergelijkbare systemen — laat een genuanceerd beeld zien.

Een review in Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety (2023) concludeerde dat FOP-labels consumenten kunnen sturen naar relatief gezondere keuzes binnen een productcategorie, maar dat het effect sterk afhangt van hoe goed het systeem aansluit bij de kennis en motivatie van de koper.² Een studie uit 2024 vond bovendien een verband tussen het gebruik van FOP-labels en betere lipoproteinprofielen — een maatstaf voor bloedvetgehalte — wat suggereert dat ze een bescheiden rol kunnen spelen bij cardiovasculaire preventie.³

Het probleem is niet het bestaan van labels, maar de veelheid ervan. Wie meerdere systemen naast elkaar ziet, verliest het overzicht. Dat is precies waarom het Voedingscentrum en Europese beleidsmakers werken aan meer uniformiteit in voedingslabels.

Biologisch is niet hetzelfde als gezond

Lees ons uitgebreide artikel over wat biologisch voedsel precies is. De kern: biologisch zegt iets over de productiemethode en de milieu-impact, maar niets over de macro- of micronutriëntensamenstelling van het eindproduct. Biologische chips zijn nog steeds chips.

Als je wilt weten welke producten de moeite waard zijn in de supermarkt op basis van voedingswaarde, lees dan ons overzicht van het beste eten in de supermarkt.

Veelgestelde vragen

Kun je de Minister van Volksgezondheid wakker schudden voor duidelijkere keurmerken?

De roep om één duidelijk systeem klinkt al jaren, en beleidsmakers in Den Haag én Brussel werken inderdaad aan meer uniformiteit. De Europese Commissie onderzoekt een verplichte Nutri-Score voor alle EU-lidstaten, wat een grote stap vooruit zou zijn. Tot die tijd helpt het om zelf de basislabels te leren lezen: EU-biologisch voor productiemethode, het vinkje voor relatieve voedingskwaliteit binnen een categorie.

Wat is het verschil tussen het EKO-keurmerk en het Demeter-keurmerk?

Beide staan voor biologisch geteelde producten, maar Demeter stelt strengere eisen. Demeter is gebaseerd op biodynamische landbouw: een holistische methode waarbij bodem, plant en dier als één systeem worden gezien, met extra regels voor bodemgezondheid, biodiversiteit en dierenwelzijn. EKO voldoet aan de Europese biologische standaard; Demeter gaat daar een stap bovenuit.

Betekent een product zonder vinkje dat het ongezond is?

Nee. Het vinkje geeft aan dat een product voldoet aan bepaalde drempelwaarden voor vet, zout en suiker binnen zijn productcategorie. Producten zonder vinkje zijn niet per definitie ongezond — ze halen de grenswaarden van dit systeem niet, of hun fabrikant doet simpelweg niet mee. Kijk altijd ook naar de voedingswaardetabel op de verpakking zelf.

Is biologisch voedsel gezonder dan conventioneel voedsel?

Niet automatisch. Biologisch zegt iets over hoe een product geteeld is — zonder kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen — maar niet over de voedingswaarde. Biologische suiker, koekjes of frisdrank zijn voor je gezondheid net zo problematisch als hun conventionele varianten. Voor een onderbouwd overzicht van voedingskwaliteit raadpleeg je het Voedingscentrum.

Wat is de Nutri-Score en hoe verschilt die van het vinkje?

De Nutri-Score is een kleur- en lettercode van A (meest gunstig, donkergroen) tot E (minst gunstig, rood) die de totale voedingskwaliteit van een product weergeeft. Het vinkje is binair: een product heeft het wel of niet. De Nutri-Score biedt meer nuance en vergelijkbaarheid tussen producten; gebruik in Nederland is momenteel vrijwillig, maar Europese regelgeving kan dit veranderen.